«کتابشناسی گزارشی از زرتشتیان استان یزد » 3*
حسین مسرّت
ñ قصّۀ سنجان ( داستان مهاجرت زرتشتیان به هند)؛سروده: بهمن کیقباد، به کوشش: هاشم رضی، تهران: فروهر، 1350، 46 ص.
روایتی است منظوم و راستین از مهاجرت گروه زردشتی ایران از جزیرۀ هرمز به شبهقارّۀ هند و سختیهایی که در این راه دیدهاند. سنجان، دیاری بوده که زردشتیان کوچنده در آن باشنده شدهاند. بهمن کیقباد از مردم نوساری بوده و این مثنوی را در سالمه 969 یزدگردی(1008ق) سروده است.
ñ کانون دین زرتشتی در ایران: مری بویس، ترجمه: حسین ابراهیمیان، تهران: توس، 1397، 360ص،مصوّر.
آداب و رسوم دینی مردم شریف آباد اردکان یزد.
ñ کلیّات خاضع الهآبادی: اردشیر خاضع الهآبادی، بمبئی: کتابفروشی خاضع، [1358ش] وزیری، 560 ص.
بازچاپ دورۀ 2 جلدی دیوان خاضع است که پیش از این در سال 1308 ش در بمبئی چاپ شده بود. دفتر کنونی در بردارندۀ غزل ها، چکامهها، مثنویها، دوبیتیها و نیز غزل ها و دوبیتیهایی به گویش بهدینان ایران است که از رویۀ 487 تا 536 آمده و سراینده برای آن، واژهنامهای با نام «فرهنگ بهدینان ایران» سامان داده است.
ñ گاهشماری و جشنهای ایران باستان: هاشم رضی، تهران: بهجت، [چاپ چهارم]، 1371، وزیری، 736 ص.
نویسنده همراه بررسی همۀ جشنهایی که نزد زرتشتیان ایران بویژه یزدیها و کرمانیها رایج است، به تمامی آیینها، آداب، جشنها و دیگر زادروزها و سالروزها بویژه جشن نوروز از کهنترین روزگار تا کنون پرداخته است، در بخش روزهای زیارت و زیارتگاه ها (704-696) به پیرانگاه های یزد میپردازد. کتاب نامبرده بیگزافه جامعترین کتابی است که تاکنون دربارۀ آیین بهدینان ایران نوشته شده است.
البته چندین کتاب دیگر به نام های: جشنهای ایرانی: پرویز رجبی، تهران: فروردین، 1375/ جشنهای ایرانیان: عسگر بهرامی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی، 1383/ جشنهای ایران باستان، م، اورنگ: بیتا، 1335/ گاهشماری و جشنهای ایرانیان: ذبیحالله صفا، تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1355/ جشنهای باستانی ایران: علی خورش دیلمانی، تهران: اقبال، 1342 وجود دارد که به جشنهای همانند زرتشتیان ایران اشارۀ کلّی کردهاند و به گونۀ ویژه به شهری نپرداختهاند.
ñ گاهنبار در شریفآباد اردکان: خانم محمّدی، پایاننامۀ کارشناسی رشتۀ مردمشناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران، استاد راهنما، دکتر عسگری خانقاه.[نقل از دکتر کتایون مزداپور].
ñ گذری در تاریخچه و فرهنگ زرتشتیان مریم آباد یزد: سروش مالی، یزد: نیکو روش، 1392، وزیری،51 ص، مصوّر.
در بارۀ پیشینۀ روستای مریم آباد که اکنون به یزد چسبیده با آثار تاریخی و بزرگان این روستا.
ñ گلدستۀ چمن آیین زرتشت: شهریار جیدادابهایی، ترجمۀ ماستر خدابخش رئیس یزدی، بمبئی: بینا، 1375ش، رقعی، 296 ص.
ماستر خدابخش از فرزانگان نیکنهاد زرتشتی یزد بوده که آثار و خدمات علمی و فرهنگی ارزندهای را برای زردشتیان استان یزد انجام داده است. در این کتاب به آیین، کیش، آداب، اندیشه، شیوۀ زندگی، جشنها، آتشکدهها و دیگر باورها و کردارهای بایسته و شایسته زردشتیان پرداخته شده است.
ñ گل های افتخار ایران «رضاشاه کبیر و زرتشتیان» : موبدسهراب خدابخشی، تهران:ارتش، 1336.
دربارۀ تاریخ زرتشتیان و بزرگان زرتشتی ایران.
ñ گل هایی از گلزار دین و فرهنگ زرتشتیان : جمشید پیشدادی (شیدا)، تهران: فروهر، ۱۳۸۲، 40 ص، مصوّر.
آداب و رسوم و زندگی زرتشتیان ایران(از جمله یزد).
ñ گنجینهای از تاریخ و فرهنگ ایرانی «فرهنگ زرتشتیان یزد».
بنگرید: فرهنگ زرتشتیان یزد.
ñ گوشهای از تاریخ و فرهنگ زرتشتیان شریفآباد(اردکان)؛ پژوهش جهانگیر اشیدری، باهمکاری: خسرو دبستانی.؛ تهیّه و تنظیم: ماهیار اردشیری، تهران : انجمن زرتشتیان شریفآباد اردکان مقیم مرکز (اشا)، ۱۳۸۳، 232ص، مصوّر، رنگی، نمونه.
عنوان گویاست.
ñ [گویش چم یزد:] مژدۀ مؤمنزاده، پایاننامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، رشتۀ فرهنگ و زبانهای باستانی، تهران، 1383، [دکتر کتایون مزداپور].
ñ لپ و خلاصۀ ریپورتهای انجمن ناصری زرتشتیان یزد، [گویا بمبئی]، [ گویا 1281 ش]، وزیری، 51 ص. ( به دوزبان فارسی و گجراتی).
گزارشی است از سال چهارم تا نهم انجمن ناصری یزد. این انجمن در سال 1271 ش به پشتکار کیخسرو جی خان صاحب فرزند تیرانداز، در یزد بنیان شده است. کتاب نامبرده دربردارندۀ نامهها، تلگرامها، گزارش جلسات و رخدادهای روزانۀ انجمن از سال 1275 تا 1280 ش است.
ñ ما زرتشتیان امروز: رستم صرفه، بینا، 18 ص.
ñ ما زرتشتیان این آب و خاکیم: نادر ابراهیمی؛ تصویرگر: نرگس برومند، تهران : شهر قلم، ۱۳۹۵، 12 ص، مصوّر ، رنگی.
دربارۀ آداب و رسوم زرتشتیان ایران، برای گروه سنّی:ج.
ñ مزدیسنا: مجموعۀ نهایی پیرانگاههای مزدیسنیکیشان ایران: اکبر الفت، یزد: بهشت، 1384، خشتی، 12 ص، مصوّر، رنگی.
مجموعه پیکرههای رنگی و گزارش شش پیرانگاه، آتشکده، دخمه و پرستشگاه استان یزد است.
ñ مجموعهای از زیارتنامه و چگونگی برگزاری مراسم دینی زرتشتیان:شاه بهرام بلیوانی، یزد: وصال و انجمن زردشتیان شریفآباد و توابع، ویرایش دوم، 1382، رقعی، 68 ص، مصوّر، رنگی.
دارای دو بهره، بهرۀ نخست دربردارندۀ زیارتنامههای پیرسبز، پیر پارسبانو و دیگر پیرانگاه های یزد است.
بهرۀ دوم، چگونگی برگزاری مراسم عروسی، عروسکشان، ازدواج، جشن سده، سدرهپوشی، سیروزه و آیین درگذشتگان است.
ñ مجموعۀ مارکار: افسانۀ نوری، یزد: سازمان اسناد ملّی یزد، 1387(در دست چاپ)
دربارۀ زندگی و شرح خدمات و آثار نیک پشوتنجی دوسابای مارکار، زردشتی ایرانی تبار ساکن هند، وی بنیانگذار آموزشگاه های دخترانه، پسرانه، پرورشگاه، پذیرشگاه و ساعت مارکار در یزد است.این کتاب تاکنون چاپ نشده است
ñ مراسم مذهبی و آداب زرتشتیان: اردشیر آذرگشب، تهران: فروهر، ویرایش سوم، 1372، رقعی، 277 ص، مصور.
جامع ترین کتاب دربارۀ آداب و رسوم زرتشتیان از گاه زایش تا زمانِ فرسایش (خاکسپاری) است. پیش از این موبد آذرگشسب یزدی، کتاب های آیین سدرهپوشی، آیین زناشویی، آیین کفن و دفن و غیره را چاپ کرده بود و اکنون همۀ آن دفترها را به همراه روند تاریخی دین زرتشت، زرتشتیان ایران، سازمان های اجتماعی زرتشتیان، بزرگان، پارسیان هندوستان را یک جا گردآوری و خوانندگان را بینیاز از دفترهای پیشین نموده است. و چه خوب بود عنوان جامعتری برای آن گزیده میشد، چون تنها نیمی از کتاب وابسته به آیینهاست و نیم دیگر وابسته به تاریخ و بزرگان زرتشتیان است. جای زندگینامۀ نویسنده هم خالی است.
ñ معرّفی آثار باستانی روستای مزرعهکلانتر: دینیار شهزادی، پژوهش موجود در سازمان میراث فرهنگی یزد، 1378، مصوّر.
شناسایی سه فقره کاروانسرا، آبانبار و پاکنه.
ñ معرّفی پیر نارستانه و داستان پیدایش زیارتگاه های مهمّ زرتشتیان ایران در یزد: دینیار شهزادی، پژوهش موجود در سازمان میراث فرهنگی یزد.
این پیرانگاه بر سر راه کهن یزد به مشهد جای دارد و پیر نارسون و نارسونه هم نامیده میشود.
ñ معرّفی پیر نارکی: دینیار شهزادی، پژوهش موجود در سازمان میراث فرهنگی یزد.
این پیرانگاه در کوه نارکی شهرستان مهریز جای دارد و به باور زرتشتیان، جایگاه غیب شدن زربانو، شاهزادۀ یزدی و عروس پادشاه پارس بوده است.
ñ معرّفی غار شگفت یزدان عقدا: دینیار شهزادی، یزد، پژوهش موجود در سازمان میراث فرهنگی یزد.
این غار به شوند اینکه سالیان دراز، جای نگهداری آتش مقدّس ورهرام، وابسته به نیایشگاه آناهیتا کنگاور بوده است، از دید پارسیان هند و ایران بسیار گرامی است و هرساله شمار زیادی از زرتشتیان جهان یک شبانهروز را در این جا بیتوته میکنند و آیینهای ویژه آن را برپا میدارند.
ñ معرّفی گیاه سنّتی یزد(مورت): دینیار شهزادی، پژوهش موجود در سازمان میراث فرهنگی یزد.
مورت از گیاهان مورد پسند زرتشتیان یزدی است و نویسنده که خود از موبدان زرتشتی است با این دیدگاه، گیاه مورت را شناسانده است.
ñ مکاتبات انجمن زرتشتیان شریفآباد اردکان، جزوه [نقل از صدّیقۀ رمضانخانی].
ñ مهاجرت بزرگ ایرانیان: اسماعیل یگانگی، تهران: علم، 1381، وزیری، 792 ص، مصوّر.
مبحثی است دربارۀ کوچ ایرانیان در طول تاریخ که بخشی از آن دربارۀ کوچ زرتشتیان به هند در پس از اسلام و بخشی نیز به کوچ ایرانیان پس از پیروزی انقلاب اسلامی به آمریکا، کانادا و اروپا اختصاص دارد.
ñ مهاجرت تاریخی ایرانیان به هند: فرهنگ ارشاد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ دوم، 1379، وزیری، 290 ص.
چنانکه روشن است کوچندگان این سفر تاریخی، زرتشتیان ایران بویژه زردشتیان یزد و کرمان بودند که در آنجا با عنوان پارسیان شناخته میشوند. نویسنده در هفت بهره به پدیدۀ کوچ و جامعهشناسی آن، ساخت اجتماعی جامعۀ هند، تاریخ هند، فراوانی نعمت در هندوستان، «کوچ زرتشتیان در سدۀ هشتم میلادی وضعیت زندگی، دلیل کوچ و کوچ های بعدی زرتشتیان ایران تا سدۀ هجدهم میلادی اشاره کرده است. بهرۀ ششم، بهرهای است که مورد نظر است.
ñ نامۀ گذشتگان: اردشیر خاضع الهآبادی.
این اثر را ایرج افشار در مجلّۀ آینده در زندگینامه خاضع آورد است.
ñ نفوذ و فرهنگ و تمدّن ایران واسلام در سرزمین هند و پاکستان: مجید یکتایی، تهران: اقبال، 1353، رقعی، 157 ص.
نویسنده بخشی را ویژۀ زرتشتیان یا پارسیان هند کرده که دربارۀ کوچ این گروه از ایران (و یزد) به هند گفتاری را آورده است.( ص 124- 108). در بخش های دیگر کتاب نیز گفتههایی دربارۀ زرتشتیان یزد است.
ñ نغمۀ مهرگان .
بنگرید: بررسی موسیقی آئینی زرتشتیان استان یزد.
ñ واژه نامۀ گویش بهدینان شهر یزد: کتایون مزداپور: تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1374 و 1385و 1397، وزیری، جلد 1: 568 ص، ج 2، 540 ص، ج3، 604ص ( آ- د).
نویسندۀ دانشمند آن در پیشگفتار خود، مطالبی مانند: لهجههای زبان دری زرتشتی، لهجۀ شهر یزد، جایگاه تاریخی جغرافیایی زبان، وام واژههای عربی، تنوّع تاریخی واژهها، فهرست واج های گویش بهدینان شهر یزد و دیگر نکتههای دستوری را آورده است.
متن اصلی کتاب به ترتیب الفبایی است که سر واژههای آن فارسی بوده و برابر نهادهای معنایی در کنار آن آمده است. دفتر نخست این کتاب جزو پژوهشهای برتر کشوری در سال 1376 بود.
ñ وفاتنامۀ بعضی تراج روانان بهشت آشیان زرتشتیان این آوان: یادگار: ابن مرحوم خسرو بن مهربان، بمبئی، بینا، 1261 ش، رقعی، 112 ص.
درگذشتنامۀ زرتشتیان باشنده در بمبئی به شعر.
ñ همای دل: همایون همافرد، یزد : اندیشمندان یزد، 1396، رقعی، 308 ص.
مجموعه اشعار این سخنور زرتشتی یزدی بوده که نشانۀ آرزوها وآمال یک زن زرتشتی ساکن یزد است.
ñ همای راز: همایون همافرد، یزد : اندیشمندان یزد، 1396، رقعی، 399 ص.
مجموعه اشعار دیگری از این سخنور زرتشتی یزدی است.
ñ همای زندگی: همایون همافرد، یزد : اندیشمندان یزد، 13976، رقعی، 414 ص.
مجموعه اشعار دیگری از این سخنور زرتشتی یزدی است.
ñ همای سعادت: همایون همافرد، یزد : اندیشمندان یزد، 1394، رقعی، 204 ص.
مجموعه اشعار دیگری از این سخنور زرتشتی یزدی است.
ñ همای عشق: همایون همافرد، یزد : اندیشمندان یزد، 1395، رقعی، 248ص.
مجموعه اشعار دیگری از این سخنور زرتشتی یزدی است.
ñ همای نور: همایون همافرد، یزد : اندیشمندان یزد، 1395، رقعی، 108 ص.
مجموعه اشعار دیگری از این سخنور زرتشتی یزدی است.
ñ هوخت، صاحب امتیاز: رستم صرفه، سروش صرفهنیا، سردبیر:اردشیر جهانیان، محلّ نشر: تهران، 1329- 1362.
این مجلّه در طول 34 سال که تا سال 1362 چاپ میشد؛ نقش بس ارزندهای در راه شناخت تاریخ، فرهنگ و ادبیّات زرتشتیان ایران و جهان بویژه استان یزد بر دوش داشت. چنانچه گفتارهای یزد این نشریه بیرون شود، خود کتابی چند جلدی خواهد شد که به مرجعی سودمند برای پژوهشگران ایران و جهان تبدیل میگردد.
ñ یادداشت های کیخسرو شاهرخ ، نمایندۀ پیشین مجلس شورای ملّی: کیخسرو شاهرخ، به کوشش: جهانگیر اوشیدری، [تهران]: بینا، 1355، وزیری، 300 ص، مصوّر.
کیخسرو شاهرخ یکی از بارزترین چهرههای سیاسی اجتماعی ایران در دورۀ معاصر است، خدمات او به جامعۀ زرتشتیان ایران بر کسی پوشیده نیست. وی به دلیل ارتباطی که با بزرگان سیاسی ایران داشت. توانست بسیاری از دشواری های به وجود آمده برای زرتشتیان را از سر راه بدارد. و بدین دلیل یادبودههای ارزندهای از وضعیّت زرتشتیان یزد دارد که جابهجا در این خاطرات بازتاب دارد. ( عکس های زرتشتیان یزد هم در در اینجا آمده است).
کتاب نامبرده را میتوان مکملی بر تاریخ زرتشتیان ایران، نوشتۀ رشید شهمردان و نیز تاریخ پهلوی و زرتشتیان نوشتۀ دکتر جهانگیر اوشیدری دانست.
ñ یادگار دیرین(آیین ها و مراسم و باورهای مذهبی زرتشتیان ایران): کورش نیکنام، تهران: بهجت، 1394، وزیری، مصوّر، رنگی، 176ص.
در بردارندۀ گاه شماری سنّتی زرتشتیان ، سفره های مراسم سنّتی، آیین درگذشتگان و پرسه، جشن ها و خوراکی های مذهبی و سنّتی. نگارش موبد نیکنام، نمایندۀ پیشین زرتشتیان یزد در مجلس شورای اسلامی.
ñ یادگار ماندگار، مجموعه موقوفات یزد: محمّدرضا تصدیقی، یزد: ستایش، ادارۀ کلّ اوقاف و امور خیریۀ استان یزد، 1380، وزیری، جلد نخست، 540 ص.
در این کتاب نام و نشان 23 مورد وقف که به وسیلۀ نیکوکاران و دهشمندان زرتشتی یزدی به رایگان در دسترس مسلمانان و زرتشتیان نهاده شده، آمده است. زرتشتیان نیز در آیین خود گهنبار دارند که نشانههایی از وقف در ایران پیش از اسلام است.
ñ یادگارهای یزد: ایرج افشار، یزد: نیکوروش، چاپ دوم، 1374، وزیری، ج 1و 2، 755 + 1455، مصوّر.
در این مجموعۀ دوجلدی به غیر از آنکه صدها اثر تاریخی ارزنده را که برخی از آن ها مانند آبانبار و غیره به وسیلۀ زرتشتیان یزد ساخته شده، شناسایی نموده، آثار و بناهای تاریخی ویژۀ زرتشتیان یزد نیز شناسانده شده است.( رجوع کنید، ج 2: 849-813).
ñ یادنامۀ پشوتن جی دوسابای ماکار، سروش لهراسب و . . . . بمبئی: انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی.
سازمان جوانان زرتشتی و انجمن ایران لیگ، 1345، رقعی، 127+ 72ص.
مجموعهای است شامل خاطرات اهل قلم، گزارش سفر مارکار به ایران، سپاسنامه، گزارش کارهای ماکار در ایران و چگونگی بنیاد آموزشگاه های ماکار و ساختمان برج ساعت فردوسی(مارکار) در یزد. به قلم: سروش لهراسب، عبدالحسین سپنتا، رشید شهمردان، سهراب دهویدی، خدایار خدابخش کیانی، سهراب باتلیوالا و ...
ñ یادنامۀ میرزا سروش لهراسب، پیر فرهنگ و خدمتگزاری بیریا: جمشید پیشدادی، [آمریکا]، بینا، 1377، رقعی، 218 ص، مصوّر.
کمتر یزدی فرهنگدوست است که با خدمات میرزا سروش آشنا نباشد. راهاندازی ده ها بنیاد فرهنگی، آموزشی و خدمات ارزندهای که برای پیشبرد دانش و علم در شهر یزد انجام داد، او را به چهرهای محبوب برای مسلمانان و زرتشتیان یزد تبدیل کرد. کتاب نامبرده گزیدهای از خاطرات، نوشتهها و خدمات این راد مرد فرزانه است که پس از عمری تلاش در 91 سالگی چشم از گیتی فروبست.
ñ یادواره ۳۰۰۰ [سه هزار] سال فرهنگ زرتشتی، به کوشش: انجمن زرتشتیان تهران، تهران : انجمن زرتشتیان تهران ، ۱۳۸۴، وزیری، ۵۱۹ ص.مصور، عکس، نمودار.(دو زبانۀ انگلیسی فارسی)
دربردارندۀ گفتارهایی در زمینۀ زرتشتیان ایران و یزد. این یادواره برابر برنامۀ سازمان جهانی یونسکو، سال ۲۰۰۳ میلادی برگزارشده است.
ñ یزد درآیینۀ زمان: غلامرضا جهانفر، یزد: مؤلف، 1395-1396، 3ج، 336+276+302ص.
اشاره به زندگی بزرگان زرتشتیان یزد و اهدای خلدبرین از سوی جمشید امانت و دیگر بناهای نیک زرتشتیان یزد دارد.
ñ یزد در یک نگاه: محمّدرضا سید حسینی، یزد: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان یزد، عکّاس: نیکول فریدنی، رامتین زنجانی و عبدالجبّار قرائی، 1381، پالتویی، 167 ص، مصوّر. (تمام رنگی).
مجموعۀ نامبرده راهنمای جهانگردی استان یزد است که نویسنده در دامنۀ هر شهرستان به یاد بناها و دیدنیهای گردشگری زرتشتیان همراه با عکس ها پرداخته و در پایان مراسم زرتشتیان استان یزد را به ترتیب تقویم سالیانه آورده است. این کتاب به پنج زبان زندۀ دنیا، مانند: آلمانی، انگلیسی، اسپانیایی، ژاپنی و فرانسوی هم برگردان شده است.
ñ یزد در سفرنامهها: اکبر قلمسیاه، تهران: سبز رویش، چاپ دوم، 1375، ج اوّل، وزیری، 334 ص / یزد: گیتا، 1379، جلد دوم، رقعی، 243 ص.
کمتر جهانگردی است که پای به دیار باستانی یزد گذاشته باشد و یادی از باشندگان زردشتی آن نکرده باشد. برخی مانند براون و جکسون و پولاک صفحات زیاد و برخی دیگر به اشاراتی گذرا بسنده کردهاند.
مجموعۀ دوجلدی یزد در سفرنامهها، تقریباً تمامی سفرنامههای فارسی مربوط به یزد را آورده که از خلال آن میتوان گفتارهای وابسته به زرتشتیان را استخراج کرد و با چند و چون اوضاع زندگی این قوم در ادوار گوناگون تاریخی آشنا شد. افسوس که کتاب فهرست نامها را ندارد تا دقیقتر بتوان نام و نشان زرتشتیان را جویا شد. بیگمان صدها سفرنامه به زبان های بیگانه وجود دارد که آگاهی های خوبی دربارۀ زرتشتیان دارد و هنوز ترجمه نشده است. مانند سفرنامۀ رستم خرهگات و دیگر جهانگردان اروپایی، ژاپنی، آمریکایی و . . .
ñ یزدگردنامه: اردشیر خاضع، بمبئی: مؤلّف، 1331، 256 ص.
تاریخی است نوشتۀ خاضع که نسخهای از آن در کتابخانۀ دبیرستان مارکار یزد وجود دارد که به شوند بازسازی دیده نشد.
ñ یزد یادگار تاریخ: حسین مسرّت، یزد: انجمن کتابخانههای عمومی استان یزد، 1376، وزیری، ج اوّل، 1156ص.
مجموعه مقالات نویسنده از سال 1361 تا 1376 است که در درون آن گفتارهای زیادی دربارۀ زرتشتیان یزد به چشم میخورد. که از آن جملهاند: نسیمی، فرزانۀ فرهیخته( 250-249) خداداد خنجری، فرزانهای دهشمند (253- 251)، تاریخچۀ کتابخانههای زرتشتیان یزد (همراه با پیشینۀ برزن های زرتشتیان یزد)(593-570) . نقد کتاب تاریخچۀ الهآباد، اثر اردشیر خاضع (598-596) نقد کتاب تذکرۀ سخنوران یزد، اثر اردشیر خاضع(856-853). نقد کتاب فرهنگ بهدینان، اثر جمشید سروشیان (871- 869) آبانبار کیانی(978-977) برج های خاموشی ( دخمههای زرتشتیان یزد) (1006-993). تاریخچۀ برزن خلف خان علی(1049-1048) تاریخچۀ برزن اهرستان (1052-1049).
ویرایش دوم این کتاب در سال 1395به وسیلۀ نشر دف تهران چاپ شده و صفحات آن فرق دارد.
ñ یشت و خشت، آیینهای زرتشتیان یزد: ملیکا حیدری، رضا مهرآفرین، تهران : سازمان انتشارات فروهر، ۱۳۹۴، رقعی، 160ص، مصوّر.
عنوان گویاست.
ñ یکسال در میان ایرانیان: ادوارد جیگرانویل براون، ترجمه: ذبیحالله منصوری، ویراستار: محمّد رفیعی مهرآبادی، تهران: 1371، وزیری، 652 ص.
کمتر ایرانی اهل پژوهش است که با آثار براون آشنا نباشد، تاریخ مطبوعات و ادبیّات ایران، تاریخ انقلاب مشروطۀ ایران، تاریخ ادبی ایران( دورۀ4 جلدی) و . . .
امّا سفرنامۀ او از سیاقی دیگر است وی در این سفر که از سال 1887م انجام شده و پس از گذشتن از تهران، اصفهان و شیراز به یزد آمده و حدود 70 صفحه (453- 470) از کتاب خود را اختصاص به یزد بویژه زرتشتیان یزد کرده و از این رهگذر آگاهیهای خوب تاریخی، اجتماعی از این گروه به دست میدهد که در کمتر جایی دیده شده است.
*ماخذ: فروهر ، ش486
حسین مسرّت