رویدادهای فرهنگی یزد در عصر قاجار ( 1300-1200 ق )*(بخش سوم)
حسین مسرّت
1288 ق : تولّد عبدالحسین آیتی تفتی ( آواره ) مؤلّف کتابهای تاریخ یزد ، سیاحت نامۀ دکتر ژاک ، کشف الحیل و ... ( تاریخ یزد آیتی : 277 ) . در تذکرۀ سخنوران به نادرست 1278 ق آمده است ( ص 374 ) .
1290 ق : سرایش « ریاض الحکمه » اثر عرفانی ملّا محمّد باقر ریاضی یزدی.
1292 ق : درگذشت محمّد باقر ریاضی یزدی از شاعران ، حکیمان و ریاضی دانان عصر قاجار در یزد ( میکده : 310 ) .
1292 ق : نگارش « الدرّه الثمینه » اثر سیّد علی اکبر لغوی یزدی.
1292 ق : تولّد دکتر میرزا محمّد علی خان حافظ الصّحفه ، بنیانگذار داروخانۀ رایگان برای مستمندان در یزد ( دیوان حکیم : 93 ) .
1295 ق :عبور حاج سیّاح محلّاتی نویسندۀ خاطرات حاج سیّاح از یزد و تفت و ترسیم خاطرات خود از یزد ( خاطرات حاج سیّاح ، به کوشش حمید سیّاح ، ص 172 ) .
1296 ق : تولّد عبدالوهّاب ایرانپور ( گلشن اردکانی ) ، مؤلّف کلیله و دمنۀ منظوم به نام گلشن آرا ، دلکش و پریوش و مدیر روزنامۀ اختر مسعود در اصفهان ( سخنوران یزد : 696-695 ).
1296 ق : درگذشت فرزانه بهرام رستم نرسی آبادی ( مسکین ) از شاعران زرتشتی ( تذکرۀ شعرای یزد : 180 ) .
1300 ق : تولّد شیخ محمّد مجتهد علومی از نویسندگان ( دیوان حکیم : 114 ) .
1300 ق : تولّد بانو شمس کسمایی یزدی از شاعران و زنان روشنفکر یزدی ( سخنوران یزد : 693 ) .
کتابنامه
آقا بزرگ طهرانی، محمّدمحسن (بی تا)، الذریعه الی تصانیف الشیعه، اسماعیلیان.
آیتی یزدی، عبدالحسین (1317)، آتشکدۀ یزدان یا تاریخ یزد، یزد: [گلبهار].
افشار، ايرج (1374)، يادگارهای يزد، جلد اوّل و دوم، چاپ دوم، يزد: خانۀ کتاب یزد و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
باقرزاده، علی (1367)،ده مقاله در شعر و ادب : ، مشهد : کتابستان مشهد.
بامداد، مهدی (1371)، شرح حال رجال ایران، جلد اوّل ، چاپ چهارم، تهران: زوّار.
بسمل شیرازی، علیاکبر (1371)، تذکرۀ دلگشا، به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: نوید شیراز.
حبیبآبادی، محمد علی(بی تا)،مکارمالآثار در احوال رجال دو قرن ۱۳ و ۱۴ هجریاصفهان: مؤسّسۀ نشر نفائس مخطوطات، ج5.
حکیم، میرزا محمدعلی طبیب(بی تا)، دیوان غزلیات میرزا محمدعلی طبیب متخلص به حکیم، به کوشش: محمود ملکی، بیجا: بی نا.
خاضع، اردشیر(۱۳۴۱)، تذکرۀ سخنوران یزد: شامل تذکرۀ شعرای متقدّمین و معاصرین یزد و نائین و جندق بمبئی: كتابفروشي خاضع.
دیوان بیگی، احمد(1364-1365): حدیقة الشّعرا ، به کوشش : عبدالحسین نوایی ، تهران : زرّین ، ج 1 و 2.
سیاح، محمدعلیبن محمدرضا(۱۳۵۹)، خاطرات حاج سیّّاح یا دوره خوف و وحشت، بکوشش حمید سیّاح؛ به تصحیح: سیفالله گلکار ؛ زیر نظر ایرج افشار، تهران: امیر کبیر،.
شهمردان، رشید(۱۳۶۳، تاریخ زرتشتیان: فرزانگان زرتشتی [تهران]: فروهر.
طاهری، عبدالغفور(1317)، «تاریخ یزد در تذکرۀ جلالی»، یزدنامه، به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران زمین، ج1: 177-217.
طرازیزدی، عبدالوّهاب (1366)، دیوان طرازیزدی، به کوشش احمد کرمی، تهران: ما.
طربنائینی، محمّدجعفر (1353)، جامع جعفری، تاريخ يزد در دوران نادري، زندي و عصر سلطنت فتحعلي شاه، به کوشش ایرج افشار، تهران: انجمن آثار ملّی.
فتوحی یزدی، عبّاس(1372)، تذکرۀ شعرای یزد، یزد: بی نا، ویرایش دوم.
قلمسیاه، اکبر (1370)، تاریخ سالشماری یزد، تهران: فرهنگ ایران زمین.
مجموعۀ خطی کتابخانه وزیری، شمارۀ 2763.
محمود میرزا قاجار: سفینة المحمود(1346) ، به کوشش : عبدالرّسول خیّامپور ، تبریز : دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی ، ج 1 .
مدرس، محمّدعلی(1369)، ریحانه الادب: فی تراجم المعروفین بالکنیه اواللقب یاکنی و القاب،تهران: خیّّام،چاپ سوم، ج4.
کاوه، علی محمّد(1352): «تاریخچۀ خط و شر حال خطّاطان» در کتاب مروارید کویر: استانداری یزد، یزد: استانداری یزد.
مسرّت، حسین(1375)، شکوه پارسایی و پایداری، زندگی و مبارزات و آثار آیت الله العظمی سید محمّد کاظم طباطبایی یزدی، یزد: فرمانداری یزد، چاپ اوّل و دوم، (بدون نام).
مسرّت، حسین (1376)، یزد، یادگار تاریخ، یزد: انجمن کتابخانه های عمومی کشور.
معین، محمد(1364)، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر،چاپ هفتم، ج5.
نجفی قوچانی، محمدحسن(۱۳۷۷)،سیاحت شرق: زندگینامۀ آقا نجفی قوچانی تهران: مؤسّسۀ چاپ و انتشارات حدیث.
وامقیزدی، محمّدعلی (1371)، تذکرۀ میکده، به کوشش: حسین مسرّت، تهران: فرهنگ ایران زمین و کتاب ما.
وزیری، علیمحمّد(1355)، مجمع الجواهر، نسخۀ خطّی کتابخانۀ وزیری، ج1.
هدایت، رضاقلی(۱۳۴۰)، مجمع الفصحاء، ؛ به کوشش: مظاهر مصفّا. تهران: امیرکبیر، ج5 .
*ویرایش نخست: تذکرۀ میکده، همراه با تاریخ ادبیّات یزد در عصر قاجار، محمّدعلی وامق یزدی، به کوشش و پژوهش: حسین مسرّت، يزد: انديشمندان يزد و بنياد ريحانهالرّسول یزد، [ويرايش دوم]، 1381: 112 – 100.
حسین مسرّت