چکیده نویس : حسین مسرّت

فخرالاسلام کمیجانی ، ابوالفضل :

« جایگاه کشف الاسرار در میان تفاسیر قرآن کریم »

فرشیدورد ، میرخسرو :

« امانت در ترجمه و ساختمان دستوری واژه های کشف الاسرار »

فکرت هروی ، محمّد آصف : ( افغانستان )

« گزارش واژه ای چند از کشف الاسرار با توجّه به فارسی هروی »

-« این مقاله نه تنها به حل و تفسیر پاره ای از واژه های دشوار کشف الاسرار پرداخته است ؛ بلکه نشان دهندۀ ارزش و اهمیّت مطالعه و بررسی هر یک از لهجه های شرقی زبان فارسی همچون : هروی ، بلخی ، بخارایی ، بدخشی و غزنوی و نقش آن ها در تحقیق هر چه صحیح تر متون کهن زبان فارسی است . » ( اصل )

فلّاح ، علی :

« جایگاه کشف الاسرار در میان تفاسیر »

-نویسنده به موارد گوناگون و دلایل ناشناخته ماندن این تفسیر ( آن گونه که بایسته است ) اشاره می کند . و در پایان تصحیح منقّحی از این کتاب را ضروری می داند . ( اصل )

فیض کاشانی ، مصطفی :

« شناخت میبدی و تفسیر کشف الاسرار »

-بخش نخست مقاله، فهرستی از آثار بزرگان است ، بخش دوم ؛ ویژگی های پارسی دری در کشف الاسرار ، اهمیّت ادبی و واژگانی تفسیر میبدی . انواع علوم نجوم از نظر میبدی ، همسانی واژگانی در تفسیر کشف الاسرار و کلمات خواجه انصاری ، وجوه القرآن و دیگر تفاسیر است . ( اصل )

قاسملو ، فرید :

« علل پیدایش تفسیرهای عرفانی در ادب فارسی با تکیه بر تفسیر کشف الاسرار و عدّة الابرار »

-« اهداف نوشتاری این مقاله عبارتند از : معرّفی مهم ترین نظریه های موجود پیرامون تفسیر کتاب های آسمانی ، علل پیدایش تفسیرهای عرفانی در ادبیّات فارسی ، سعی در جهت یافتن ریشه های به وجود آورندۀ عرفان ایرانی- اسلامی با عنوان بستر آفرینش کتاب کشف الاسرار . » ( اصل )

قراگزلو ، محمّد :

« جایگاه کشف الاسرار در میان تفاسیر قرآن کریم »

-نویسنده پس از بیان وجوه تمایز کشف الاسرار ، « از اوضاع و احوال علم تفسیر در قرن پنجم و ششم سخن گفته و تفاسیر مهم و معتبر عصر میبدی را شناسانده و در جایگاه کشف الاسرار را در میان تفاسیر معاصر خود بازنموده است . » ( اصل )

قربانی زرّین ، باقر :

« جلوه های تشیّع در کشف الاسرار »

-بررسی نمونه های گوناگون توجّه میبدی به ائمه شیعه و نقل گفتارهای آن با عنایت و احترام در خور . ( خلاصه )

قلمسیاه ، اکبر :

« واژه های یزدی در کشف الاسرار »

-نویسنده برخی از واژه های یزدی [ میبدی ] به کار رفته در کشف الاسرار را استخراج نموده و ذیل هر واژه ، معادل استاندارد آن را آورده است . ( خلاصه )

قوام شهیدی ، هدیه :

« زندگی و آثار ابوالفضل رشیدالدّین میبدی و نگرشی بر کشف الاسرار و عدّة الابرار »

-شرحی از زندگی میبدی و آثارش به نقل از کتب موجود است . ( اصل )

کریمیان ، نادر :

« کشف اسراری چند از کشف الاسرار »

-بیان اهداف میبدی از نگارش کشف الاسرار و خصایص عمدۀ این تفسیر، همچون نقل قول از پیر هرات ، نقل قول از عارفان بزرگ اسلام ، سخنان و تأویلات عارفانۀ میبدی ، استناد به احادیث ، موسیقی کلام و شواهد شعری . ( اصل )

کریمیان ، نادر :

« کتابشناسی و سرچشمه های پژوهش کشف الاسرار میبدی »

-مقالۀ جامعی است شامل : کتابشناسی ، فهرست مقالات ، معرّفی نسخ خطّی ، کتابنامۀ میبدی است . کتابشناسی علی اصغر حکمت نیز بر این مقاله افزوده گشته است که در « ویژه نامۀ کنگرۀ میبدی » چاپ شده است ( ص 77-71 ) . ( اصل )

کیلر ، آنابل : ( انگلستان )

« ابراهیم در تفسیر کشف الاسرار »

-«نگارنده این مقاله تفسیر میبدی [ را ] دربارۀ یکی از داستان های حضرت ابراهیم به عنوان نمونه طرح خواهد نمود و تفسیر ظاهری و تفسیر باطنی را با هم مقایسه کرده ، نشان خواهد داد که چگونه میبدی در نوبت سوم کشف الاسرار داستان مزبور را شرح سفر معنوی حضرت ابراهیم دانسته و آن را برای تشویق و تعلیم پیروان طریقت راهنمایی مفید و مؤثّر شناخته است » ( خلاصه ، به زبان فارسی است ) .

ماهیار ، عبّاس :

« محبّت و عشق و جایگاه آن در قلب در کشف الاسرار »

-« در این مقاله پس از تعرف لغوی و اصطلاحی محبّت و سبک و شیوۀ خواجه ابوالفضل رشیدالدّین میبدی ، در باب گزارش های معنایی آیات و احادیث مورد بررسی واقع شده است » . سپس مواردی که صوفیان و برخی مفسّران دربارۀ محبّت به آیات قرآنی و احادیث نبوی و آثار مشایخ استناد می کرده اند . ( اصل )

مایل هروی ، نجیب : ( افغانستان )

« ضرورت تجدید تصحیح متون ادبی »

-نویسنده در این مقالۀ مفصّل و مستند پس از بیان چگونگی تغییرات متون ادبی از جمله بواسطۀ اینکه « خوانندگان متون بر پایه روح زمان و روح فردی خویش ... بر متون مزبور ذوق و اعمال سلیقۀ خود را اعمال کرده اند » ، به موارد فراوانی استناد می کند که مصحّحان متون بویژه متون ادبی بدون دقّت و ژرف نگری به تصحیح برخی از کتاب ها دست زده و بر آشفتگی آن افزوده اند . ( اصل )

یادآوری . قبلاً قرار بود آقای مایل هروی دو مقاله با عناوین . « مانندگی کشف الاسرار با روح الارواح سمعانی » و « امانت ربّانی در تفسیر کشف الاسرار » را به کنگره ارائه دهند .

مجرّد ، مصطفی :

« لیلۀ مبارکۀ پانزدهم شعبان در کشف الاسرار و عدّة الابرار »

-مبحثی دیگر از حلقه های ارادت میبدی به خاندان اهل بیت ، بویژه حضرت مهدی ( ع ) است و پیرامون شب پانزدهم شعبان که به شب برائت موسوم است ، مطالبی افزوده شده است . ( اصل )

محقّق ، مهدی :

« مقایسۀ تفسیر طبری و کشف الاسرار »

محمّد بیگی ، شاهرخ :

« ترجمه و تفسیر و تأویل آیت تسمیت در کشف الاسرار و عدّة الابرار »

-دربارۀ توجّه و عنایت میبدی به تفسیر آیت تسمیت و بویژه تأویل آن : « در نوبت ثالثه در ذیل تأویل آیت تسمیت با یک دوره معارف خداشناسی و اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه میبدی آشنا می شویم » . ( اصل )

محمّدی شیرازی ، محمّد علی :

« تأویل در کشف الاسرار میبدی »

-بررسی وجوه تأویلات تفسیر قرآن در کشف الاسرار است و دیدگاه میبدی دربارۀ تأویل و انتقاد وی از متأولان و اینکه خود تأویل را به معنای تعبیر و تفسیر به کار برده است . « تأویلات میبدی از قرآن صوفیانه است و در جهت اثبات و تعیین عقاید و اقوال و حالات صوفیّه. »  ( خلاصه )

مدرّسی ، سیّد حسین :

« سیمای مهتر راندگان در کشف الاسرار »

-«در این مقاله نظر صاحب کشف الاسرار و دیگر ارباب تفسیر و نظر دربارۀ بنیاد فرشتگی ابلیس و مسیر دگرگونی وی به ابلیسی ، تفاوت سرشت آدم و ابلیس و ویژگی های خاک و آتش و فضیلت و رجحان خاک بر آتش بررسی شده است . » ( اصل )

مدرّسی ، فاطمه :

« کشف الاسرار و عدّة الابرار ، فتوّت نامۀ عارفان »

-بررسی پدیدۀ عیّاری و فتوّت و جوانمردی در تاریخ ایران ، همراه با ذکر نمونه هایی از این جوانمردی در دیدگاه میبدی و اینکه وی به استناد قرآن و حدیث معتمد به پنج جوانمرد است : 1-ابراهیم خلیل 2-یوسف صدّیق 3-اصحاب کهف 4-یوشع بن نون 5-علیّ مرتضی ( ع ) . ( اصل )

مستشارنیا ، عفّت :

« بررسی فعل و ساختمان جمله در کشف الاسرار »

مسگرنژاد ، جلیل :

« تأثیر کشف الاسرار در اندیشۀ بزرگان علم و ادب »

-پس از برشمردن ویژگی های مهمترین تفاسیر پارسی قبل از میبدی به مذهب و عقاید عرفان پرداخته شده ، و به تأثّر و تأثیر کشف الاسرار در مثنوی مولوی و بیان وجوهات اشتراک و افتراق عقاید این دو عارف بزرگوار اشاره دارد . ( اصل )

مصطفوی سبزواری ، رضا :

« ارزش واژگانی برابرهای فارسی در کشف الاسرار »

معتمدی ، مهری :

« مروارید کشف الاسرار در دریای ادبیّات »

-دربارۀ قرآن و اهمیّت تفسیر قرآن و لزوم توجّه به آن . ( اصل )

مقصودی ، مرضیّه :

« امانت در ترجمه در نوبت اوّل ، دوم و سوم . عرفان و عرفا در کشف الاسرار »

-نگرشی است اجمالی بر مباحث نامبرده . ( اصل )

موسوی ، رضا :

« جایگاه کشف الاسرار در تفسیر »

مولایی ، محمّد سرور :

« کشف الاسرار میبدی و آثار فارسی خواجه عبدالله انصاری »

-مؤلّف به همسانی و همگونی های تفسیر میبدی با آثار خواجه عبدالله انصاری بویژه طبقات الصّوفیه او در پنج محور عمده به قرار زیر اشارت دارد :

1-نقل اقوال و ترجمه حال مشایخ صوفیه 2-مناجات ها 3-تأویل عرفانی بعضی از آیات و کلمات قرآنی 4-مشابهت های دستوری 5-کاربرد لغات و ترکیبات و مفردات خاص .

در این میان نویسنده بیشتر به موارد 4 و 5 پرداخته است . ( اصل )

نادر علی ، عادل :

« مشرب تفسیری میبدی »

ناصح ، محمّد مهدی :

« سبک معیار در ترجمۀ آیات قرآنی کشف الاسرار و روض الجنان »

-مؤلّف به طرح مسئله نویی در ادب فارسی به نام « سبک معیار » در ترجمه قرآن دست می زند و سه کتاب تفسیر طبری ، تفسیر میبدی و تفسیر ابوالفتوح رازی را واجد سبک معیار در ترجمۀ قرآن می داند . ( اصل )

ناظم زاده شعاعی کرمانی ، محمّد :

« تفسیر کشف الاسرار و تأثیر آن در زبان و ادب فارسی »

-عنوان گویاست . ( اصل )

نجف زاده بارفروش ، محمّد باقر :

« ادبیّات داستانی در کشف الاسرار »

نحوی ، اکبر :

« برخی از منابع فارسی کشف الاسرار در النوبة الثالثه »

-نویسنده، منابع عربی میبدی را یا بر پایۀ تفاسیر عرفانی ابن عطا و حسین بن منصور حلّاج می داند یا از رهگذر « حقایق التّفسیر » سلّمی و دربارۀ منابع فارسی معتقد است که به غیر از تفسیر خواجه عبدالله ، از دیگر منابعی که سود برده به دلیل شهرت فراوان آن کتاب ها در عصر میبدی ، ضرورتی به نام بردن از آن ها نمی دیده است . برخی از این منابع عبارتند از : روح الارواح سمعانی ، سوانح و رسالۀ عینیۀ احمد غزالی . ( اصل )

نژاد سلیم ، رحیم :

« زیبا نگاری میبدی در نوبت سوم کشف الاسرار »

-« در آفاق سخن میبدی ، کمال نفس ناطقۀ قدسی او جلوه گر است که مستغرق دریای جمال حق است ، و پرتوی زیبایی و لطافت و صفا و عشق و الهام و عرفان و عواطف در احساسات ناب و سوز و گداز عاشقانه اش را در نوبت سوم منعکس می سازد و زیبا نگاری می کند . » ( خلاصه )

نظم ده ، حسن :

« کشف الاسرار و ویژگی های نثری او »

-ویژگی های نثری نوبت سوم مورد بحث است . ( اصل )

نقّاش شوشتری ، فرهاد :

« نقش علّامه شهید در اعتلای فلسفه اسلامی »

نیک زر ، احمد علی :

« مزار رشید الدّین ابوالفضل میبدی کجاست ؟ »

-نویسنده با دلایل مستند ثابت می کند بنایی که قبلاً به نام سلطان رشید در میبد بوده و به دلیل بی مسئولیّتی تخریب شد ، همانا آرامگاه ابوالفضل رشیدالدّین میبدی است . این مقاله همزمان به کنگره و هفت نامۀ ندای یزد ارائه شده بود که در آن نشریّه چاپ شد . ( اصل )

واعظ جوادی آملی ، اسمعیل :

« روانشناسی کشف الاسرار »

-بررسی روانشناسانۀ نوبت سوم تفسیر میبدی و دیدگاه روانشناختی میبدی در تفسیر آیات قرآن . ( اصل )

یاحقی ، محمّد جعفر :

« آهنگ پارسی در نوبت اوّل تفسیر میبدی »

-نویسنده با یادآوری اینکه وجه عرفانی تفسیر میبدی دیگر وجوه آن را از یاد برده ، به « اهمیّت این تفسیر از لحاظ داشتن واژه های پارسی ناب و ترجمه های باریک و شیرین در برابر کلمات و تعبیرات قرآنی » می پردازد پس از آن نگرشی دارد بر پیشینۀ ترجمۀ قرآن ، بررسی نوبت ها و بر شمردن ویژگیهای نوبت سوم و دلایل گرایش پارسی گرایی و سره نویسی در دورۀ میبدی و مزایای ترجمۀ میبدی همراه با بیان نکات دستوری . از مقالات بسیار سودمند ارائه شده به کنگرۀ میبدی است ، که به قصد مقدّمۀ قرآن کریم با ترجمۀ نوبت اوّل نگارش یافته است .

یزدی مطلق ( فاضل ) ، محمود :

« سیری در آراء کلامی ابوالفضل میبدی در تفسیر کشف الاسرار و عدّة الابرار »

-میبدی ضمن تفسیر آیات قرآن کریم بر مشرب معرفت ، به مسائل کلامی نیز نظر داشته است و به نحو احسن از عهدۀ این امر برآمده ، چون هر مفسّری که بخواهد از لغزش و خطا به دور باشد ، ناگزیر است که در پانزده علم از علوم اسلامی مهارت داشته باشد . که یکی از آنها علم اصول دین یا علم کلام است . ( اصل )

 

*ماخذ: خلاصه مقالات کنگرۀ ...، یزد: دبیرخانۀ کنگرۀ ...، 1374؛ 90 – 67.