کاریز یزد

( قابل توجّه شهرداری و شورای نامگذاری شهر یزد )

      نام زنده یاد ایرج افشار در مجامع علمی ، فرهنگی و تاریخی جهان ، قرین با نام جاودان ایران است .وی با تصحیح ، گرد آوری ونگارش حدود350 کتاب و چند صد مقاله ، بیشترین نقش را در رشد فرهنگ ، ادب و تاریخ ایران برعهده داشت. او در نزد اهل علم و فرهنگ دنیا با عنوان : کتابشناس ، ایران شناس ، و یزد شناس شهره است.

استاد ایرج افشار، فرزند دکتر محمود افشار یزدی است ( وی موقوفاتی در یزد و طزرجان دارد). ایرج افشاردر سال 1304ش در خانواده ای به دنیا آمد که پدر ومادر وی هردو یزدی بودند و بعدها خود نیز همسری یزدی گرفت .وی با تصحیح و چاپ کتاب های خطّی ، تاریخی و جغرافیایی و ادبی یزد ، بزرگترین گام ها را در راه شناخت تاریخ استان یزد برای مردم ایران و جهان برداشت که اگر این همّت والای او نبود ، هیچ کس از تاریخ کهن یزد از آغاز تا عصر قاجار آگاه نمی شد.

       از انبوه کتاب ها و پژوهش های او که چون بیرون از موضوع بحث است ، در می گذریم وتنها به آثاری که در بارۀ یزد به همّت وی تصحیح ، گردآوری ، نگارش و چاپ شده ، بسنده می شود .این آثار به ترتیب زیر است :

1- تاریخ جدید یزد 2- تاریخ یزد3- جامع الخیرات 4- جامع جعفری 5- جامع مفیدی (3جلد)6- دیوان وحشی بافقی7- سعادت نامه 8- فرّخ نامه 9- مختصر مفید 10- منشآت شرف الدین علی یزدی 11- منظومات شرف الدین علی یزدی12- واژه نامۀ یزدی 13- یادگارهای یزد( 3جلد) 14- یزد در اسناد امین الضرب 15- یزدنامه (2جلد)

که در این میان دورۀ ارزشمند و مصوّر یادگارهای یزد ، بیشترین نقش را در شناسایی آثار و بناهای تاریخی و مذهبی یزد برعهده داشت و به ماندگاری آن ها یاری رساند.

زنده یاد افشار همچنین تا دم مرگ ، بواسطۀ عشق و علاقه ای که به زادگاه پد ری اش داشت، 125 مقاله در شرح آثار تاریخی ،بزرگان ، تاریخ ، فرهنگ ، ادب ،هنر و معماری یزد نوشت و در مجلاّت معتبر چاپ کرد .ازاینرو شایسته است بواسطۀ این همه تلاش واثر گذاری ، یکی از خیابان ها و یا میدان های بزرگ یزد ، به نام او نامگذاری شود .همچنان که در جلسۀ شورای شهر تهران نیز تصویب شده است ، تا قدر کسانی که در در راه آبادنی و سرفرازی این شهر تلاش کرده اند ، بیش از پیش نموده شود.

    حاج مصطفی مسرّت ، سومین پسر عمّۀ بزرگم ،خدیجه بود .چه خوب است که تنها چیزی که از او به یادم مانده ،خوشرویی ومهربانی اش است ؛ واین برای من و شاید برای بسیاری بس است. یادش گرامی باد که در سالروز شهادت امام حسن مجتبی ( ع ) در آب های نیلگون خلیج فارس تا بر دوست پرواز کرد.

یزدفردا :حسین مسرت نویسنده و پژوهشگر:برای اینکه روشن شود ، قبر این شاعر نامور یزد کجاست ، به ناچار می بایست سراغ کتاب های تاریخی ، تذکره ها و مقدّمه های دیوان وی رفت .

در دیباچۀ دیوان وحشی به قلم سعید نفیسی آمده است : « نوشته اند که وحشی را در محلّۀ سربرج یزد در برابر مزار شاهزاده فاضل ،برادر امام هشتم به خاک سپرده اند . نام این محلّه در جامع مفیدی،" پیربرج" آمده و پیداست که سر برج ،تحریفی از کلمۀ پیر برج است . زیرا که در یزد این محلّه هنوز به نام پیر برج یا پیره برج معروف است . در قدیم بازارچه ای بوده است به نام بازارچۀ صدری که احتمال می رود از ساختمان های امیر عبدالباقی صدر، نوادۀ شاه ولی و پدر شاه نورالدّین نعمت الله باقی بوده باشد . قبر وحشی در آن بازارچه ، روبروی شاهزاده فاضل بوده که آن را تبدیل به گرمابه ای کرده اند به نام حمّام صدری که اکنون در میان خیابان افتاده و از آن سنگ سیاهی باقی مانده که سنگ مزار وحشی بوده و اینک در اوّل کوچۀ اهرک [ آروک - م ] در خطیره ملّا در کنار خیابان پهلوی [ امام خمینی - م ] است . » ( 1 )

كتاب افسانۀ خراسان (جلد 10، طبس) توسط حميدرضا خزاعي گردآوري و ويرايش شده است و از سوي انتشارات ماه جان شهر مشهد در قطع رقعي در سال 1385منتشر شد. اين كتاب 407 صفحه دارد.

حسين مسرت نويسنده يزدي در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) – منطقه يزد، گفت: پژوهشكدۀ مردم شناسي سازمان ميراث فرهنگي خراسان، سلسله كتاب هايي به نام «افسانۀ خراسان» را در حوزۀ افسانه ها و قصه هاي خراساني چاپ كرده است.

وي افزود: جلد دهم اين مجموعه كتاب به شهرستان طبس اختصاص دارد كه اكنون يكي از شهرستان هاي يزد محسوب مي شود.

وي ادامه داد: مولف اين كتاب، 43 افسانۀ بومي طبس و روستاهاي آن را از زبان مردم محل ضبط كرده است. اما به گويش (زبان) معيار تهراني دركتاب آمده است. اين در حالي است كه كلماتي هم به گويش طبسي در كتاب ديده مي شود كه گردآورنده، آن ها را با آوانويسي انگليسي توضيح داده است.

مسرت تصريح كرد: گردآورنده اثر، كلمات محلي را در پاورقي توضيح داده و در پايان هر افسانه، نام راوي، محل افسانه و سال ضبط نيز ذكر شده است.

وي افزود: تمام افسانه ها با يك تصوير نقاشي شده شروع مي شوند و در برخي افسانه ها كه ترانه ها و اشعار بومي مرتبط با افسانه وجود داشته است، با گويش محلي همراه با معرب و مشكول كردن كلمات و نيز آوانويسي انگليسي آمده است.

اين نويسنده اظهار كرد: اي كاش مولف براي اصالت دادن به افسانه ها متن بومي هر افسانه را مي آورد و در زيرنويس، معني واژه هاي محلي آن ها را توضيح مي داد.

وي اضافه كرد: با اين حال وجود چنين كتاب هايي حتي با اين سبك و سياق براي ديگر شهرستان هاي استان يزد كه سرشار از افسانه هاي بومي هستند، شايسته و بايسته است.

وي در پايان با اظهار خرسندي گفت: اخيرا گروهي به سرپرستي اسد ا... شكرانه و همراهي مهدی آرايي و ديگر قصه گويان و علاقه مندان يزدی به گردآوري افسانه هاي يزد مشغول هستند.

در دهم اسفند 1298ش در خانواده‌ی ابوالحسن مشروطه به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی تا سوم دبیرستان را در دبستان­های تدیّن، اسلام، طاهری و دولتی شماره‌ی 1 و دبیرستان‌های ایرانشهر و کیخسروی به سال 1315ش گذراند. سپس وارد بازار کار شد و در مغازه‌ی عطّاری و کارخانه‌ی ریسندگی آقا به کار پرداخت. در مرداد 1322 ازدواج کرد، وی در سال 1329 به استخدام آموزش و پرورش درآمد و در شهرهای شهر بابک و یزد و در دبستان­های گوناگون به آموزش پرداخت.

وی که از سال 1321ش به کارهای هنری و عکّاسی دلبستگی پیدا نموده بود، در سال 1332ش، آموزش تعلیمات سمعی و بصری دید و پس از آن با راه‌اندازی نخستین مرکز سمعی و بصری شهرستان یزد، به مدت 11 سال سرپرست آن بود. بعدها این مرکز به اداره‌ی فرهنگ و هنر پیوست، او در سال 1346ش، رئیس انجمن کتابخانه‌های عمومی شهر یزد شد، تا اینکه در سال 1348 سرپرستی اداره فرهنگ و هنر را بر دوش گرفت و از سال 1349 تا 1358 که بازنشسته شد، مسئو ل امور کتابخانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌­های عمومی استان یزد بود. و سرانجام در 12/10/83 در سن 85 سالگی درگذشت.

فعّالیّت‌های هنری

مشروطه از سال 1313 فعّالیّت‌ هنری خود را در زمینه‌ی تئاتر  آغاز نمود. و از سال 1321 با پشتکار به عکّاسی از آثار و بناهای تاریخی و رویدادهای فرهنگی و هنر یزد پرداخت. و توانسته بود تا پایان عمر، نزدیک به 10 هزار عکس و اسلاید به یادگار بگذارد. در سال 1332 به آموزش نمایش فیلم پرداخت و در این سال‌ها در کنار این فعّالیّت‌ها به بازیگری در چند نمایش‌نامه و فیلم سینمایی بلند پرداخت.

امّا عمده فعّالیّت سینمایی او پس از بازنشستگی از اداره‌ی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی یزد در اسفند 1358 بود که در حدود 30 فیلم کوتاه و بلند مستند و داستانی به ایفای نقش‌های گوناگون پرداخت، که مهمترین فیلم‌های او عبارت از: ذبیح، سفیر، مار، خمره، تار و پود، پلّکان و جستجوگر بودند.

خدمات

از جمله خدمات مهم او به غیر از بر جای نهادن هزاران عکس و اسلاید از استان یزد، اهتمام در نگهداری صدها بنای تاریخی یزد و کوشش در راه بازسازی و ثبت آن در فهرست آثار تاریخی ایران بود.