شيريني بادامی كه به حج رفت، حاجي بادام شد
خانم نرگسجودكي ازخبرنگاران خوش ذوق روزنامه سرمایه گفتگویی با یکی ازنسل سومی های حاجی خلیفه رهبر انجام داده بد نیست بخوانید:
در ضلع شرقي ميدان امير چخماق يزد، مغازهء دو نبش سادهاي است كه روي آن نوشته شده:«بنگاه شيرينيپزي حاج خليفه رهبر و شركا»
وارد يزد كه ميشوي از هر سوي اين شهر بادگيرها كه سراغ از سوغاتي بگيري، يكسر هدايتت خواهند كرد به ميدان امير چخماق; شرينيفروشي حاج خليفه رهبر.
مشتريها نخست بايد صورت درخواست خود را روي يك برگهء كاهي رنگ كوچك بنويسند و بعد هم در دوصف وزن كردن و بعد هم در صف پرداخت قبض منتظر بمانند. اين مراحل كه طي شد شيريني به دست و سرخوش مغازه را ترك ميكنند تا سوغات يزد را به شهر خودشان ببرند.
دو عكس بزرگ از سيدمحمد خاتمي، رييسجمهوري سابق و آيتالله هاشمي رفسنجاني رييس مجلس خبرگان رهبري روي ديوار شيريني فروشي به چشم ميخورد. هاشمي و خاتمي در عكس نيم نگاهي به شيرينيهاي متنوع حاج خليفه دارند و در حال خوش و بش با مسوول شيريني فروشي هستند.
كارگرها همه لباس سفيد پوشيدهاند. زنان در اندروني مغازه به توليد شيريني مشغولاند. در بخش فروش و بيروني مغازه اما خبري از حضور زنان نيست. ولي رهبر، نسل سوم خاندان حاجخليفه رهبر از پشت ميز پهن و كوتاهي كه دو متر بالاتر از سطح مغازه است، برميخيزد. در همهمهء شرينيفروشي، رهبر پاسخگوي سوالات است و آرامآرام سخن ميگويد.
قدمت اين بنگاه شيرينيپزي به چه سالي بازميگردد؟
1295 هجري شمسي بود كه حاجخليفه رهبر، پدربزرگم تصميم گرفت كه اين بنگاه را راه بيندازد; مقارن با 1922 ميلادي.
حاج خليفه چرا سر از شيرينيپزي در آورد؟
پدربزرگم از همان ابتدا شاگرد قناد بود. بعدها هم مغازهاي در بازار حاج قنبر به راه انداخت و با سه چهار شاگرد كار پخت و پز شيريني را آغاز كرد.
دليل موفقيت او را چه ميدانيد؟
فرمولهاي خاص خودش را داشت. شايد به اين دليل كه عاشق كارش بود. شايد هم به اين دليل كه به كيفيت كارش خيلي اهميت ميداد.
اين روزها چه آدمهاي معروفي براي خريد به شيرينيفروشي حاجخليفه آمدهاند؟
مصطفي معين كه در دورهء پيش نامزد رياستجمهوري شده بود. عمو پورنگ كه مجري برنامهء كودكان در تلويزيون است و مجيد قناد. علي نصيريان و محمدعلي كشاورز هم چندي پيش بود كه به «خليفه رهبر» آمدند.
خب وقتي مهمان سرشناسي از راه ميرسد برخورد شما چطور است؟
مينشينيم و گپ ميزنيم و بعد هم عكس يادگاري ميگيريم. الان هم يك آلبوم داريم كه پر است از عكسهاي يادگاري ما.
چقدر از كارتان در بنگاه حاج خليفه رضايت خاطر داريد؟
من سالهاي پيش مدرك مهندسيام را از آلمان گرفتم و بعد هم كه به ايران آمدم در يك كارخانهء خودروسازي كار ميكردم. تصور نميكردم روزي براي كار به اينجا بيايم. در هر صورت اصرار پدرم و كهولت سن او موجب شد كه درخواست او را قبول كنم. الان پنج سال است كه اينجا هستم.
اگر روزي حاج خليفه را ترك كرديد، چه خواهيد كرد؟
به كاري ميپردازم كه سالها برايش درس خواندهام. كار در كارخانه رنگسازي يا خودروسازي.
محصولات حاج خليفه چند نوع است؟
انواع لوزي به شكل لوز بادام، پسته و نارگيل را توليد ميكنيم و انواع قطاب و همچنين حاج بادام. البته اخيرا هم يك لوز مخلوط ابداع كرديم كه مخلوطي از لوز بادام و پسته است و محصول جديدي به شمار ميآيد.
به فرزندانتان هم توصيه ميكنيد كه كار شما را ادامه بدهند؟
خير، ترجيح ميدهم كه ادامهء تحصيل بدهند و درس بخوانند. نميشود كه حاج خليفه هميشه فاميلي اداره شود.
پدرتان چند سال است كه در اينجا فعاليت ميكند؟
تقريبا 70 سال. اما در نظر داشته باشيد كه در عرض اين 70 سال، او تقريبا دو شيفته كار كرده است. هر چند اين روزها كسالت دارد و در خانه ميماند و هر از گاهي چند دقيقهاي به مغازه ميآيد اما هميشه حضورش در «حاجخليفه» پررنگ بوده است.
صادرات هم داريد؟
بله تقريبا به تمام قارههاي دنيا صادرات داريم. البته اروپاييها خيلي استقبال ميكنند.
وضعيت تقاضا چطور است؟
محور عرضه و تقاضا در حاجخليفه هميشه نامتعادل است. تقاضا تقريبا 10 برابر عرضه است. ما نميتوانيم ميزان عرضه را از يك حدي بيشتر كنيم.
چرا ؟
كيفيت كار و حفظ نام حاج خليفه براي ما مهم است.
شعبه هم داريد؟
يك شعبهء اصلي در يزد داريم اما در ديگر شهرها و استانها خير.
وجه تسميه حاج بادام چيست؟
پدربزرگم سالها پيش براي زيارت خانهء خدا راهي مكه شد. آن موقع سفر به مكه حدودا شش ماه طول ميكشيد. حاج خليفه كه به سفر ميرود با خودش كلي شيريني ميبرد از جمله «بادامي» كه نوعي از شيرينيها بود. بعد كه از سفر باز ميگردد چند بادامي توي جيبش جا مانده بود. مردم هم كه «بادامي»ها را ميبينند شيريني را «حاجي بادام» مينامند.
خودتان شيريني مصرف ميكنيد؟
خيلي كم. شايد 100 گرم در طول سال.
حتي زماني كه آلمان بوديد هم اينقدر كم شيريني ميخورديد؟
نه. آن موقع اينطور نبودم. آدم وقتي در فضا قرار ميگيرد اينطور ميشود. بوي شيريني مدام توي فضاست و دلزدهام كرده است. در آلمان هميشه تا سوغاتها ميرسيد روي هوا تمام ميشد.
از صادرات راضي هستيد؟
صادرات خوب است اما شيرينيهاي ما در كشورهاي ديگر به قيمت خيلي بالاتر از خريد به فروش ميرسد. براي مثال باقلواي ما را كشورهاي عربي 2 دلار ميخرند و در كشور خودشان 20 دلار ميفروشند..
خاطرهاي هم داريد؟
يك جهانگرد سوييسي روزي به اينجا آمد و بعد شيرينيهاي ما را تست كرد. آخر كار هم با كلي تعريف گفت كه اگرچه در سوييس انواع و اقسام شيرينيها و شكلات با ماركهاي معروف وجود دارد اما شيريني شما طعم ديگري دارد.
سازمان ميراث فرهنگي يزد با شما همكاري ميكند؟
مغازه در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است و بر همين اساس ايجاد هرگونه تغيير و تحول در آن با اجازه كارشناسان سازمان صورت ميگيرد.
چند نفر در حاج خليفه مشغول به كار هستند؟
نزديك عيد30 تا 40 درصد افزايش كارگر داريم اما بهطور معمول 100 تا 150 نفر در اينجا مشغول به كارند.
خانمها چطور؟ در كار با شما همكاري ميكنند؟
بله 50 نفر از كاركنان ما ،خانم هستند.
ميزان توليدتان روزانه چه ميزان است؟
حدود 5 تا 10 تن روزانه توليد داريم.
رمز موفقيت حاج خليفه را چه ميدانيد؟
دقت در عمل و وفاداري به سطح كيفيت.
حسین مسرّت