کاریز یزد

حسین مسرت

     قرن هاست نام و آوازۀ هنر ایران برتارک جهان می درخشد و این امر بواسطۀ وجود هنرورانی است که شمع جان را در طلب گوهر مقصود گداخته اند و به کمال دست یافته اند ، در صدر این هنرها، هنر والای معماری قرار دارد؛ هنری که در هر گوشه اش صد کرشمه از ذوق و توان و استعداد آفرینندگان آن نهفته است . هنری که در یک سویش بنای فاخر تخت جمشید و در دیگر سویش مجموعه شاهکارهای سترگ میدان نقش جهان قرار دارد. در سراسر فلات ایران و حتّی فراتر از آن ، دست ساخته های ایرانیان چون نگینی تابان می درخشد ، تاج محل یکی از شگفتی های هفت گانۀ جهان است که بوسیله یک ایرانی آفریده شده است و در درون این فلات هزاران اثر تابناک، هرکدام رگه هایی از این هنر معنوی را در خود دارند که یکی چون طاق کسری است و یکی معبد چغازنبیل و دیگری چون: باغ ارم شیراز و معبد کنگاور و باغ دولت آباد یزد و ارگ بم  و پل خواجو و سی وسه پل اصفهان وحمّام گنجعلی خان کرمان و باغ شاهزادۀ ماهان و حمّام و بازار وکیل شیراز و منارجنبان اصفهان و کلات نادری او رگ علیشاه  تبریز و گنبد سلطانیۀ زنجان و چهل ستون و.... این ها همه به مدد هوش  و توان معمارانی آفریده شده که در همارۀ تاریخ باعث فخر ایران بودند؛ معمارانی که اگر نام شان نمانده، امّا آثارشان مانده است .

    معماری ایران در هر قرن ، ویژگی های منحصر خود را دارد و آن نیز از سوی کسانی خلق شده که با آگاهی از توانمندی هنر ایرانی ، به آفرینش طرح های ابداعی دست زده اند و راهی روشن را پیش روی آیندگان نهاده اند .یکی از روشنگران عصر کنونی، استاد محمّد کریم پیرنیاست که با هوش و استعدادی که داشت ، پس از مطالعاتی ژرف و دامنه دار در نهاد معماری ایران، به نظریّاتی دست یافت که تا پیش از او کسی را راه بدان نجسته بود. او با تلفیق استعدادهای ذاتی هنر معماری ایرانی در اعصار گذشته و برپایۀ آزموده های خود سبکی را در معماری نوین ایران بنیان نهاد که به نام خودش مشهور گشت.

     او را پدر معماری نوین ایران می خوانند که بسیار بجاست . آثار و گفتارهایی که وی در طول زندگی پر بارش گردآوری و تدوین کرده است، راه را برای معماران ایرانی در طول قرن های پیش رو هموار کرده است . ازینرو بجا بود که یک زمان این کوشش ها قدر دانسته شود و سازمان یا بنیادی به نام او به شناخت و نشر آثارش دست زند و بر پایه اساسنامه خود به اقداماتی اساسی  دست به کار شود تا معماری ایران هم چنان بر فراز و استوار باشد؛ سازمانی که بتواند استعدادهای نو پا را کشف کرده و پرورش دهد و هر ساله با شناخت آثار فاخر در زمینۀ هنر معماری بپردازد و به صاحبان آن جوایزی تقدیم کند تا این چراغ، همیشه فروزان باشد.

از این رو بود که در سال 1392 گروهی از فرهیختگان هنر و معماری ایرانی و مدرّسان دانشکده های معماری به همراه گروهی از اندیشمندان به فکر تأ سیس بنیادی به نام و یاد این هنرور والا افتادند و نام او را سرلوحۀ کارهای نیک خویش قرار دادند. باشد که در راهی که گام نهاده اند با توفیقات الهی همراه گشته و  پرچم همیشه در اهتزاز معماری ایرانی بر فراز بام گیتی هم چنان در اوج قرار داشته باشد.

*ارائه به بنیاد پیرنیا در یزد