قدر یک دیگر بدانیم، قدر مسرّت را بیشتر[*]
دکتر سیدسعید میرمحمّدصادق
حسین مسرّت یکی از هزاران فرزند پاکنهاد مُلک یزدان دارالعباده یزد است. ناموری که در فرهنگ، نقش معماری را بازی کرد که از حروف، واژگان و از واژگان، مفاهیم را نقش زد، طوری که ایرج افشار ـ بزرگ ایران شناسِ دوران معاصر ـ وجود مسرت جوان را امیدبخش پژوهشهای فرهنگ و تاریخ یزد برشمرده است.
مسرت نخستین مطلب خود را در سال 1356 در روزنامه اطلاعات به چاپ رساند، که اولین حضور او در یکی از معتبرترین روزنامههای کشور، نشان از پختگی قلم و آیندة روشنی بود که استاد ایرج افشار پیشبینی آن را کرده بود.
یزد پژوهیهای مسرت، تنها به تاریخ و پیشینه این کهنشهر جهان معطوف نبود، او افزون بر پیشینه، به همة موضوعات شناختی توجه نشان داد، از آب انبارها تا وجه تسمیه برزنهای یزد، از «آدمهای خوب داستانهای آذریزدی» تا زندانهای خالی یزد با عنوان «یزدیها مجرم نیستند»؛ از باورهای عامیانه تا ضربالمثلهای یزدیها از بادگیر و قنات تا بازار و بازرگان، از پیشینه مطبوعات تا جمعه بازار کتاب در یزد، از خشت 15 کیلویی انبار مسجد جامع تا خشتهای به کار رفته در اشعار و ضربالمثلها و فرهنگعامه، از گوشه چشم خواجوی کرمانی به یزد تا رفیق یزدی آقا نجفی قوچانی، از رکورد زنی نویسندهای یزدی تا ضعف توزیع کتاب در یزد، از مشاهیر فرهنگ و ادب تا رجال تاریخ و سیاست، از کوچههای یزد تا ظرفیت جهانی لهجه یزدی و از آهن بافق تا خرزهرههای یزد.
او کتابشناسی را نخستین گام اطلاعرسانی تلقی کرد، لذا اهتمام جدی نیز در این راه صرف کرده است. مقالات وی در حوزه نقد و معرفی کتاب نشان از تجربه و شناخت او در این زمینه است. به عنوان یک کتابدار هر آنچه از کتاب مفید دانسته، نسبت به نقد و یا معرفی آن اقدام کرده است، حال کتاب درباره فرهنگ اصطلاحات روزنامه نگاری باشد، یا درباره جامع مفیدی؛ تهیة کتابشناسیها از دیگر فعالیتهای او در حوزة کتابورزی است و حتی دامنة کار را به فهرست مطبوعات نیز گسترش داده است؛ او تبحرش را در نسخهشناسی با معرفی نسخههای نادر کتابخانه وزیری یزد نشان داده و در حوزه تصحیح با آثاری که به چاپ رسانده، دانش خود را به رخ کشیده است. به عنوان یک کتابدار از دشواری کار کتابداران سخن گفته و در حوزه کتابداری از اثرات ویرانگر وجین کتاب در کتابخانههای ایران انتقاد کرده است.
مسرت را باید مبدع و پیشنهاد دهنده هفته کتاب بدانیم. هموست که در 8تیرماه سال1366 طی مطلبی در روزنامه اطلاعات خواستار اختصاص روز یا هفتهای به نام کتاب شده بود، برنامهای که بعدها از دی 1372 شروع شد. پس از بابت فضل تقدم، بجاست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این دغدغه فرهنگی او را به نام او ثبت کرده و ارج نهد.
مسرت خود را تنها یک پژوهشگر و یا کتابدار تلقی نکرده و همواره سعی کرده در بطن رخدادهای فرهنگی و اجتماعی زادگاهش شهر یزد، حضور پررنگ داشته و به عنوان یک کنشگر نقش ایفا کند. برای همین است که قلم به دست میگیرد از دادگستری می خواهد آمار جرم مهاجرین ساکن شهر یزد را پای یزدی ها ننویسد و یا از شهرداری انتقاد میکند که چرا به محلات فقیرنشین کمتوجه است؛ او با توجه به تغییرات فضای شهری و روابط اجتماعی، احساس میکند «فرهنگ یزد زیرو رو شده» برای همین دغدغة خود را با همین عنوان منتشر میکند. وی در نقدها نگرانیاش را از اینکه نمایشگاه کتاب استانی به دلایلی تعطیل شود و اینکه استان یزد، در حوزه فرهنگ آخر قرار گیرد، بروز می دهد و به دزدیده شدن مجسمه فرخی یزدی و همچنین قطع درختان بوستان هفت تیر یزد، با عنوان: «کشتار جوانان سبز پوش» واکنش نشان میدهد.
او به عنوان یک نویسنده، اولویتهای فرهنگی دولت دوازدهم را مورد ارزیابی قرارداده و نقد میکند؛ دغدغههای خود را از این که شهر یزد شبیه یک مرکز استان نیست، از طریق روزنامهها به شهرداری یزد منتقل میکند؛ او همچنین حساسیتهای فرهنگی خود را در حوزه موسیقی و فرهنگ و راهکارهای مناسب برای کارکرد بهتر کتابخانهها، به مدیران فرهنگی پیشنهاد میدهد.
پیشنهادهای فرهنگی او درباره:
- ضرورت آغاز به کار انجمن آثار و مفاخر فرهنگی یزد
- ضرورت ایجاد مرکز پژوهشهای فرهنگی یزد
- ضرورت تشکیل کانون نوجوانان و جوانان و برپایی کتابخانههای بزرگ در سطح محلههای یزد
- ضرورت وجود سازمان منطقهای کتابخانه و اسناد ملی در استان یزد
- ایجاد گنجینه آبرومند اسناد
همگی نشان از نگاه عمیق استاد حسین مسرت در حوزه نهادسازی فرهنگی دارد؛
در حوزه میراث فرهنگی، او به عنوان یک میراثبان، برای حفظ و کاربری جدید ابنیة قدیمی، تلاش و راهکار پیشنهاد داده است، ازجمله، نحوة بهرهگیری مناسب از آب انبارهای یزد برای کاربری موزه و رصدخانه و... ، تا تغییر وضعیت کارخانه بزرگ جنوب شهر برای نمایشگاه دائمی کتاب، و یا بهرهگیری از خانه آذریزدی برای موزه ادبیات کودک و نوجوان و نیز باز زندهسازی راههای کهن یزد به عنوان یک ضرورت اقتصادی.
استاد حسین مسرت در طول سالها فعالیت فرهنگی، به سرمایههای انسانی توجه ویژهای کرده است، چه کتابهایی که درباره آنان نوشته است و چه پیشنهادهایی که به صدا و سیمای یزد برای معرفی جلوههای تاریخ و فرهنگ آن استان داده است.
در طول چهل سال اخیر، حسین یزدی، کاکا حسین، ح ـ نسیمی یزدی، ح ـ م، مسرور یزدی، همشهری، ابنعباس، حسین ـ ت، ح ـ یزدی، ح ـ م ـ شهاب، همکاران مجازی او بودند که وی برخی آثار قلمی خود ـ از جمله مطالب طنزی که در مجلات نوشته ـ با این عناوین منتشر کرده است.
امیدوارم دغدغههای استاد درباره پژوهش و نشر دانشنامه یزد هرچه زودتر توسط سیاستگذاران فرهنگی این استان مرتفع شود و بازهم بتوانیم از وسعت اندیشه و آثار قلمی این فرهیخته توانمند، بهرههای نوتری ببریم.
*عنوان این یادداشت برگرفته از یکی از یادداشتهای استاد حسین مسرت در کاریز یزد 20/05/1390 است.
متن سخنرانی در شب کاریز فرهنگ
حسین مسرّت