حسین مسرت

جامعة روستايي و نيازهاي آن، پژوهشي در 33 روستاي برگزيدة استان يزد: فرامرز رفيع‌پور، تهران: انتشار، چاپ دوم 1370، وزیری، 360ص.

نويسندة نامبرده در اين كتاب كوشش دارد نيازهاي جامعة روستايي ايران را به ديدة‌ تحقيق نگريسته و بازگو كند. بدين‌رو و با توجّه به شرايط ويژة اقليمي يزد، آن را برگزيده و پس از بررسي فراوان، 33 روستاي يزد را كه هركدام از لحاظ شرايط اقليمي با يكديگر متفاوت بوده، گزينش كرده، (ر.ك ص124-120) نيازهايشان را آورده، نحوه و چگونگي پاسخگويي و گره‌گشايي آن را برشمرده و سپس در كلّ ايران تعمیم داده است.

نويسنده در پيشگفتار، هدف از اين پژوهش را چنين بر مي‌شمارد:

«1- يافتن نيازهاي ذهني و عيني روستاييان استان يزد.

2- يافتن ترتيب ارجحيّت اين نيازها.

3- ارائه روشي دقيق براي يافتن نيازها و ترتيب ارجحيّت آن‌ها.

4- طبقه‌بندي روستاها به ترتيب عقب افتادگي و نياز آن‌ها.

5-يافتن علل و عواملي كه موجب پيدايش نيازهاي گوناگون مي‌شوند». (ص3)

همچنين «از روستاييان زحمتكش يزدي نيز كه همواره پس از توجيه برنامه، كمال همكاري را با ما نمودند، بسيار سپاسگزارم و اميدوارم كه با انتشار اين كتـاب،

گامي در جهت تأمين نيازهاي ابراز شده و صالح آن برداشته شود». (ص4)

كتاب داراي چهار بهره به قرار زير است:

در بهرة نخست: «اهميّت بررسي نيازها در رابطه با اهداف و انگيزه‌هاي گوناگون و سپس چهارچوب تئوريكي پيدايش و پرورش نيازها در جوامع مختلف طرح گرديده است». (ص4)

در بهرة دوم: «پس از ارائة اطّلاعاتي كوتاه دربارة‌ منطقۀ مورد بررسي (استان يزد) ]شامل جمعيّت و درصد كشاورزان[ و تشريح مراحل مقدّماتي پژوهش، روش‌هاي گوناگوني كه علي‌الاصول جهت بررسي نيازها مي‌توانند در آينده مورد بحث قرار گرفته و در پی آن روش‌های انتخاب و بکار گرفته شده در این پژوهش تشریح شده‌اند.» (ص4)

در بهرة‌سوم: «نتايج اين پژوهش ارائه شده‌اند». در بخش سيماي روستاهاي يزد، نخست آنان را به سه منطقة جلگه‌اي، دامنه‌اي و كوهستاني تقسيم نموده و آن‌گاه درهر منطقه به شيوة زندگي، معماري، ساختماني و شيوة ساخت و مصالح به كار رفته با توجّه به شرايط اقليمي آن منطقه اشاره شده (ص142 تا 146) و در پايان تسهيلات عمراني و عوامل توسعۀ روستاها را برشمرده است.

نويسنده هرجا كه بايسته بوده، به ارائه آمار و جداول پرداخته تا خوانندگان زودتر منظور وي را دريابند. زيرا به تجربه ثابت شده، كارآترين و برّنده‌ترين شيوه براي بيان حقايق و تفهيم، ياري گرفتن از جدول و آمار است. پژوهنده ضمن بررسي مسائل كشاورزي يزد به شيوه‌هاي سنّتي تقسيم آب، همچون: سبو و شبانه‌روز و... اشاره كرده است.

 در فصل چهارم: «پس از ارائه خلاصه‌اي كوتاه از مسئله، اهداف و اصول جامعه در رابطه با موضوع مورد بررسي و شرايط لازم براي دستيابي به آن‌ها، چگونگي تشخيص نيازهاي واقعي از يك سو و نحوة برانگیختن مردم به مشاركت از سوي ديگر تشريح شده».(ص5)

در پايان به فهرست منابع فارسي و لاتين بر مي‌خوريم كه نويسنده در تهيّۀ كتاب از آنان سود برده است. امروزه ديگر، داشتن فهرست اعلام، فهرست‌ جاها، اصطلاحات و... جزء بایستة هر اثري است كه چاپ مي‌شود و متأسّفانه كتاب نامبرده از اين مهم خالي است. امّيد آنكه در چاپ‌هاي بعد افزوده گردد. اين اثر به عنوان رسالة استادي وي به زبان آلماني برگردانده شده و همچنين از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در بخش علوم و مباحث اجتماعي به عنوان كتاب سال 1364 برگزيده شده است.

*. ويرايش نخست: نداي يزد. س3، ش87 (4/12/65):3.