گزارش رویدادهای تاریخی بهار استان یزد (3)

 
 
حسین مسرّت
 
25/1/1367
درگذشت روحانی شاعر و هنرمند وارسته حجّت الاسلام میرزا محمّد علی عالمی ( صمصام یزدی )
 
میرزا محمّدعلی عالمی، فرزند میرزا محمد و نوۀ آیت الله العظمی میرزا علی اکبری مصلایی و متخلص به «صمصام »، متولد  سال  ۱۲۹۱ ش.عالم دینی شاعر و خوشنویس سدۀ ۱۴ ش.برخی  منابع سال تولد او را در سال ۱۲۹۶ ش ذکر کرده‌اند. وی در مکتب‌خانه، خواندن و نوشتن را آموخت و سپس مقدمات و سطح را نزد استادانی چون: شیخ محمد حسین محقق ثانی، سید یحیی دهشیری، میرزا محمد جعفر مصلایی و میرزا عبدالحسین فرا گرفت. او در سال ۱۳۰۷ شمسی برای ادامۀ تحصیل به اصفهان رفت و در حوزه درسی آیات فشارکی و سیدالعراقین شرکت جست. عالمی در سال ۱۳۱۰ شمسی به کاشان عزیمت کرد و از محضر آیت‌الله سیدعلی یثربی بهره برد. آن گاه در سال ۱۳۱۴ شمسی به یزد بازگشت و به تدریس علوم دینی و عظ وخطابه  و اقامه جماعت مشغول شد. عالمی از قریحه شاعری برخوردار بود. دیوان اشعار او به کوشش محمدعزآبادی چاپ شده است. همچنین در نگارش انواع خط از جمله نستعلیق، شکسته و نسخ مهارت داشت. در منبت کاری و حکاکی و سوزن دوزی متبحر بود.

 
5/2/1327
آغاز به کار کتابخانۀ شرف الدّین علی یزدی.
 
کتابخانۀ شرف الدین علی یزدی در سال ۱۳۲۷ ش توسط گروهی از اعضای انجمن فارغ التحصیلان دانشسرای مقدماتی یزد به عنوان نخستین کتابخانۀ عمومی استان یزد بنیان گردید.این کتابخانه از نظر موقعیت جغرافیایی در مجاور یکی از معروف ترین میدان های یزد، میدان امیرچخماق که از بناهای تاریخی مهم دورۀ تیموری که به دستور امیر جلال الدین چقماق شامی به سال ۸۴۱ ق ساخته شده و در محل تقاطع خیابان امام خمینی ره و خیابان قیام قرار گرفته است. نوسازی و مرمت کتابخانه از مهر ماه سال ۱۳۹۳ آغاز و در آبان ماه سال ۱۳۹۴ پایان یافت.
 
این کتابخانه شامل بخش های گوناگون با بیش از ۳۰۰۰۰ عنوان و ۴۴۰۰۰ نسخه کتاب است، که بصورت قفسه باز و با نظام رده بندی دهدهی دیویی اقدام به ارائه خدمات به ۲۷۰۰ نفر عضو کتابخانه می نماید.
 

 
 
5/2/1359
شهادت محمّد منتظر قائم، فرماندۀ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یزد در صحرای طبس.
 
محمد منتظر قائم (زادهٔ ۱۳۲۷ش) نخستین فرماندهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یزد بود. او در یک خانوادهٔ مذهبی در شهر فردوس به دنیا آمد. در کودکی به یزد رفت و در آنجا به ادامهٔ تحصیل پرداخت. همزمان با تظاهرات ۱۵ خرداد1342ش، در صف مبارزه با حکومت شاه درآمد. پس از پایان خدمت در شرکت برق توانیر مشغول به کار شد و همزمان برای استقرار حکومت اسلامی با تشکیل گروهی به مبارزه پرداخت. او در سال ۱۳۵۱ ش دستگیر و زندانی شد. او بعد از پیروزی انقلاب در 1357ش، به عنوان نخستین فرماندۀ سپاه پاسداران استان یزد انتخاب شد و مسئول بنیانگذاری و تشکیل سپاه یزد و تصفیهٔ کمیته گردید.
وی در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۹ ش و به دنبال شکست عملیات آزادسازی گروگان‌های سفارت آمریکا در ایران (عملیات طبس)، در محل هلیکوپترهای به‌جا ماندهٔ ارتش آمریکا در صحرای طبس مشغول محافظت از تجهیزات بود، که به اشتباه توسط شلیک هواپیماهای ارتش ایران کشته شد.و در  آرامستان خلد برین یزد به خاک سپرده شده است.
 

 
 
9/2/1379
درگذشت دکتر محمّد علی ( حمید ) رفیعی، مترجم و زبان شناس نامدار یزد.
 
محمدعلی (حمید) رفیعی، فرزند دکتر عبدالعلی تولد یزد ۱۳۳۳ پس از تحصیلات مقدماتی در یزد، درجۀ دکترای ادبیّات انگلیسی را از دانشگاه تهران دریافت کرد سپس به تدریس پرداخت. وی مدتی نیز در مرکز نشر دانشگاهی به تدریس آیین ویراستاری مشغول بود. رفیعی با مراکز فرهنگی کشور از جمله فرهنگستان زبان فارسی، مرکز نشر دانشگاهی و دفتر پژوهش های فرهنگی همکاری داشت.
او مقالاتی در زمینۀ زبانشناسی و نقد کتاب در مجلات گوناگونی چون: آدینه، نشر دانش، دنیای سخن، جهان کتاب، گفت و گو، معیار و کیهان فرهنگی به چاپ رسانده است .در سال‌های 1363 تا ۱۳۶۴ شش شماره از پیک کتاب را منتشر کرد و آثار بسیاری در زمینۀ ترجمه از خود به یادگار گذاشت. او همچنین شاعری نوگرا بود. رفیعی در مراکز آموزش عالی به تدریس اشتغال داشت.

گزارش رویداهای تاریخی بهار استان یزد (2)

 
حسین مسرّت
 
1/1/1362
 
درگذشت استاد سیّد محمّد علی ریاضی یزدی، شاعر توانای معاصر در تهران.
 
 
10/1/1357
 
 
قیام خونین مردم یزد در پی برگزاری یادبود چهلم شهدای تبریز در مسجد حظیره.
مردم یزد با قیام خونین خود علیه رژیم ستم شاهی، برگ زرینی در تاریخ افتخار این استان افزودند.  باید قیام دهم فروردین را روزی ماندگار، تعیین‌کننده و اوج  بصیرت، ایستادگی مردم مسلمان این دیار و نقطۀ عطفی در تاریخ تحوّل کشور و استان بدانیم که نقشی بی‌بدیل در پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در ۲۲ بهمن به وجود آورد.
مردم فداکار در این روز سرنوشت‌ساز با رهبری‌های امام‌خمینی ( ره) و هدایت‌های مدبّرانۀ آیت‌الله صدوقی (ره) با حضور و اجتماع باشکوه خود در مسجد حظیره،  انزجار خود را از شاه ابراز کردند.
مردم یزد دهم فروردین ۱۳۵۷ ش به مناسبت چهلم قیام مردم تبریز در اعتراض به رژیم ستم شاهی به خیابان‌ها آمدند و رضا نامداری، شهریار مرادی، مهدی قدکفرشان و حسین پارساییان از سوی ماموران رژیم به شهادت رسیدند.
در این روز ، حجت‌الاسلام کاظم راشد یزدی به یاد چهلم شهدای قیام تبریز در مسجد روضه محمدیه (حظیره) سخنرانی کرد و  مردم بعد از این سخنرانی از مسجد تا چهار راه امیرچقماق تظاهرات کردند و شعارهای درود بر خمینی و مرگ بر شاه سر دادند.

 
15/1/1336
آغاز بهره برداری از شرکت یزدباف، بزرگترین کارخانۀ بافندگی کشور.
شرکت یزد باف ( سهـامی عام ) در سال 1335 در شهر تاریخی یزد تأسیـس گردید و پس از آن کارخانجات ریسـندگی ، بافندگی ، چاپ و تکمیل انواع پارچه های پنبه ای در زمینی به مساحت 120 هزار متر مربع احداث شد.
طرح توسعۀ کارخانه در زمینی به مساحت 270هزار متر مربع و زیر بنای112 هزار متر مربع در سال 1376 به بهره برداری رسید. در حال حاضر نیز این شرکت با بهره گیری از ماشیـن آلات مدرن از معتبرترین شرکت های سـازنده اروپایی ، دانش فنی ، تجربه و تلاش بیـش از 1000 نفر کارگر و کارمند و نیز مصـرف بهترین مواد اولیه ، یکی از بزرگترین کارخانجات نساجی در خاورمیـانه است که قادر است انواع پارچه های شلواری (جین و کتان)، پیراهنی ، ملحفه ای ، پرده ای ، مانتویی ، چادر مشکی ، رومبلی و پتوی سبک با ترکیب پنبه ، الیاف مصنوعی و یا مخلوط آنها را تولید نماید.
 
سهم عمده ای از محصولات کارخانه جدید ، به کشـور های آلمان ، ایتالیا ، ترکیه ، یونان و فرانسـه صادر می شود و این شرکت افتخار دارد که تا کنون چندین مرتبه به دریافت لوح تقدیر به عنوان صادر کننده نمونه نائل گردیده است.

 
16/1/1334
 
گشایش کتابخانۀ وزیری به کوشش وزیری یزدی در مسجد جامع یزد
این کتابخانه در سال ۱۳۳۴ ش در دهلیز شمالی مسجد جامع کبیر یزد با ۱۶۰۰ جلد کتاب خطی و چاپی برای استفادۀ طلاب علوم دینی راه اندازی شد . بنیان گذار کتابخانه، حجت الاسلام و المسلمین حاج سید علی محمد وزیری یزدی با نفوذی که در گروههای اجتماعی و فرهنگی یزد داشت، نسبت به گرد آوری کتب خطی و چاپی تمام سعی خود را به کار گرفت تا اینکه در سال ۱۳۴۴ش  به کوشش محمّد هراتی یزدی که یکی از بازرگانان مشهور یزد به شمار می آمد ساختمانی با زیر بنای ۶۰۰ متر مربع بنا شد. همچنین در سال ۱۳۴۸ ش به همّت حسین بشارت، گنجینۀ کتب خطی به فضای پیشین افزوده شد و سرانجام در سال ۱۳۴۸ش  با ۳۳۰۰ نسخه کتاب خطی و ۱۷۹۶۷ نسخه کتاب چاپی، وقف بر آستان قدس رضوی گردید. کتابخانۀ وزیری با عنایت ویژه تولیت آستان قدس رضوی به توسعۀ فضای کتابخانه ای و ارتقاء فرهنگ کتاب و کتابخوانی، بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی رشد چشمگیری داشته است که از آن جمله می توان به افزایش زیر بنایی کتابخانه از ۹۰۰ متر مربع قبل از انقلاب و افتتاح کتابخانه ای مجهز با زیربنایی حدود ۶۳۰۰ متر مربع در سه طبقه در سال ۱۳۸۹ ش اشاره نمود.
 
این کتابخانه بیش از 4800 نسخه کتاب خطی، حدود ۶ هزار نسخه کتاب چاپ سنگی، حدود 244 هزار نسخه کتاب چاپی و بیش از ۶ هزار نسخه نشریات ادواری را در گنجینه خود گردآوری و در اختیار مراجعان و اعضای خود قرار داده است در حال حاضر تعداد اعضای فعال این کتابخانه حدود 28 هزار و پانصد نفر است.
 
این کتابخانه دارای بخش های گوناگون ویژۀ آقایان و بانوان است که از آن جمله مخزن کتب خطّی، مخزن کتب چاپ سنگی، مخزن کتب چاپی، تالار مطالعه، تالار محققان، آرشیو مطبوعات، بخش امانت منابع چاپی، تالار اینترنت، مرکز اطلاع رسانی، بخش مرمّت کتب خطّی، موزه، سالن نمایشگاه، تالار اجتماعات و … است.

 
21/1/1345
درگذشت روحانی وارسته و عالم پرهیزگار حجّة الاسلام آقا شیخ محمّد حسن کرباسی.
 
حاج شیخ حسن کرباسی ،فرزند غلامحسین ، متولد 1269ش.در کودکی تحت تربیت و تعلیم عموی خود ملا مهدی کرباسی و جدّ مادری اش آخوند ملا باقر قرار گرفت. سپس وارد حوزۀ علمیه یزد شد و مقدّمات علوم دینی و فقه و اصول را نزد آیات عظام میرزا ابوطالب، سید حسین باغ گندمی و شیخ عبدالرسول ساباطی آموخت. وی حکمت و تفسیر را نیز در حوزۀ درسی آیت الله شیخ غلامرضا فقیه خراسانی فراگرفت. پس از آن در مساجد محلۀ مالمیر به اقامه نماز جماعت پرداخت . کرباسی فردی صاحب کرامت، پارسا و امانتدار بود.  وی پس از درگذشت در بارگاه امامزاده سید فتح الدین رضا (ع) به خاک سپرده شد. فرزند او احمد هم در شمار عالمان دینی بود.

گزارش رویداهای تاریخی بهار استان یزد (1)

حسین مسرت
 
1/1/1283
 
درگذشت پهلوان ابراهیم یزدی ( یزدی بزرگ، نامورترین پهلوان ایرانی ).
 
پهلوان ابراهیم یزدی در سال ۱۲۰۸ ش در شهر تفت متولد شد. پدر وی غلامرضا نام داشت. وی در سال ۱۲۲۸ ش و در سن بیست سالگی، به طهران آمد و پس از چند کشتی که با پهلوانان پایتخت گرفت، بازوبند پهلوانی را از ناصرالدین شاه قاجار به دست آورد. وی بنا به روش معمول در عهد قاجاریه، پس از دریافت بازوبند پهلوانی به شغل قاپوچیگری یعنی دربانی دربار گماشته شد و تا سال‌های مدید، در دربار سلطنتی، قاپوچی یعنی دربان بود. بازوبند پهلوانی تا مدت‌ها بر بازوی پهلوان ابراهیم یزدی ماند، تا اینکه پهلوان اکبر خراسانی حریف او شد و او را به زمین زد و بازوبند پهلوانی را تصاحب نمود. پهلوان ابراهیم در سال‌های پایانی عمر خویش، علیل و بیمار و ناتوان شده و از هر دو پا به حالت فلج درآمده بود. وی سرانجام در یک فروردین ماه سال 1283 در تهران درگذشت و ضمن انتقال به قم، در این شهر به خاک سپرده شد.

 
1/1/1359
درگذشت دکتر فرهاد آبادانی از باستان شناسان برجستۀ ایرانی.
 
 
دکتر فرهاد آبادانی  فرزند سام ، دانشمند  ،  زبان شناس ، محقق و استاد دانشگاه در سال ۱۳۰۰  ش در خانواده ای زرتشتی در یکی از روستاهای اردکان یزد به نام شریف آباد  به دنیا آمد.
 
وی در دبستان جمشیدی شریف آباد، دورۀ ابتدائی و در دبیرستان کیخسروی یزد دورۀ متوسّطه را به انجام  رساند.و  در سال ۱۳۲۶ در رشتۀ باستان شناسی و در سال ۱۳۲۸ ش در رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی از دانشگاه تهران دانشنامۀ لیسانس گرفت و در فاصلۀ این سال ها در دبیرستان های تهران تدریس کرد.و با ادامۀ تحصیل در دانشگاه بمبئی هند در رشتۀ  دین شناسی و زبان های باستانی دانشنامۀ دکتری دریافت  کرد. در سال ۱۳۳۷ ش به ایران بازگشت  و در ادارۀ باستان شناسی تهران به کار مشغول شد و با همکاری یک هیئت علمی آمریکایی پس از دو سال کاوش در بیابان های کرمانشاه ابزار های سنگی زیادی را از خاک بیرون آورد که قدمت دورۀ تاریخی ایران را تا دورۀ عصر حجر به اثبات رساند.
. در سال  ۱۳۴۰ش به دعوت دانشگاه اصفهان  به عنوان دانشیار دردانشکدۀ ادبیّات  شروع به تدریس کرد و در سال ۱۳۴۹ ش به مرتبۀ استادی رسید  و سال ها رئیس گروه آموزشی زبان شناسی و زبان های باستانی بود.او از بنیان گذاران اصلی انجمن زرتشتیان اصفهان به شمار می رفت و تا پایان عمر ریاست آن را بر عهده داشت.
از او بیش از یکصد مقاله در زمینه آئین زرتشت ، فرهنگ پیش از اسلام    و تاریخ ایران باستان  در نشریاتی همچون هوخت ، وحید ، دانشکدۀ ادبیّات اصفهان و  مهر  به چاپ رسید. همچنین چندین سال در رادیو اصفهان دربارۀ فرهنگ و تمدّن ایران باستان سخنرانی کرد که در روزنامه های محلی اصفهان به چاپ رسید.دکتر آبادانی در بیشتر همایش های علمی و  ایران شناسی شرکت می کرد . وی در اول فروردین  سال ۱۳۵۹ ش. در اصفهان درگذشت.
 
 

آب انبارها و کارکردهای دیروز و امروز *

 

یزد- آب انبارها از بناهای تاریخی یزد هستند که در گذشته از آب چشمه ها و قنات ها سیراب شده و هر کدام از آنها یک محله را سیراب می کرده است.

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها – حسین مسرت*: آب انبارها در روزگار امروز با توجه به خشکسالی‌های پیاپی، کاهش بارندگی و در پی آن خشک شدن قنات‌ها، ارزش خود را از دست داده اند و گاهی تغییر کاربری داده و نوازشگر چشمان گردشگرانی شده اند که به شهر تاریخی یزد می آیند و یا بعضی از آنها به مامنی برای جمع شدن زباله تبدیل شده اند.

جای تأسف دارد که این بناهای عظیم و مهم که روزی با قرار گرفتن در دل محلات شهر، با طی شدن شاید تا ۵۰ پله به سمت پایین، آب محله‌ای را تأمین می‌کردند، امروز زباله دانی شده اند.

آب انبارها دارای مخزنی مکعب، مکعب مستطیل و یا گاه استوانه‌ای شکل، سرپوشیده با دیوارهای قطور و بدنه داخل با ساروج اندود و معمولاً پایین‌تر از سطح زمین برای ذخیره کردن آب ساخته می‌شدند که اغلب در دل محلات و یا در مسیر کاروان‌ها قرار داشتند تا عموم مردم به آنها دسترسی داشته باشند.

هر آب انبار معمولاً در کنار یکی از دیواره‌ها راه پله مسقفی تا برابر کف زمین دارد و لوله منتهی به شیری در ارتفاع یک متری از کف پله تعبیه شده که آب را از درون مخزن به بیرون می‌رساند.

مردم سختکوش کویر یزد که به مردمان دیار قنات، قنوت و قناعت شهره اند، سالیان گذشته برای فرار از گرمای کویر آب انبارهایی را در محلات برای دسترسی مردم ایجاد می‌کردند که هم از گرمای کویر به خنکای آن پناه ببرند و هم آب خنک آن، گوارا بخش وجودشان شود.

البته آب انبارها معماری‌های متعددی دارند، بعضی از آنها در دل مجموعه‌هایی مثل تکایا و مساجد قرار دارند که نمود بیرونی آنها بادگیرهایی است که برای جلوگیری از گندیده شدن آب تعبیه شده است.

بعضی آب انبارها نیز به صورت تک بنا در دل محلات قرار دارند که دارای بادگیرهای متعددی است که آب را نیز خنک نگه می‌دارد و در شهر یزد تا آب انبار هفت بادگیری نیز وجود دارد که بادگیرها بر روی سقف گنبدی آن قرار دارند و راهنمای مردم برای رسیدن به آب انبار نیز بوده اند.

برای دیدن کارایی آب انبارها می‌توان سری به آب انبار تکیه امیرچقماق زد که برشی در داخل مخزن آن ایجاد شده تا بازدید کنندگان با نحوه کار آب انبار آشنا شوند.

در دو طرف مخزن راه‌های باریکی برای ورود و خروج آب قرار گرفته است که آب را از مسیر قنات و چشمه‌ها به طرف مخزن هدایت می‌کند و توسط این آب راه‌ها وارد مخزن می‌شود و زمانی که مخزن پر شد از آب راه دیگر خارج می‌شود تا آب انبار دیگری را سیراب کند.

ملاتی که برای ساخت آب انبارها مورد استفاده قرار می گرفته ساروج است که از آهک و سفیده تخم مرغ تهیه می شده است.

تعداد آب انبارهای یزد تا ۷۰ آب انبار عنوان شده است اما در حال حاضر مهمترین آب انبارهای یزد، آب انبارهای ستی فاطمه، تکیه امیرچقماق، ۶ بادگیری، باغ دولت آباد، رستم گیو، گلشن و فهادان هستند البته باید تاکید داشت که تمامی محلات قدیمی یزد که همگی در بافت تاریخی یزد جای گرفته اند آب انباری برای تأمین آب خود داشته اند که معمولاً به نام محلات شهره بوده اند.

آب انبار ستی فاطمه همسر امیرچقماق دارای پنج بادگیر است که در سمت راست مجموعه امیرچقماق واقع شده که در دوره تیموریان ساخته شده و در حال حاضر به زورخانه تغییر کاربری داده است.

آب انبار تکیه نیز در حال حاضر محل استقرار بخشی از موزه آب است که با توجه به برش ایجاد شده در مخزن آن، محل مناسبی برای آشنایی با کارکرد آب انبارها برای مشتاقان است که در صفه دوم تکیه قرار گرفته و ۵۲ پله دارد.

آب گیری آب انبارها معمولاً در ماه‌های سرد سال صورت می‌گرفت این کار از نزدیک صبح آغاز می‌شد و پس از آبگیری دو یا سه روز بعد از نشست املاح آب، بسته به گنجایش مخزن، سنگ نمک را به صورت آب کرده یا نیمه کوب یا سنگ از طریق دریچه بادگیر یا دریچه‌های گنبد به داخل مخزن می‌انداختند تا از گندیدن آب جلوگیری کنند.

پول خرید نمک را مردم محل و یا کسی که آن را وقف کرده بود، پرداخت می‌کردند. پس از حل شدن نمک، لایه‌ای از املاح نمک روی آب بسته می‌شد که مانع از فاسد شدن آب می‌شد. پس از آب گیری، منافذ مخزن به خوبی بسته می‌شد.

آب انبارها پایان فصل تابستان و اواخر فصل زمستان لایروبی می‌شدند که پس از تخلیه کامل آب، رسوب مانده در مخزن قبل از خشک شدن توسط لایروبان یا لجن کشان از طریق منافذ گنبد خارج می‌شد.

بناهایی که چنین هوشمندانه برای تأمین آب مردم یزد ساخته شده بودند، حیف است که این روزها به زباله دانی تبدیل شوند.

*نویسنده کتاب آب انبارهای شهر یزد

 

 

*خبرگزاری مهر (1401/3/29)

نامۀ دکتر علي محمّد كاردان

به نام خداوند جان و خرد

 

بنياد ريحانه الرّسول كه سعادت بازديد بنده از آن دست داد، يكي از سعادت‌هایی است كه كمتر نصيبم شده است؛ زيرا سال‌ها بود كه در انديشه بودم كه چگونه بزرگاني را كه در وطن عزيزم صاحب آثار ارزنده‌ای بوده‌اند به عالم دانش و هنر و فرهنگ به معنی عام بايد شناخته شوند، آن‌هم چنانكه بایدوشاید و به همّت كساني كه هم به اين شهر عزيز و مردم آن مهر می‌ورزند و هم جهان دانش و هنر و فرهنگ را پاس می‌دارند. درهرحال از سروران عزيزي كه در تأسيس و توسعۀ اين بنياد كوشش فرموده و می‌فرمایند به‌ویژه جناب آقاي ميرزا محمّد كاظميني كه خود از خاندان علم و ادبند، مدير كلّ كنوني فرهنگ و ارشاد اسلامي يزد و دوست پركار و همشهري بي ادّعا و نويسندۀ جوان، جناب آقاي حسين مسرّت كه بخشي از ادارۀ امور بنياد را به عهده‌دارند و به بنده در شناخت آن مدد فرموده‌اند، سپاسگزاري می‌کنم.

از خداوند دانا و توانا توفيق همۀ عزيزاني را كه در تحقّق چنين برنامه‌هایی همّت و كوشش می‌فرمایند در تبديل اين نهال برومند به درختي پربار كه ثمرات آن، دوستداران دانش و هنر و فرهنگ را به كار می‌آید، از صميم دل خواستارم. اميدوارم بازهم فرصتي دهد تا از اندوخته‌های اين بنياد بهره‌مند شوم.

 

علي محمّد كاردان

اوّل خردادماه 1381

 

حیات وحش بافق*

 

 

(معرّفی کتاب)

حسین مسرّت

      حیات وحش بافق: عالیۀ نقیب الذاکرین بافقی، تهران : ایران شناسی، 1399، رقعی، 352ص، مصوّر، رنگی، نفیس.

حیات وحش بافق، نخستین کتاب حیات وحش استان یزد است که به چاپ می رسد. امیدوارم چنین کاری در دیگر شهرستان های استان انجام بگیرد.  شهرستان های یزد، گوناگونی جانوری خوبی دارند. پلنگ ایرانی و یوزپلنگ آسیایی، از نمادهای شهرستان بافق هستند. همچنین کاراکال که نگاره آن را در رویۀ این کتاب دیده می شود. گربۀ شنی نیز یکی دیگر از جانوران بی همتای بافق است. این کتاب تمام رنگی ، دستاورد چندین سال کار خانم عالیۀ نقیب الذاکرین بافقی نامدار به «مهرگان» است. کتاب خیلی خوب کار شده است. برای هر یزدی  بسیار دلنشین است که می بیند شهرستان بافق، چنین گوناگونی زیستی زیبایی دارد. جانوران زیبا و کمیابی در طبیعت این شهرستان زندگی می کنند.

کتاب نامبرده را انتشارات ایران شناسی تهران به پشتیبانی شرکت سنگ آهن مرکزی ایران (بافق) و یاری مدیر عامل پیشین آن آقای مهندس فلاح و نیز یاری مهندس موسوی، رئیس ادارۀ محیط زیست شهرستان بافق چاپ  کرده است. کتاب پس از مقدّمه و دیباچه، مطالب بر اساس فهرست تقسیم بندی شده است. کار خوبی که در این کتاب انجام شده، در بخش نخست به معرّفی شهرستان بافق، موقعیّت جغرافیایی، تاریخی و مناطق حفاظت شدۀ کوه بافق و آریز پرداخته شده است. همچنین اشاره کرده که ما انسان ها گاهی با انگیزۀ نزدیک شدن راه و دسترسی بهتر، دست به جادّه سازی می زنیم و موجب زیاد شدن رفت و آمد و پیدا شدن شکارچیان می شویم.

      مناطق دشوار بافق دستاویزی شده است که محیط زیست آنجا بکر و دست نخورده باقی بماند و پای انسان به آنجا نرسد. به همین دلیل بسیاری از گونه های زیستی و جانوری سالم مانده اند. تنوّع گونه ها در بافق، از نظر اقتصادی، علمی، گردشگری و... بسیار مهم است. این کتاب با نظارت کارشناسان علمی کشوری، آقایان دکتر عبدلی، دکتر کامرانی، دکتر کیوانی، مهندس نادری و مهندس بختیاری کار شده است. کتاب در چهار بخش گردآوری شده است. بخش نخست پستانداران هستند از هشت پستانداری که در ایران وجود دارند، شش پستاندار در طبیعت شهرستان بافق زندگی می کنند. بخش دوم در بارۀ پرندگان است. این بخش بسیار مفصّل است و پرندگان بسیاری را معرّفی نموده است. بخش سوم، خزندگان و دوزیستان و بخش پایانی ماهیان و سخت پوستان هستند. شاید برخی از وجود ماهی در بافق شگفت زده شوند، ولی همان گونه که می دانید در قنات های ایران، ماهی سیاه و ماهی سفید کور زندگی می کنند. در سال  1330 خورشیدی جهانگردی به نام آنتونی اسمیت برای دیدن ماهی سفید کور به ایران آمد و نام سفرنامه اش را  هم  « ماهی سفید کور در ایران » گذاشت.

    خوشحالی من از این بایت است که این کتاب مربوط به استان ما است. امیدوارم با حمایت محیط زیست، شهرستان های دیگر نیز چنین پژوهش هایی را انجام دهند و چنین کتاب‌هایی را به چاپ رسانند. تا کنون در بارۀ شتر در استان کار شده و ما اکنون گونۀ شترمرغ را هم در یزد داریم. پس باید به آن ها بپردازیم.

    در پشت کتاب حیات وحش بافق، تصویری از پلنگ ایرانی و نام آثار دیگر نویسنده کتاب است. در این کتاب به موارد خوبی اشاره شده از آن جمله خواسته شده از محیط زیست نگهداری کنند و اجازه ندهند جانوران با تصادف جاده ای از بین بروند. کتاب تصاویر بسیار خوبی دارد. با کاغذ گلاسۀ رنگی چاپ شده که زیبایی خاصّی به کتاب بخشیده است. این کتاب ویراستاری علمی دارد و بسیار نفیس و قابل ارجاع است. سبک نگارش هم زیبا و جالب است. مثلاً در معرّفی پلنگ ابتدا نام لاتین نوشته شده، سپس نام محلّی جانور آمده و پس از آن از ویژگی شناختی، ویژگی زیستی و نوع زندگی حیوان سخن به میان آمده است.

     امیدوارم به همّت شرکت سنگ آهن مرکزی ایران کتاب در دسترس علاقه مندان قرار گیرد. بسیاری از مردم خواهان داشتن این کتاب هستند تا در بارۀ حیات وحش بافق و گونه های نادر آن آگاهی به دست آورند. شرکت سنگ آهن مرکزی ایران، زمان کنگرۀ وحشی بافقی نیز سه کتاب از جمله: «آتش جانسوز» ،«بادیۀ عشق» و «کتاب شناسی وحشی بافقی» را چاپ کرد. بهتر است کتاب ها پس از چاپ در اختیار نهاد کتابخانه های همگانی کشور  و کتابفروشی ها قرار گیرد.

 

*پیمان یزد، ش5556.

گریزی بر زندگی یکی از مدیران موفق و مبتکر علمی استان یزد *

 

ایسنا/یزد پژوهشگر و نویسنده یزدی یکی از مدیران موفق و مبتکر علمی در استان یزد را «محمّد صالح اولیاء» از روسای ادوار گذشته دانشگاه یزد و از بنیانگذاران پارک علم و فناوری در این استان خواند که تا سال گذشته نیز در سمت معاونت تحقیقات و منابع انسانی وزارت نیرو فعالیت داشت.

«حسین مسرت» در ادامه معرفی چهره‌های شاخص استان یزد در گفت‌وگو با ایسنا از چهره‌های موفق علمی معاصر استان را دکتر «محمّد صالح اولیاء» نام برد و در موردش اظهار کرد: «محمّد صالح اولیاء» در دیماه ۱۳۴۳ در یک خانواده فرهنگ دوست و مذهبی در شهر یزد به دنیا آمد، دوران ابتدایی را در دبستان «تابان» سپری کرد امّا از سال چهارم، به مدرسه «تعلیمات اسلامی رمضانی» رفت و مقطع راهنمایی را نیز در همان مدرسه پشت سر گذاشت و در سال ۱۳۶۲ نیز دیپلم خود را در رشته ریاضی و فیزیک از دبیرستان «زرگران » وابسته به جامعه تعلیمات اسلامی گرفت.

وی با بیان این که اولیاء در طول دوران تحصیل، پیوسته جزو دانش‌آموزان برتر کلاس بود، افزود: او از کودکی به مطالعه کتب مختلف داستانی، غیر درسی و مجلّات کودک و نوجوان عادت داشت و بدین خاطر، آشنایی خوبی با موضوعات فرهنگی، ادبی، تاریخی و سیاسی پیدا کرد.

مسرت به حضور اولیاء در کنکور سال ۱۳۶۲ که اوّلین دوره کنکور پس از انقلاب فرهنگی بود و پذیرش وی در رشته مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی شریف اشاره و عنوان کرد: اولیاء مقطع کارشناسی را در مدّت ۳.۵ سال به پایان برد و در آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۳۶۶ که به صورت غیرمتمرکز برگزار می‌شد، شرکت کرد و پس از قبولی در چند دانشگاه، در نهایت دانشگاه شریف را برای تحصیل برگزید.

به گفته‌ی این محقق و نویسنده یزدی، او همزمان با تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد، به همکاری با گروه مهندسی صنایع جهاددانشگاهی صنعتی شریف پرداخت و از این طریق، وارد فعالیت حرفه‌ای مهندسی صنایع جهاددانشگاهی صنعتی در حوزه‌های مشاوره، پژوهش و آموزش شد و نخستین کتاب خود را در زمینه «کنترل کیفیت» تألیف کرد.

مسرت ادامه داد: سال ۱۳۶۸ در آزمون دکترای اعزام به خارج، شرکت کرد و رتبه دوم را در میان پذیرفته شدگان مهندسی صنایع و رتبه اول را در گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستم‌ها به دست آورد.

وی یاداور شد: «محمدصالح اولیاء» پس از فارغ التّحصیلی در شهریور ۱۳۶۹، به عنوان طرح سربازی به عضویت هیئت علمی دانشگاه تازه تأسیس یزد درآمد و در همان سال‌ها، ترجمه‌ی جلد اوّل از کتاب «احتمال و آمار در مهندسی و علم مدیریت» را به پایان رساند که انتشارات دانشگاه یزد آن را در ۱۳۷۱ منتشر کرد که با گذشت قریب به ۳۰ سال، همچنان در موضوع خود مرجع است و تجدید چاپ می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: اولیاء از ابتدای فعالیت در دانشگاه یزد، راه‌اندازی رشته «مهندسی صنایع» را وجهۀ همّت خود قرار داد که با یاری همکاران و حمایت مدیریت دانشگاه، در سال ۱۳۷۰ تاسیس و نخستین گروه از دانشجویان آن پذیرش شد.

مسرت با بیان این که راه‌اندازی واحد ارتباط با صنعت دانشگاه نیز به کوشش وی انجام شد، افزود: در سال ۱۳۷۲ با بورس وزارت علوم، برای ادامه تحصیل عازم انگلستان شد و در دانشگاه بیرمنگام، دوره دکتری را آغاز کرد که مقاله کلیدی او با عنوان «ارائه مدل مفهومی برای ابعاد کیفیت در آموزش مهندسی» پس از مدّتی مورد توجّه قرار گرفت به گونه‌ای که اکنون با بیش از ۴۰۰ ارجاع همچنان مورد استناد محقّقان است.

وی به اتمام دوره دکتری اولیاء در دی ماه ۱۳۷۵ و بازگشتش به ایران و دانشگاه یزد اشاره کرد و گفت: او در ابتدا ریاست دانشکده مهندسی صنایع را برعهده گرفت و پس از قریب به سه سال یعنی در اسفندماه ۱۳۷۸، مسئولیت راه‌اندازی شهرک تحقیقاتی از جانب استاندار وقت یزد بر عهده وی نهاده شد که این شهرک، بعدها با نام «پارک علم و فناوری یزد» رسمیت یافت.

این پژوهشگر و محقق استان یزد طراحی و اجرای یک مدل کاری ویژه به همراه برخی از اقدامات مبتکرانه در سطح ملّی و استانی را حاصل فعالیت‌های این دوران دکتر اولیاء خواند و یادآور شد: تبدیل کارخانه قدیمی و در حال تخریب «اقبال» به «مرکز فنّاوری اقبال» و راه اندازی جشنوارۀ ملّی ایده‌های برتر، نمونه‌ای از اقدامات کلیدی و تأثیرگذار اوست.

وی همچنین اظهار کرد: اولیاء در عرصه بین‌المللی نیز به مدّت دو سال، ریاست منطقه غرب آسیا در انجمن بین‌المللی پارکهای علمی را برعهده داشت و راه‌اندازی مؤسّسۀ آموزش عالی غیرانتفاعی امام جواد(ع) یزد نیز در زمره تجربیات مدیریتی وی قرار دارد.

وی با بیان این که اولیاء در سال ۱۳۷۹ به مرتبه دانشیاری ارتقا یافت که در آن زمان جوان‌ترین عضو هیئت علمی دانشگاه بود که به این افتخار دست پیدا می‌کرد، گفت: او در همان سال به عنوان «عضو هیئت علمی برجسته» و «پژوهشگر تلاشگر دانشگاه یزد» برگزیده شد.

مسرت از اولیاء به عنوان یکی از مدیران موفق دانشگاه یزد یاد کرد و گفت: دکتر اولیاء در دی ۱۳۹۲ با حکم دکتر «رضا فرجی دانا» وزیر وقت وزارت علوم ، تحقیقات  و فناوری به ریاست دانشگاه یزد انتخاب شد و در ۱۳۹۴ به عنوان همکار مدعوّ شاخۀ مهندسی صنایع گروه علوم مهندسی فرهنگستان علوم برگزیده گردید و در اردیبهشت ماه سال پس از آن، بر اساس ارزیابی موفقیت‌های دانش آموختگان دانشگاه صنعتی شریف، به عنوان یکی از ۵۰ دانش آموخته برگزیده این دانشگاه انتخاب شد و در اسفند ماه همان سال، به مرتبۀ استادی ارتقا پیدا کرد. 

وی با اشاره به تمدید حکم ریاست اولیاء در دانشگاه یزد از سوی دکتر منصور غلامی در دی ۱۳۹۶، عنوان کرد: اولیاء در خرداد ۱۳۹۸ با حکم دکتر «رضا اردکانیان» به معاونت تحقیقات و منابع انسانی  وزارت نیرو  منصوب شد و تا مهر ۱۴۰۰ نیز بر این شغل بود ولی اکنون در رشتۀ مورد علاقۀ خود در دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه یزد تدریس می‌کند. 

مسرت در پایان نیز به گزیده‌ای از مهمترین اقدامات اولیاء در دانشگاه یزد اشاره و تدوین سند راهبردی و شاخصهای توسعۀ دانشگاه، توسعه و تجهیز پردیس آزادی به عنوان فضای ارتباطی با جامعه، حرکت به سمت دانشگاه کارآفرین از طریق راه‌اندازی پردیس پژوهش و فنّاوری، توسعه همکاریهای بین المللی با کشورهای عراق، افغانستان، بنگلادش، ارمنستان، اسپانیا، فرانسه، روسیه، هلند، ایتالیا، آلمان و اتریش، انتخاب دانشگاه یزد به عنوان مرجع ملّی همکاریهای علمی و بین المللی با مجارستان، افزایش پذیرش دانشجویان خارجی از ملّیتهای مختلف، برگزاری ۴۴ کنفرانس ملّی و بین المللی، توجّه ویژه به شاخصهای معتبر بین المللی در برنامه‌ها و انجام اقدامات مستمر برای ارتقاء جایگاه دانشگاه در رتبه بندی های دانشگاهی، اصلاح ساختار دانشگاه در جهت کاهش بوروکراسی، افزایش تفویض اختیار و ایجاد مشارکت جمعی، استفاده از روشهای سیستمی و مدیریتی برای افزایش بهره وری و ارتقای کیفیّت، بودجه بندی پردیسها و دانشکده ها بر اساس شاخصهای عملکردی، افزایش استفاده از فنّاوری اطّلاعات در جهت بهبود فرایندها، اخد مجوّز برای رشته های جدید متناسب با برنامه ها و نیاز منطقه، اخذ مجوّز قطعی و اصولی برای پنج مرکز پژوهشی جدید، افزایش میزان پژوهانۀ اعضای  هیئت علمی به حدود پنج برابر و همچنین افزایش میزان جذب هیئت علمی و استفاده از ظرفیّت استادان وابسته و ایجاد تسهیلات برای جذب دانشجویان دارای استعدادهای برتر را برخی از این دستاوردها برشمرد.

 

*ایسنای مرکز یزد (1401/3/25)

کتاب‌شناسیِ موضوعی و توصیفی آثار دکتر اسلامی ندوشن(4)

 

نوشتارها و گفتارهای زنده و پويا

حسین مسرّت
 

در کشور شوراها...، تهران: یزدان، چاپ سوم، 1363، رقعی، بیست‌وهفت + 342 ص، مصوّر.

(یادداشت‌های سفر نویسنده به ازبکستان، تاجیکستان و روسیه در پاییز سال 1352. در زمان اتّحاد جماهیر شوروی. این کتاب به‌وسیلۀ یونس جعفری به زبان اردو ترجمه‌شده است.)

صفیر سیمرغ ...، تهران: یزدان، چاپ ششم، 1381، رقعی، 488 ص.

(یادداشت‌های سفر نویسنده به گوشه و کنار ایران و جهان)

کارنامۀ سفر چین، تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ پنجم]، 1399، رقعی، 558 ص، مصوّر.

(یادداشت ها و یادبوده های دو سفر نویسنده به کشور چین در دو برهه از تاریخ این کشور در سال‌های 1354 و 1372 ش)

 

مجموعه ها

ارمغان ایرانی: ترجمه از انگلیسی: مهدی افشار، ترجمه از فرانسوی: مهران دخت ملک، تهران: نغمۀ زندگی، 1386-1385، 2 ج، 340 + 280 ص. (دوزبانه)

(مجموعۀ گفتارها و سخنرانی‌های ایرادشدۀ م.ع. اسلامی ندوشن در موضوع‌های گوناگون به زبان‌های فرانسه و انگلیسی)

باران نه، رگبار: تهران، نغمۀ زندگی، [چاپ دوم]، 1382، وزیری، 276 ص، مصوّر.

(گزارش 42 کتاب از محمّد علی اسلامی ندوشن)

بازتاب‌ها؛ تهران: آرمان، 1383، وزیری، 300 ص.

(نوشته‌های پراکنده در زمینه‌های گوناگون تاریخی، ادبی و فرهنگی، یادبوده ها و سفرنامه)

برگریزان؛ تهران: یزدان،1394، وزیری،168 ص.

(دربردارندۀ دو سخنرانی، دو گفت‌وشنود و چهارده گفتار)

دیباچه‌ها (برگرفته از آثار دکتر محمّد علی اسلامی ندوشن)، گردآورنده: حسین مسرّت، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، 1392، رقعی، 396 ص.

 (برگزیده‌ای از دیباچه‌های دکتر اسلامی بر آثار خود)

نوشته‌های بی سرنوشت؛ تهران: یزدا، ویرایش چهارم، 1388، وزیری، 336 ص.

(آمیزه‌ای از نوشته‌ها و ترجمه‌های گوناگون درزمینۀ فرهنگ، ادب، تاریخ و یاد بزرگان)

یاد یاران، نامه‌ها، گردآورنده: م.ع.اسلامی ندوشن، تهران: یزدان، 1394، رقعی،137 ص، ج 1.

(دربردارندۀ نامه‌هایی از بزرگان ادب، فرهنگ، سیاست و اجتماعی به دکتر اسلامی ندوشن)

یگانگی در چندگانگی؛ تهران: آرمان، 1383، وزیری، 312 ص.

(نوشته‌های پراکنده از ترجمه و نگارش در موضوع محوری زندگی)

یادبود مرحوم دکتر اسلامی ندوشن در اردکان برگزار شد*

 

ایسنا/یزد آئین یادبود مرحوم دکتر «محمد علی اسلامی ندوشن» همزمان با چهلمین روز درگذشت این استاد فقید ادبیات ایران در سالن اجتماعات مرکز تحقیقات سالمندی اردکان برگزار شد.

«اصغر دادبه» استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی در این مراسم که به همت انجمن چارسوق کویر اردکان و با حضور فرهنگ دوستان و علاقمندان به مفاخر ایران زمین برگزار شد، به تبیین و تشریح اندیشه های ایران دوستانه دکتر اسلامی ندوشن در آثار و اخلاق وی پرداخت.

دادبه همچنین به یادکرد دوست و همکار قدیمی خود مرحوم دکتر سید محمود طباطبایی اردکانی پرداخت و خواستار شناخته شدن هرچه بیشتر این استاد فرهیخته شد.

«حسین مسرت» پژوهشگر و یزدشناس برجسته نیز در سخنانی به بیان نقش و جایگاه دکتر اسلامی ندوشن در ادبیات و فرهنگ معاصر ایران پرداخت.

«اسداله شکرانه» از چهره های فرهنگی پیشکسوت یزد نیز طی سخنانی کوتاه، به ضرورت پرداختن به آثار دکتر اسلامی و اهمیت آن برای نسل جوان اشاره کرد.

«پیام شمس الدینی» از محققان و پژوهشگران حوزه ادبیات فارسی نیز در این مراسم به تشریح ابعاد فنی و حرفه‌ای نوشته‌های دکتر اسلامی پرداخت.

«علی اکبر جعفری ندوشن» به عنوان یکی از افراد نزدیک به مرحوم دکتر اسلامی ندوشن هم به بیان خاطراتی از وی و نقشش در توسعه فرهنگی منطقه ندوشن پرداخت.

«رضا ملاحسینی اردکانی» مدیر عامل انجمن چارسوق کویر نیز در ابتدای این مراسم ضمن خیر مقدم به مدعوین و حاضران، به بیان خاطراتی از حضور مرحوم دکتر اسلامی ندوشن در اردکان و برنامه های گذشته انجمن پرداخت.

در این مراسم، بخشهایی از کتاب روزها نوشته دکتر اسلامی ندوشن که به شخصیت مرحوم دکتر حسین محبوبی اردکانی می‌پرداخت، توسط ساجدی از اعضای گروه اردکانی‌های کتابخوان قرائت شد که مورد استقبال حاضران قرار گرفت.

در حاشیه این مراسم نیز نمایشگاهی از آثار و تألیفات مرحوم دکتر اسلامی ندوشن برگزار شد.

 

*ایسنای یزد (1401/3/24)

کتاب‌شناسیِ موضوعی و توصیفی آثار دکتر اسلامی ندوشن(3)

 

نوشتارها و گفتارهای زنده و پويا

حسین مسرّت
 

ذکر مناقب حقوق بشر در جهان سوم، تهران: آرمان و یزد، چاپ پنجم، 1376، رقعی، 262 ص.

(دربارۀ اوضاع سیاسی اجتماعی کشورهای در حال رشد ازجمله ایران در سال‌های 1356 و 1357)

راه و بی‌راه، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1396، رقعی، 288 ص.

(دربردارندۀ گفتارهایی در زمینه‌های اجتماع، مردم، سیاست و مسائل روز ایران و جهان)

سخن‌ها را بشنویم، تهران: یزدان، چاپ دهم، 1387، رقعی، 248 + 64 ص.// تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ یازدهم]، 1399، رقعی، 312 ص.

(هشداری درزمینۀ مسائل فرهنگی و اجتماعی ایران)

سیمای یک فرهنگ‌مدار: گفت‌وگو با محمّدعلی اسلامی ندوشن، گفت‌وگو کننده: محمّد صادقی، تهران: اتاق آبی‏‫، چاپ دوم، 1398، رقعی، 94 ص.

 (دربردارندۀ دیدگاه‌های فرهنگی دکتر اسلامی ندوشن)

فرهنگ و شبه فرهنگ، تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ پنجم]، 1394، رقعی، 220 ص.

(مجموعه گفتارها درزمینۀ فرهنگ و آموزش. کتاب به‌وسیلۀ دکتر ابراهیم الدّسوقی شتا به زبان عربی ترجمه‌شده است.)

کارنامۀ چهل‌ساله ...، تهران: یزدان، 1380، وزیری، 358 ص.(دو جلد در یک مجلّد)

(گزیده‌ای از نوشته‌ها درزمینۀ اجتماع و فرهنگ.ج‌. ۱. گ‍ف‍ت‍ی‍م‌، ن‍گ‍ف‍ت‍ی‍م‌ از ۱۳۳۷ ت‍ا ۱۳۵۷. ج‌. ۲. ق‍طرۀ‌ ب‍اران‌ از ۱۳۵۷ ت‍ا ۱۳۷۷)

کشور هند و کامن ولث، پایان‌نامۀ دکترای دانشکدۀ حقوق پاریس به راهنمایی خانم دکتر باستی، در 1954 م (به زبان فرانسه)

کلمه‌ها، تهران: واژه‌آرا، سمیر، چاپ دوم، 1390، خشتی، 402 ص.(2 جلد در یک مجلّد)

(جملات کوتاه و مهم برگرفته از نوشته‌ها درزمینۀ ایران، حقوق بشر و اجتماع)

گفتن نتوانیم، نگفتن نتوانیم، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، ‏‫۱۳۹8، رقعی، 308 ص.

(مجموعه گفتارهایی هشدار گونه درزمینۀ جامعۀ کنونی ایران)

گفتگوها ...؛ تهران: توس، چاپ دوم، 1357، رقعی، 293 ص.

(مجموعۀ گفت‌وشنودها که پس‌ازآن در کتابِ گفته‌ها و ناگفته‌ها آمد. چاپ نخست در مجلات بود.)

گفته‌ها و ناگفته‌ها، تهران: یزدان، چاپ سوم، 1398، وزیری، 284 ص. // تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، 1399، رقعی، 284 ص.

(مجموعۀ نوزده گفت‌وشنود مطبوعاتی درزمینۀ مسائل اجتماعی و فرهنگی ایران)

گفتیم و نگفتیم؛ تهران: یزدان، 1362، رقعی، 248 ص// تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ دوم]، 1399، رقعی، 150 ص.

(برگزیده‌ای از نوشته‌های سال‌های 1337 تا 1357 که پیوست «کارنامۀ چهل‌ساله» شد.)

مرزهای ناپیدا؛ تهران: یزدان، ویرایش دوم، 1389، رقعی، 321 ص/ / تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1398، رقعی، 323 ص.

(مجموعۀ گفتارها دربارۀ هویّت گذشته و اکنون ایران)

مسئلۀ عقب‌ماندگی؛ تهران: یغما، 1343، وزیری، 24 ص.

(پس‌ازآن در کتاب «به دنبال سایۀ همای» آمد.)

نامه بفرزند؛ پندنامۀ دکتر محمّد‌علی اسلامی ندوشن با یادداشت‌هایی از استادان: غلام‌حسین امیرخانی، اصغر دادبه، محمّدجعفر یاحقی، میر جلال الدّین کزّازی و فریدون مجلسی، به خطّ: غلامحسین امیرخانی و محمود رهبران، تهران: سبزه،1397، رحلی،40 ص، رنگی.

(این نامه که خطاب آن، جوانان ایران است، پیش‌تر در برگ‌ریزان چاپ‌شده بود.)

هشدار روزگار و چند مقالۀ دیگر؛ تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم، 1398، رقعی، 272 ص.

(دربردارندۀ گفتارهای سیاسی اجتماعی دربارۀ روند کنونی اوضاع نگران‌کنندۀ ایران و جهان)

 

تاریخ

ایران، لوک پیر: تهران: پرواز، 1370، رقعی، 167 ص.

(به همراه ترجمۀ نمایشنامۀ «ایرانیان» اثر آسخیلوس «آشیل». دربارۀ جنگ‌های ایران و یونان در زمان هخامنشیان. بنگرید: ایران و یونان)

ایران و تنهائیش: تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1399، رقعی، 253 ص.

(مجموعۀ گفتارهای روشنگرانه و دربردارندۀ نکات تاریخی و فکری ایران. نویسنده‌ آن را ج‍ل‍د دوم‌ «س‍خ‍ن ه‍ا را ب‍ش‍ن‍وی‍م‌» ‌م‍ی داند.)

ایران و یونان در بستر باستان....: تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1399، رقعی، 328 ص.

(دربردارندۀ دو کتاب «ایران، لوک پیر»، دربارۀ ایران کهن و ترجمۀ نمایش «ایرانیان»، اثر آسخیلوس، دربارۀ تراژدی جنگ ایران و یونان و در سرانجام، برابری «ایلیاد» هومر و «شاهنامۀ» فردوسی)

جهاد در اروپا: دوایت. د.آیزنهاور، ترجمۀ: م. ع. اسلامی، تهران: کیهان و فرانکلین، 1335، وزیری، 308 ص.

(خاطرات ژنرال آیزنهاور در جنگ دوم جهانی)

روزها (سرگذشت)، تهران: یزدان، چاپ پنجم، 1396، ج 1، 289 ص / ج 2، 357 ص / ج 3، 277 ص / ج 4، 345 ص.

(سرگذشت و یادبوده های نویسنده از 4 تا 55 سالگی-1304 تا 1357 ش-در شهرهای ندوشن، یزد، تهران و پاریس)

زندگی، عشق و دیگر هیچ: محمّدعلی اسلامی ندوشن، گفتگوکننده: کریم فیضی، تهران: اطّلاعات، چاپ سوم، 1396(چاپ نخست، 1389)، وزیری، 573 ص.

(گفتگویی همه‌جانبه دربارۀ سیر زندگی، تسهیلات و اندیشۀ دکتر اسلامی ندوشن)

شور زندگی ...: ایروینگ استون، ترجمه: م.ع اسلامی، تهران: یزدان، چاپ بیستم، 1397، رقعی، 506 ص، مصوّر.

(چاپ نخست کتاب در سال 1338 با نام: «سوز زندگی». شرحی است از زندگی ونسان ون گوگ، نگارگر سرشناس هلندی 1853-1890 م.)

شهرزاد قصّه گو، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم،1396، رقعی،212 ص.

(دربردارندۀ گفتارهای گوناگون در سه بخش: شهرزاد قصّه گو که روایتی از تاریخ ایران است. چند گفتار فرهنگی و ادبی و چند گفت‌وگو)

سفرنامه

آزادی مجسّمه: تهران: توس، چاپ سوم، 1373، رقعی، 204 ص.

(یادبوده های سفر به آمریکا همراه با یادداشت‌های اجتماعی و سیاسی)

کتاب‌شناسیِ موضوعی و توصیفی آثار دکتر اسلامی ندوشن (2)

 

نوشتارها و گفتارهای زنده و پويا

حسین مسرّت
فهرست‌نگار، نسخه‌دان، کتاب‌شناس و یزدپژوه

درفش کاویان: ضحّاک، فریدون و کاوه، مقدّمه، تنظیم و توضیح: م.ع. اسلامی ندوشن، خط: رسول مرادی؛ انتخاب و تصحیح و ترجمۀ انگلیسی: افضل وثوقی؛ تذهیب: مرضیۀ عرفانی. تهران: کلهر (داستان‌های شاهنامه؛ ‏‫‏۴)، 1390، رحلی، 40 ص، مصوّر.

(مجموعۀ نفیس با تذهیب)

دیدن دگر آموز، شنیدن دگر آموز ...، تهـران: امیـرکبیر، چـاپ چهارم، 1390، رقـعی،

220 ص.

(گزیدۀ شعرهای علامه محمّد اقبال لاهوری همراه با بررسی زندگی وی)

رستم و اسفندیار، مقدّمه، توضیح و تنظیم: م. ع. اسلامی، خط: رسول مرادی، تهران: کلهر (داستان‌های شاهنامه؛ 2)، 1392، رحلی، 200 ص، مصوّر، رنگی.

(مجموعۀ نفیس به خطّ خوش و تذهیب)

رستم و سهراب، مقدّمه، توضیح و تنظیم: م. ع. اسلامی، خط: رسول مرادی، تهران: کلهر (داستان‌های شاهنامه؛ 1)، 1390، رحلی، 110 + 14 ص، مصوّر، رنگی.

(مجموعۀ نفیس به خطّ خوش و تذهیب)

سرو سخنگو....، تهران: یزدان،1394، وزیری،122 ص.

(دربردارندۀ تک‌بیت‌های زیبا و مفهومی از چهار شاعر بزرگ ایران)

عشق در شاهنامه...(زال و رودابه، رستم و تهمینه، سهراب و گردآفرید)؛ مقدّمه، تنظیم و توضیح: م.ع. اسلامی ندوشن؛ خط: رسول مرادی، تهران: کلهر (داستان‌های شاهنامه؛ ‏‫۶)، ‏‫۱۳۹۴.

(مجموعۀ نفیس به خطّ خوش و تذهیب)

گزیدۀ اشعار هنری لانگ فلّو؛ ترجمه: م. ع. اسلامی، تهران: مروارید (م‍جم‍وع‍ۀ‌ ش‍ع‍ر ج‍ه‍ان‌؛ ۲)، چاپ چهارم، 1386، رقعی، 201 ص، مصوّر. (دوزبانه)

(برگزیدۀ اشعار ه‍ن‍ری‌ وادزورث لانگ فلّو، شاعر اخلاق‌گرای آمریکایی در سدۀ 19 م.چاپ نخست با ع‍ن‍وان‌ «ب‍ه‍ت‍ری‍ن‌ اش‍ع‍ار ه‍ن‍ری‌ لان‍گ‌ف‍ل‍و» از سوی ان‍ت‍ش‍ارات‌ س‍خ‍ن‌ در س‍ال‌ ۱۳۳۷ م‍ن‍ت‍ش‍ر ش‍ده‌ اس‍ت‌.)

گناه ...؛ تهران: بی‌نا، 1329، رقعی، 65 ص.

(نخستین دفتر اشعار جوانی با نام مستعار ماندا [اسلامی ندوشن] که پس‌ازآن پیوست کتاب «چشمه» شد.)

ملال پاریس و برگزیده‌ای از گُل‌های بدی: شارل پیر بودلر؛ ترجمۀ م.ع. اسلامی، تهران: فرهنگ جاوید، چاپ سوم این ناشر، 1397، رقعی، 322 ص، مصوّر.

(برگزیده‌ای از شعر و نثر بودلر، شاعر نوپرداز فرانسوی در سدۀ 19 میلادی)

ناردانه‌ها ...؛ تهران: حریر، [چاپ چهارم]، 1388، رقعی، 316 ص.

(گزیده‌ای از رباعی‌های فارسی همراه با نقد و تفسیر که در حقیقت، چکیده‌ای از مجموع اندیشۀ ادب فارسی است.)

 

 

داستان

افسانه و افسون: تهران: جاویدان، چاپ دوم، 1355، رقعی، 519 ص.

(نویسنده کتاب را با نام مستعار: م. دیده‌ور چاپ کرده و داستانی بلند دربارۀ زن ایرانی است. کتاب نامبرده به‌وسیلۀ کمیساروف به زبان روسی، به‌وسیلۀ شاراشنیدزه به زبان گرجی و به‌وسیلۀ ویلینوس به زبان لیتوانی چاپ‌شده است.)

پنجره‌های بسته ...؛ تهران: توس، چاپ دوم، 1357، رقعی، 132 ص.

(دربردارندۀ چند داستان کوتاه که چندتایی دربارۀ ندوشن یزد است. چاپ نخست در مجلات)

 

نمایش نامه

آنتونیوس و کلئوپاترا: ویلیام شکسپیر، ترجمه: م.ع. اسلامی، تهران: یزدان، چاپ دوّم، 1376، رقعی، 321 ص.

(یکی از نمایش‌نامه‌های غم‌انگیز تاریخی و بزرگ شکسپیر و به عبارتی شاعرانه‌ترین اثر او دربارۀ جنگ‌های داخلی روم باستان)

اَبر زمانه و اَبر زلف: تهران: فرهنگ جاوید، چاپ پنجم، 1395، رقعی، 184 ص.

(چاپ اوّل با نام مستعار «کُنارنگ» در مجلّۀ راهنمای کتاب و سپس «خواندنی‌ها». نمایشنامه‌ای در چهار پرده بر مبنای رسوایی سال 1961 م در اروپا. در سال 1342 کتاب برگزیدۀ سال از سوی انجمن کتاب بود و به‌وسیلۀ ابراهیم الدّسوقی شتا به زبان عربی و به‌وسیلۀ ردولف گلپکه به آلمانی ترجمه‌شده است.)

 

اجتماعی

آویزۀ سخن‌ها: تهران: شرکت سهامی انتشار، 1371، رقعی، 64 ص.

(چند گفتار افزوده به کتاب «سخن‌ها را بشنویم» که در چاپ‌های جدید، همراه کتاب شد.)

ایران چه حرفی برای گفتن دارد؟: تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ پانزدهم (چاپ پنجم شرکت انتشار)، 1399، رقعی، 302 ص.

(مجموعۀ گفتارها دربارۀ موقعیّت ایران امروز در جهان کنونی. این کتاب در سال 1386 با ترجمۀ زینه جانداسووا، از سوی انتشارات بین‌المللی الهدی‏‫، به زبان روسی چاپ‌شده است.)

ایران را از یاد نبریم به همراه بدنبال سایۀ همای: تهران: یزدان، چاپ چهاردهم، 1396، 320 ص.

(مجموعۀ گفتارها دربارۀ ایران و نیازهای فرهنگی آن پیش از 1357 که از چاپ چهارم با کتاب «بدنبال سایۀ همای» همراه شد)

بدنبال سایۀ همای ...؛ تهران: توس، چاپ چهاردهم، 1396، 131 ص.

(این مجموعه گفتار از چاپ چهارم با کتاب «ایران را از یاد نبریم» همراه شد.)

پیروزی آیندۀ دمکراسی....؛ توماس مان، ترجمه و مؤخّره: م. ع. اسلامی، تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ پنجم]، 1398، رقعی، 174 ص.

(پیش‌تر پایان‌نامۀ کارشناسی نویسنده در دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران، در سال 1328 بوده. موضوع، تحلیل فلسفی از نظام دمکراسی در برابر چیرگی نازیسم. همراه با مبادی حقوق انسانی)

دربارۀ آموزش، تهران: توس، چاپ دوم، 1356، رقعی، 47 ص.

(چاپ نخست در مجلات. دربارۀ شیوۀ آموزش در ایران. پس‌ازآن در کتاب «فرهنگ و شبه فرهنگ» آمد.)

دیروز، امروز، فردا، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1396، رقعی، 293 ص.

(مجموعۀ گفتارها و گفت‌وشنودهای اجتماعی و سیاسی، دربارۀ مسائل ایران و جهان کنونی)

کتاب‌شناسیِ موضوعی و توصیفی آثار دکتر اسلامی ندوشن (1)

 

نوشتارها و گفتارهای زنده و پويا

حسین مسرّت
فهرست‌نگار، نسخه‌دان، کتاب‌شناس و یزدپژوه

 

    دكتر محمّدعلی اسلامی ندوشن به‌عنوان یکی از برجسته‏ترين چهره‌های ادبى، فرهنگى و اجتماعى معاصر، با چاپ آثار و گفتارهای زنده و پويا حقّ بزرگى بر گردن پژوهش‌گران تاريخ ادب و فرهنگ ايران دارد؛ و بی‌گمان در دیگر گفتارهای این مجموعه دربارۀ زندگی، آثار و نقش وی در شکوفایی، باروری و بالندگی جامعه، فرهنگ و ادب ایرانی و فارسی سخن خواهد آمد.   

    نگارنده از سال 1363 هم‌زمان با گردآورى «كتابشناسى بزرگان و نام‌آوران يزد» كار كتابشناسى دكتر اسلامى را آغاز کرد و به هنگام چاپ كتاب تک‌درخت، هر آنچه كتاب و گفتار دربارۀ دكتر اسلامى و از آنِ دكتر اسلامى بود تا سال 1378 گردآورى و چاپ کرد. از آن زمان تاكنون به‌ویژه پس از چاپ فصلنامۀ «هستى»، گفتارها و آثار فراوانی از ايشان چاپ‌شده كه نگارنده همۀ آن‌ها در سه بخش گردآوری و سامان کرده است. نخست: آثار (دربردارندۀ كتاب‏ها و گفتارها)، دوم: کتاب‌نامه (دربردارندۀ همۀ نوشته‌ها و گفتارهایى كه در نقد و شناسایی آثار و شخصيّت دكتر اسلامى نوشته‌شده است) و سوم: ديگر موارد (دربردارندۀ عكس، فيلم، سخنرانى و...). امّا ازآنجاکه درج تمامی گفتارهای او که به بیش از 800 مقاله می‌رسد و نیز درج بندهای دوم و سوم از توان و گنجایش این کتاب بیرون است، در اینجا تنها به یادکرد کتابشناسی توصیفی آثار (کتاب) دکتر اسلامی ندوشن (از 1328 تا 1400) بسنده می‌شود. بیشتر این کتاب‌ها در سال‌های گوناگون از سوی ناشران گوناگون چاپ‌شده و در اینجا تنها به آخرین چاپ پرداخته‌شده است؛ و چنانچه شیوۀ نویسنده بوده، بسیاری از چاپ‌ها همراه با ویرایش و افزایش گفتارها بوده است.

  یادآور می‌شود مجموعه‌هایی چون: کتاب ج‍وان‍ان‌ ب‍رای‌ آش‍ن‍ایی‌ ب‍ا ف‍ره‍ن‍گ‌ و ت‍م‍دّن‌ و س‍رزم‍ی‍ن‌ ای‍ران (نشر امیرکبیر) و ترجمۀ ت‍اری‍خ‌ ب‍زرگ‌ ج‍ه‍ان (نوشتۀ ک‍ارل‌ گ‍ری‍م‍ب‍رگ) زیر نظر دکتر اسلامی ندوشن چاپ‌شده است.‌ نیز کتاب‌های فراوانی با مقدّمۀ او راهی بازار نشر گردیده است.

 

ادبیّات

آواها و ایماها: تهران: قطره، چاپ هشتم، 1396، وزیری، 248 ص، مصوّر.

(مجموعۀ سخنرانی‌ها و گفتار‌ها درزمینۀ ادبیّات معاصر که نویسنده آن را جلد دوم «جام جهان‌بین» می‌داند.)

از رودکی تا بهار: تهران: یزدان، چاپ سوم، 1392، وزیری، 2 ج، 344 + 358 ص.

(دربارۀ زندگی و نقد شعر 22 شاعر بزرگ ایرانی و سیری در تاریخ شعر و ادب پارسی)

ایران و جهان از نگاه شاهنامه: تهران: امیرکبیر، چاپ دوم، 1390، وزیری، 341 ص.

(شرح، نقد و تفسیر شاهنامه و دریچه‌ای برای آشنایی با جهان‌بینی فردوسی)

تأمّل در حافظ؛ تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ سوم]، 1397، وزیری، 373 ص.

(بررسی، نقد و نگرشی نو به هفتادوهفت غزل حافظ دربارۀ تاریخ و فرهنگ ایران)

جام جهان‌بین؛ تهران: قطره، چاپ هشتم، 1397، وزیری، 408 ص.

(درزمینۀ نقد ادبی و ادبیّات تطبیقی)

چهار سخنگوی وجدان ایران (فردوسی، مولوی، حافظ و سعدی)، تهران: قطره (ن‍ش‍ر ق‍طره‌‏‫؛ ۳۰۵. هنر و ادبیات ایران‏‫؛ ۷۵.)، چاپ چهاردهم، 1397، وزیری، 254 ص.

(مجموعۀ سخنرانی در نقد و گزارش آثار چهار سخنور توانای ادب فارسی)

داستان داستان‌ها، رستم و اسفندیار، تهران: آثار، چاپ یازدهم، 1398، رقعی، 280 ص.

(این کتاب در چاپ نخست، 1351، به نام «داستان رستم و اسفندیار» چاپ‌شده بود؛ و نگرشی دارد بر این رزم‌نامه از شاهنامۀ فردوسی. کتاب از سوی مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان رودکی در سال 1371 بر روی نوار پیاده شده است.)

دربارۀ رستم و سهراب، تهران: بنیاد شاهنامه، 1353، 46 ص.

(پس‌ازآن در کتاب «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه» آمد.)

زندگی و مرگِ پهلوانان در شاهنامه، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوازدهم، 1399، رقعی، 368 ص.

(بررسی زندگی فردوسی و چگونگی سرودن شاهنامه همراه با نقد و بررسی شخصیّت هفت تن از قهرمانان شاهنامه. ترجمۀ فرانسوی کتاب به سال 1972 در دستور کار یونسکو بود، نیز به‌وسیلۀ مجـتمع خدمـات بهـزیستی نابینایان رودکـی در سال 1371 بر روی نوار پیاده شد.)

سرو سایه فکن ...؛ به خطّ غلامحسین امیرخانی؛ تذهیب: محمّدرضا هنرور، تهران: فرهنگسرای میردشتی، ویراست دوم،‏‫۱۳۹۶، رحلی، 172 ص، مصوّر، رنگی // تهران: یزدان، چاپ هشتم، 1390، وزیری، 158 ص.

(دربارۀ جهان‌بینی فردوسی و شاهنامه)

عمر خیّام: هارولد لمب، ترجمه: ماندا [م. ع. اسلامی]، تهران: امیرکبیر؛ فرانکلین، 1336، رقعی، 264 ص.

(شرح‌حال عمرخیّام است با نام مستعار «ماندا»)

ماجرای پایان‌ناپذیر حافظ؛ تهران: یزدان، چاپ چهارم، 1388، وزیری، 318 ص.

(مجموعه گفتارها در چندوچون شعر و پیام انسانی و اخلاقی حافظ شیرازی)

نامۀ نامور، گزیدۀ شاهنامۀ فردوسی؛ تهران: شرکت سهامی انتشار، [چاپ ششم]، 1397، 822 ص.

(برگزیده‌ای از شاهنامه به نثر و نظم، همراه با شرح و توصیف)

هست‌نامۀ ایرانسرای فردوسی؛ تهران: ایرانسرای فردوسی، 1377، وزیری، 56 ص.

(دربارۀ انگیزه، اهداف و بیانیّۀ ایرانسرای فردوسی، همراه با گفتارهایی به نثر و نظم دربارۀ شاهنامه)

 

شعر

باغ سبز عشق (گزیدۀ مثنوی)؛ تهران: یزدان، چاپ دوم، 1384، وزیری، 952 ص.

(گزیده، شرح، نقد و تفسیر مثنوی معنوی مولوی، همراه با درنگ در زندگی و اندیشۀ او)

بهار در پاییز؛ سفینۀ 77 رباعی، تهران: انجمن خوشنویسان ایران، 1384، رحلی، 210 ص، مصوّر، رنگی، به خطّ غلامحسین امیرخانی // تهران: یزدا، چاپ دوم، 1388، خشتی؛ 168 ص، مصوّر، رنگی همراه با لوح فشرده. (با صدای خود شاعر)

(گزیده‌ای از زیباترین چهارگانه‌های دکتر اسلامی)

بیژن و منیژه، مقدّمه، تنظیم و توضیح: م.ع. اسلامی ندوشن، تهران: کلهر (داستان‌های شاهنامه؛ 3)، به خط: رسول مرادی، 1390، رحلی، 136 ص، مصوّر، رنگی.

(مجموعۀ نفیس با تذهیب)

چشمه، تهران: بی‌نا، 1335، رقعی، 73 ص.

(مجموعه شعرهای جوانی اسلامی ندوشن، همراه با اشعار کتاب «گناه»)

نامۀ شمس آل احمد

به نام حق

 

خوشحالم كه یک‌بار ديگر (در معيّت بني عم، آق علي سجادي) فرصت ديداري از يزد دست داد و ازجمله ديدار از كتابخانه وزيري و حسين مسرّت، دوست قديم خودم دست داد و مرا مديون الطاف خود كردند و باري از كتب ارزشمند منطقه و خودشان را همراهم كردند.

در مؤسّسۀ ريحانه الرّسول به مديريّت بنياد.

 

شمس آل احمد

10/2/82

کتابشناسی آثار و گفتارهای دکتر جلالی پندری (5)

 

گردآوری: حسین مسرّت

«قصیده»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،،1393، جلد 5:246-239؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 8: 672-661.

«کتاب‌شناسی ابوالفضل رشیدالدّین میبدی»(معرّفی کتاب)، نشریّۀ خبری پژوهشی دانشگاه یزد، س 6، ش 26(فروردین 1375): 30(بدون نام)// کاریز فرهنگ، همان: 203-204// تارنوشت کاریز یزد (2/4/1398).

«"گفتگو" و "توصیف" در حکایت های اسرارالتوحید»، کتاب ماه (ادبیّات و فلسفه)، س 3، ش چهارم، پیاپی 28(بهمن 1378): 43-38.

«گمشده در گرد وغبار سیاست»، اندیشۀ پویا، س 5، ش 37 (شهریور 1395):134-133.

«مدیون گریزی در میان دو اردیبهشت»، پاژ، دورۀ جدید، س 11، ش1، ، ش پیاپی، 45(بهار 1401):؟؟؟

«مقدّمه» بر کتاب: منظومۀ گلشن راز، به کوشش: حسین الهی قمشه ای، خط: محمود رهبران، تهران: یزدا، 1400: 9-11.

«نامه [نقدکتاب]»، کیهان فرهنگی، ش 135 (شهریور 1376): 54.

«نبايد با حذف هزليّات سعدی بخشی از متون ادبی خود را از بين ببريم»، خبرگزاری فارس (6/8/1392).

«نسخه ای جامع از دیوان حکیم سنایی غزنوی»، آینۀ میراث، دورۀ جدید، س 4، ش 2 و 3، پیاپی ش 34-33(تابستان و پاییز 1385):179-157.

«نیما یوشیج»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1395، جلد 6: 631-619؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 12: 169-152.

«یاد روزگار»، دیباچه بر کتاب: بر بال یادها: (گزیدۀ شعر شاعران ایران و جهان)، انتخاب و گزینش: حسین بشارت، یزد: اندیشمندان یزد‏‫، چاپ دوم، ۱۳۹۰(چاپ اوّل، 1387): 25-23.

«یادگار ماندگار»، یزد، یادگار تاریخ، یزد: اندیشمندان یزد، 1400، ج 3: پانزده – شانزده// یزد و یزدی ها، س 13، ش 53 (مرداد و شهریور 1400): 44/ کاریز یزد (8/8/1400).

«یادنامۀ ابوالفضل رشیدالدّین میبدی جلد دوم»(معرّفی کتاب)، کاوش نامۀ علوم انسانی [زبان و ادبیّات فارسی]، ش 1 (پاییز و زمستان 1379) 160- 158.

«یاد نیکو گر بماند ز آدمی...»، گزارش میراث، دورۀ دوم، س 5، ش 4، ش پیاپی،44 (فروردین و اردیبهشت 1390):79-77.

«یک روز زمستانی با سرایندۀ "زمستان"»، رودکی، ش 10 (نیمۀ اوّل بهمن 1385) 129-125.

 

کتابشناسی آثار و گفتارهای دکتر جلالی پندری (4)

 

گردآوری: حسین مسرّت

«زندگی و آثار فروغ»، دیباچه بر کتاب: گزینۀ اشعار فروغ فرّخزاد، به انتخاب فروغ و با دیباچه: بهروز جلالى، تهران: مرواريد، (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،1) چاپ چهاردهم، 1398(چاپ اوّل، 1368): پنج – چهل و پنج.

«زندگی، آثار و اشعار مهدی اخوان‌ثالث» کتاب‌شناسی اخوان ثالث: حسین مسرّت، یزد: آرتاکاوا، 1394: 26-15. (با قنبرعلی رودگر)(نقل از دانشنامۀ ایران)

«زندگی نامۀ ادیب نیشابوری»، دی‍وان‌ اشعار ادیب نیشابوری ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در زن‍دگ‍ی‌، اح‍وال‌، آث‍ار و م‍ع‍اص‍ران‌ او، به کوشش یدالله جلالی پندری، با گفتاری از دکتر محمّدرضا شفیعی کدکنی، تهران: چاپ و نشر بنیاد، چاپ دوم 1377(چاپ اوّل، 1367): 102-15.

«زندگی نامۀ پروین اعتصامی»، دیباچه بر کتاب: گزینۀ اشعار پروین اعتصامی، با انتخاب: يداللَّه جلالى پندرى تهران: مروارید (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،11)، چاپ سوم، 1378(چاپ اوّل، 1370): 24-3// پروین اعتصامی، تهران: مروارید، (دیوان شاعران زن، ‏‫ ۲)،چاپ دوم، 1391 (چاپ اوّل، 1390):34-7.

«زندگی و شعر نیما»، دیباچه بر کتاب: گزينه اشعار نيما يوشيج، ب‍ا م‍ق‍دّم‍ه‌ و ان‍ت‍خ‍اب‌: يداللَّه جلالى پندرى، تهران: مرواريد (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،7)، چاپ بیستم، 1398(چاپ اوّل، 1370): 32-11// بررسی کتاب (لس آنجلس آمریکا)، ش 8 (زمستان 1370): 747-827.

«زندگی و هنر شاعری مهدی اخوان‌ثالث (م.امید)» در کتاب: تکدرخت، یادگارنامۀ دکتر اسلامی ندوشن: گردآوری: فرهنگ جهانبخش و دیگران، تهران: نشر آثار و یزدان، 1380: 464-443// در کتاب: میراث نیاکان (یادنامۀ مهدی اخوان ثالث): به کوشش: حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1396: 73-49.

«ژرف‌نگری در قلمرو فرهنگ و یزد»، کاریز فرهنگ، جشن نامۀ استاد حسین مسرّت، به کوشش: فرزانۀ غلامرضایی، زهرا دهقان دهنوی، یزد: اندیشمندان یزد، 1398: 100-96// تارنوشت کاریز یزد (1/4/1398)// یزد و یزدی ها، س 13، ش 53 (مرداد و شهریور 1400): 29-31.

«سازندۀ منار بر بالای چوبۀ دار (قیام استاد محمّد بنّا در یزد)»، یادنامۀ استاد کریم پیرنیا: اکبر قلمسیاه، یزد: دانشگاه یزد، 1381: 481-471// فرهنگ یزد، س 7، ش 28(پاییز، 1385): 36-29.

«سره گرایی: کوششی ذوقی یا واکنشی اجتماعی؟» سخنرانی در محلّ فرهنگستان زبان ایران (14/7/1395)// خبرگزاری ایسنا (14/7/1395)// تارنمای دایرة المعارف بزرگ اسلامی (17/7/1395)// خبرگزاری مهر (14/7/1395)// نامۀ فرهنگستان. (زیر چاپ).

«سه منظومۀ گویشورانه در شعر معاصر»، سخنرانی در همایش چشم انداز شعر معاصر فارسی در دانشگاه تهران (21/7/1383)// نشریۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تبریز [زبان و ادب فارسی]، س 47، ش 193(پاییز و زمستان 1383):153-131.

«سیری در زندگانی و اشعار نسیمی»، دیباچه بر کتاب: زندگی و اشعار عمادالدّین نسیمی: ش‍ام‍ل‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ در اح‍وال‌ و آث‍ار ن‍س‍ی‍م‍ی‌، پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ای‌ ح‍روف‍یّ‍ّه‌، به اهتمام: یدالله جلالی پندری، تهران: نی، چاپ دوم،1382 (چاپ اوّل،1372): 33-1.

«شاعر آزادی: زندگی و شعر فرّخی یزدی» جهان کتاب، س 10، ش 11 و 12، پیاپی، ش ۲۰۳ - ۲۰۴ (اسفند ۱۳۸۴ و فروردین 1385): 38-37// خاتم یزد، س 2، ش 166(25/12/1384) پیوست هستی، ص 9 با عنوان: پیشوای آزادی، کتابی مستند بارۀ زندگی وشعر فرّخی یزدی// کاریز فرهنگ، جشن نامۀ استاد حسین مسرّت، به کوشش: فرزانۀ غلامرضایی، زهرا دهقان دهنوی، یزد: اندیشمندان یزد، 1398: 202-198// تارنوشت کاریز یزد (2/4/1398).

«شاعرانگی های ابوسعید ابوالخیر»، در کتاب: جشن نامۀ استاد اسماعیل سعادت، زیر نظر: حسن حبیبی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر آثار،1387: 132-115.

«شعر فارسی، ادوار»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1391، جلد 4: 259-253؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 6: 622-613.

«شفیعی کدکنی و دیوان شعر فارسی»، اعتماد ملّی، ش 735 (18/6/1387):9// وبلاگ کاریز یزد (18/6/1387)// مهرنامه، س 3، ش 21 (اردی بهشت 1391):293-292.

«دقت و امانت؛ روش عالمانۀ دکتر یوسفی در تصحیح متون»، در کتاب: ارج نامۀ غلامحسین یوسفی: زندگی، آثار، جستارهای متن‌پژوهی، به کوشش: محمّد‌جعفر یاحقی، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1388:183-165.

«شیوۀ نثرنویسی فرّخی یزدی»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان [نثر پژوهی ادب فارسی]، دورۀ جدید، ش 19 (بهار 1385):86-63.

«ضرورت تصحیح مجدّد دیوان سنایی»، در کتاب: به یاد محمّد قزوینی، به کوشش: ایرج افشار، تهران: بنیاد موقوفات افشار، 1386: 123-66.

«غزل»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1397، جلد ذیل: 242-235؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 8: 37-27.

«غلام همّت آن نازنينم»: در کتاب: سيمای فضيلت: ناموارۀ حجّت الاسلام حاج سيدعلی محمّد وزيری: گردآوری: سید ضياء قريشی، يزد: مركز يزد شناسی، 1374: 104-101// گنج کویر (پیشینه و کارنامۀ کتابخانۀ وزیری یزد): حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1389: 46-43// وبلاگ کاریز یزد (16/6/1390).

«ف‍ارغ‌ از اف‍س‍ون‌ ش‍ع‍ر ف‍روغ»‌ ک‍ت‍اب‌ م‍اه‌ (ادب‍یّ‍ات‌ و ف‍ل‍س‍ف‍ه‌)، ش‌ ۴۰ (ب‍ه‍م‍ن‌ ۱۳۷۹): 19-‌ ۱۶. (با نام: بهروز ج‍لال‍ی‌).

«فروزانفر در محضر ادیب نیشابوری»، در کتاب: خرد بر سر جان: نامگانۀ استاد دکتر احمدعلی رجایی‌بخارایی، به درخواست و کوشش: محمّدجعفر یاحقی، محمّدرضا راشدمحصّل، سلمان ساکت؛ با همکاری قطب علمی فردوسی‌شناسی، تهران: سخن،1391: 316 -289.

«فروغ، جستجو و پویندگی درگسترۀ شعر»، آدینه، ش 32 (1367):52- 50 (با نام: بهروز جلالی)

«فروغ در قلمرو شعر و زندگی»، دیباچه بر کتاب ديوان اشعار فروغ فرّخزاد، با ديباچه و كوشش: بهروز جلالى، تهران: مرواريد، چاپ هفتم، 1379(چاپ اوّل،1371): 50-9// در غ‍روب‍ی‌ اب‍دی‌ (م‍ج‍م‍وع‍ه‌ آث‍ار م‍ن‍ث‍ور ف‍روغ‌ ف‍رّخ‍زاد) ش‍ام‍ل‌: ن‍ام‍ه‌ه‍ا، م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ه‍ا، م‍ق‍الات‌ و خ‍اطرات‌ ف‍روغ‌ ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ زن‍دگ‍ی ن‍ام‍ۀ م‍ف‍صّ‍ل‌ ف‍روغ‌، ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌: ب‍ه‍روز ج‍لال‍ی‌، تهران: مرواريد، 1376: 45-10.

«قاآنی شیرازی»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1393، جلد 5: 158-152؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 8: 524-514.

«قصّه های عامیانه، گنج بازیافتۀ فرهنگ ایران»، مقدمه بر کتاب: بوطیقای قصّه های بلند عامیانه (رمانس عام): سکینۀ عبّاسی، تهران: روزگار، چاپ دوم، 1395 (چاپ اوّل،1393): 16-15.

 

کتابشناسی آثار و گفتارهای دکتر جلالی پندری (4)

 

گردآوری: حسین مسرّت

«زندگی و آثار فروغ»، دیباچه بر کتاب: گزینۀ اشعار فروغ فرّخزاد، به انتخاب فروغ و با دیباچه: بهروز جلالى، تهران: مرواريد، (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،1) چاپ چهاردهم، 1398(چاپ اوّل، 1368): پنج – چهل و پنج.

«زندگی، آثار و اشعار مهدی اخوان‌ثالث» کتاب‌شناسی اخوان ثالث: حسین مسرّت، یزد: آرتاکاوا، 1394: 26-15. (با قنبرعلی رودگر)(نقل از دانشنامۀ ایران)

«زندگی نامۀ ادیب نیشابوری»، دی‍وان‌ اشعار ادیب نیشابوری ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در زن‍دگ‍ی‌، اح‍وال‌، آث‍ار و م‍ع‍اص‍ران‌ او، به کوشش یدالله جلالی پندری، با گفتاری از دکتر محمّدرضا شفیعی کدکنی، تهران: چاپ و نشر بنیاد، چاپ دوم 1377(چاپ اوّل، 1367): 102-15.

«زندگی نامۀ پروین اعتصامی»، دیباچه بر کتاب: گزینۀ اشعار پروین اعتصامی، با انتخاب: يداللَّه جلالى پندرى تهران: مروارید (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،11)، چاپ سوم، 1378(چاپ اوّل، 1370): 24-3// پروین اعتصامی، تهران: مروارید، (دیوان شاعران زن، ‏‫ ۲)،چاپ دوم، 1391 (چاپ اوّل، 1390):34-7.

«زندگی و شعر نیما»، دیباچه بر کتاب: گزينه اشعار نيما يوشيج، ب‍ا م‍ق‍دّم‍ه‌ و ان‍ت‍خ‍اب‌: يداللَّه جلالى پندرى، تهران: مرواريد (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،7)، چاپ بیستم، 1398(چاپ اوّل، 1370): 32-11// بررسی کتاب (لس آنجلس آمریکا)، ش 8 (زمستان 1370): 747-827.

«زندگی و هنر شاعری مهدی اخوان‌ثالث (م.امید)» در کتاب: تکدرخت، یادگارنامۀ دکتر اسلامی ندوشن: گردآوری: فرهنگ جهانبخش و دیگران، تهران: نشر آثار و یزدان، 1380: 464-443// در کتاب: میراث نیاکان (یادنامۀ مهدی اخوان ثالث): به کوشش: حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1396: 73-49.

«ژرف‌نگری در قلمرو فرهنگ و یزد»، کاریز فرهنگ، جشن نامۀ استاد حسین مسرّت، به کوشش: فرزانۀ غلامرضایی، زهرا دهقان دهنوی، یزد: اندیشمندان یزد، 1398: 100-96// تارنوشت کاریز یزد (1/4/1398)// یزد و یزدی ها، س 13، ش 53 (مرداد و شهریور 1400): 29-31.

«سازندۀ منار بر بالای چوبۀ دار (قیام استاد محمّد بنّا در یزد)»، یادنامۀ استاد کریم پیرنیا: اکبر قلمسیاه، یزد: دانشگاه یزد، 1381: 481-471// فرهنگ یزد، س 7، ش 28(پاییز، 1385): 36-29.

«سره گرایی: کوششی ذوقی یا واکنشی اجتماعی؟» سخنرانی در محلّ فرهنگستان زبان ایران (14/7/1395)// خبرگزاری ایسنا (14/7/1395)// تارنمای دایرة المعارف بزرگ اسلامی (17/7/1395)// خبرگزاری مهر (14/7/1395)// نامۀ فرهنگستان. (زیر چاپ).

«سه منظومۀ گویشورانه در شعر معاصر»، سخنرانی در همایش چشم انداز شعر معاصر فارسی در دانشگاه تهران (21/7/1383)// نشریۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تبریز [زبان و ادب فارسی]، س 47، ش 193(پاییز و زمستان 1383):153-131.

«سیری در زندگانی و اشعار نسیمی»، دیباچه بر کتاب: زندگی و اشعار عمادالدّین نسیمی: ش‍ام‍ل‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ در اح‍وال‌ و آث‍ار ن‍س‍ی‍م‍ی‌، پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ای‌ ح‍روف‍یّ‍ّه‌، به اهتمام: یدالله جلالی پندری، تهران: نی، چاپ دوم،1382 (چاپ اوّل،1372): 33-1.

«شاعر آزادی: زندگی و شعر فرّخی یزدی» جهان کتاب، س 10، ش 11 و 12، پیاپی، ش ۲۰۳ - ۲۰۴ (اسفند ۱۳۸۴ و فروردین 1385): 38-37// خاتم یزد، س 2، ش 166(25/12/1384) پیوست هستی، ص 9 با عنوان: پیشوای آزادی، کتابی مستند بارۀ زندگی وشعر فرّخی یزدی// کاریز فرهنگ، جشن نامۀ استاد حسین مسرّت، به کوشش: فرزانۀ غلامرضایی، زهرا دهقان دهنوی، یزد: اندیشمندان یزد، 1398: 202-198// تارنوشت کاریز یزد (2/4/1398).

«شاعرانگی های ابوسعید ابوالخیر»، در کتاب: جشن نامۀ استاد اسماعیل سعادت، زیر نظر: حسن حبیبی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر آثار،1387: 132-115.

«شعر فارسی، ادوار»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1391، جلد 4: 259-253؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 6: 622-613.

«شفیعی کدکنی و دیوان شعر فارسی»، اعتماد ملّی، ش 735 (18/6/1387):9// وبلاگ کاریز یزد (18/6/1387)// مهرنامه، س 3، ش 21 (اردی بهشت 1391):293-292.

«دقت و امانت؛ روش عالمانۀ دکتر یوسفی در تصحیح متون»، در کتاب: ارج نامۀ غلامحسین یوسفی: زندگی، آثار، جستارهای متن‌پژوهی، به کوشش: محمّد‌جعفر یاحقی، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1388:183-165.

«شیوۀ نثرنویسی فرّخی یزدی»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان [نثر پژوهی ادب فارسی]، دورۀ جدید، ش 19 (بهار 1385):86-63.

«ضرورت تصحیح مجدّد دیوان سنایی»، در کتاب: به یاد محمّد قزوینی، به کوشش: ایرج افشار، تهران: بنیاد موقوفات افشار، 1386: 123-66.

«غزل»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1397، جلد ذیل: 242-235؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 8: 37-27.

«غلام همّت آن نازنينم»: در کتاب: سيمای فضيلت: ناموارۀ حجّت الاسلام حاج سيدعلی محمّد وزيری: گردآوری: سید ضياء قريشی، يزد: مركز يزد شناسی، 1374: 104-101// گنج کویر (پیشینه و کارنامۀ کتابخانۀ وزیری یزد): حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1389: 46-43// وبلاگ کاریز یزد (16/6/1390).

«ف‍ارغ‌ از اف‍س‍ون‌ ش‍ع‍ر ف‍روغ»‌ ک‍ت‍اب‌ م‍اه‌ (ادب‍یّ‍ات‌ و ف‍ل‍س‍ف‍ه‌)، ش‌ ۴۰ (ب‍ه‍م‍ن‌ ۱۳۷۹): 19-‌ ۱۶. (با نام: بهروز ج‍لال‍ی‌).

«فروزانفر در محضر ادیب نیشابوری»، در کتاب: خرد بر سر جان: نامگانۀ استاد دکتر احمدعلی رجایی‌بخارایی، به درخواست و کوشش: محمّدجعفر یاحقی، محمّدرضا راشدمحصّل، سلمان ساکت؛ با همکاری قطب علمی فردوسی‌شناسی، تهران: سخن،1391: 316 -289.

«فروغ، جستجو و پویندگی درگسترۀ شعر»، آدینه، ش 32 (1367):52- 50 (با نام: بهروز جلالی)

«فروغ در قلمرو شعر و زندگی»، دیباچه بر کتاب ديوان اشعار فروغ فرّخزاد، با ديباچه و كوشش: بهروز جلالى، تهران: مرواريد، چاپ هفتم، 1379(چاپ اوّل،1371): 50-9// در غ‍روب‍ی‌ اب‍دی‌ (م‍ج‍م‍وع‍ه‌ آث‍ار م‍ن‍ث‍ور ف‍روغ‌ ف‍رّخ‍زاد) ش‍ام‍ل‌: ن‍ام‍ه‌ه‍ا، م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ه‍ا، م‍ق‍الات‌ و خ‍اطرات‌ ف‍روغ‌ ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ زن‍دگ‍ی ن‍ام‍ۀ م‍ف‍صّ‍ل‌ ف‍روغ‌، ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌: ب‍ه‍روز ج‍لال‍ی‌، تهران: مرواريد، 1376: 45-10.

«قاآنی شیرازی»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1393، جلد 5: 158-152؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 8: 524-514.

«قصّه های عامیانه، گنج بازیافتۀ فرهنگ ایران»، مقدمه بر کتاب: بوطیقای قصّه های بلند عامیانه (رمانس عام): سکینۀ عبّاسی، تهران: روزگار، چاپ دوم، 1395 (چاپ اوّل،1393): 16-15.

کتابشناسی آثار و گفتارهای دکتر جلالی پندری (3)

 

گردآوری: حسین مسرّت

«حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه (فخری نامه)» کتاب ماه (ادبیّات و فلسفه)، ش 83 (شهریور 1384): 29-16.

«حکیم سنایی و غزل قلندرانه»، سخنرانی در ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن ه‍م‍ای‍ش‌ ب‍ازش‍ن‍اس‍ی‌ ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ا و آث‍ار ح‍ک‍ی‍م‌ س‍ن‍ای‍ی‌ در محلّ دانشگاه تربیت معلم تهران (29/1/1384)// درکتاب: ش‍وریده‌ یی در غ‍زن‍ه‌: ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ا و آث‍ار ح‍ک‍ی‍م‌ س‍ن‍ای‍ی‌، ب‍ه‌ک‍وش‍ش:‌ ع‍ل‍ی‌اص‍غ‍ر م‍ح‍مّ‍دخ‍ان‍ی‌، م‍ح‍م‍ود ف‍ت‍وح‍ی‌، تهران: سخن، 1385: 94-73// در آغاز کتاب: غزل های حکيم سنايی غزنوی، به کوشش: يدالله جلالی پندری، تهران، علمی و فرهنگی، 1386: صد و پنجاه و هفت – صد و هفتادو پنج.

«حملۀ حیدری»، دانشنامۀ جهان اسلام، زیر نظر: غلامعلی حدّاد عادل، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی،1389، جلد 14: 213-209.

«حمیدالدّین بلخی»، دانشنامۀ جهان اسلام، زیر نظر: غلامعلی حدّاد عادل، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی،1389، جلد 14: 226-224.

«خاطرات»: پرویز ناتل خانلری، بازنویسی: یدالله جلالی پندری، آینده، س 16، ش 5-8(مرداد-آبان ۱۳۶۹): 448- ۴۲۷// هفتاد سخن: پرویز ناتل خانلری، تهران: توس، 1370، ج 4: 420-396// گزینۀ اشعار: پرویز ناتل خانلری، به کوشش: ترانۀ ناتل‌ خانلری، تهران: مروارید،1395: 178-146 باعنوان: یک گفتگو// عقاب (کارنامۀ زندگی و نقد و تحليل اشعار پرويز ناتل خانلری): میلاد عظیمی، تهران: سخن، 1388: 76-38 با عنوان: گفتگو با خانلری.

«خانۀ وزيری؛ منزلگۀ انس استادان ادبيّات فارسی يزد» در کتاب: يادمان شادروان حجّه ‌الاسلام وزيری يزدی، به كوشش: حسين مسرّت، يزد: بنياد ريحانه ‌الرّسول یزد، 1380: 53-51// روحانی فرهنگ دوست (یادمان شادروان وزیری یزدی) حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1389: 73-72.

«داستان های بیدپای»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1388، جلد 3: 127-126؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 4: 616-613.

«دانش آموزی که خود معلّم شد»، نشریۀ خبری پژوهشی دانشگاه یزد.؟؟؟

«دربارۀ مترجم کتاب»(رمضان بهداد) دیباچه بر کتاب: فرقه ها و مذاهب اسلامی از آغاز تاکنون: سعد رستم، ترجمه: رمضان بهداد، یزد: علم نوین، 1390: 15-13.

«در جستجوی دانایی و زیبایی (به مناسبت درگذشت روانشاد قاسم رزّاقیان)»، ندای یزد، س 24، ش 1037 (11/4/1387): 2// آفتاب یزد، ش 2398 (19/4/1387): 4.

«در چشمان خاطره‏ها...»، فرهنگ يزد، س 6، ش 21 (زمستان 1383): 38 -33 // روشن‏تر از روشن؛ به كوشش: حسين مسرّت، يزد: شوراى شعر و ادب استان یزد،1384: 34-32// رهاورد ديدار؛ به كوشش: يدالله جلالى پندرى، يزد: انجمن شعر و ادب يزد،1384: 201-193// در آیینۀ روزها: حسین مسرّت، پیام شمس الدّینی، میبد: بنیاد میبدی، 1391: 125-117// دیدگاه ها؛ دربارۀ آثار دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن: حسین مسرّت و پیام شمس الدّینی، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1394، ج 2: 134-128// سخنگوی وجدان ایرانی (دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن): حسین مسرّت، تهران: یزدا، 1400: 33-34.

«در سایه سار شعر گرمارودی»(نقد کتاب)، کاوش نامۀ علوم انسانی [زبان و ادبیّات فارسی]، س 3، ش 4، پیاپی ش 5(بهار و تابستان 1381):160-147.

«درس گفتارهایی دربارۀ سعدی: بوستان سعدی و حدیقۀ سنایی» سخنران: یدالله جلالی‌پندری، تهران: مرکز فرهنگی شهر کتاب، بی تا، ویدئو دیسک: رنگی، باکلام؛ ۱۲ س‌م.// شنبه 19 دی 1388، شهر کتاب.

«در هنرمندی او بی‌خبران حیرانند...»، یزد و یزدی ها، س 13، ش 54 (مهر و آبان 1400) : 23-25.

«دریغا جوانی و آن فرّ و بخت»، سعید نامه (یادنامۀ شادروان مهندس سعید افضلی پور)، یزد: بی نا،1400: 70.

«دشواری های پژوهش در ادبیّات فارسی»، کاوش نامۀ علوم انسانی [زبان وادبیّات فارسی]، پیش شمارۀ 1 (بهار و تابستان 1379): 146-139.

«دکتر شفیعی کدکنی و آرزوی تحوّل در تدریس ادبیّات فارسی»، فرهنگ امروز، س 3، ش 13(مهر 1395):63-61.

«دکتر معین و تصحیح مجدّد کتاب چهار مقاله»، در کتاب: ارج نامۀ محمّد معین: زندگی، آثار، جستارهای متن‌پژوهی، به کوشش: محمّد غلامرضایی، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب (ارج نامه ها،5)،1389:452-435.

«دوست مکاتبه ای (نامه های استاد آذر یزدی)»، زندگی‌نامه و خدمات علمی استاد مهدی آذر یزدی، [به کوشش: حسین مسرّت]، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ دوم، 1388 (چاپ اوّل، 1385): 273-251 // سرو ابرکوه، ش 84 (فروردین 1386): 43-41// یار آینه دار، به کوشش: اسدالله شکرانه، یزد: اندیشمندان یزد، 1392: 80-75 با عنوان: نامه های «استاد مهدی آذریزدی» به دکتر یدالله جلالی پندری.

«ديدار دوستانه در چهار نشست و يك سفر»، در کتاب: رهاورد دیدار، مجموعۀ سخنرانی‌ها، مقالات، پیام‌ها و اشعار دیدار دوستانه با دکتر اسلامی ندوشن، به اهتمام: یدالله جلالی پندری، به همراه کتاب‌شناسی دکتر اسلامی ندوشن، به کوشش: حسین مسرّت، یزد: انجمن شعر و ادب یزد، 1384: 15-20.

«رسالۀ الواح مقابر غزنین، ارزش و اهمّیّت آن»، ارائه در همایش بین المللی غزنه و زبان و ادب فارسی (29/7/1392)// مجموعه مقالات همایش بین المللی غزنه و زبان وادب فارسی. (زیر چاپ).

«روایت های نادرست از اشعار سنایی»، ن‍ش‍ری‍ۀ‌ دانشکدۀ ادبیّات دانشگاه تبریز [زبان و ادب فارسی]، س 45، ش 185(زمستان 1381): 62-23.

«زبانِ از یاد رفته (فرهنگوارۀ تشبیهات در گویش یزدی)» در کتاب: پویای فرهنگ (ارج نامۀ استاد عبدالعظیم پویا)، گردآوری: حسین مسرّت، میبد: دانشگاه آیت‌الله حائری میبد، 1395: 243-257// فرهنگ یزد، [دورۀ دوم]، س 1، ش 1 (بهار 1398): 155-141.

«زمینه های تحوّل نثر در دوره قاجار»، در کتاب: سخن عشق (جشن نامۀ دکتر حسن انوری)، به خواستاری: علی اشرف صادقی و محمود عابدی، تهران: سخن، 1395: 208-187// رودکی، س 11، ش 184(پاییز 1395):30-5.

کتابشناسی آثار و گفتارهای دکتر جلالی پندری (2)

 

گردآوری: حسین مسرّت

«ادبیّات کهن فارسی به حاشیه می‌رود؟»(گفتگو با طاهرۀ خلیلی کسمایی)، اطلاعات (14/5/1392):5.

«ادیب نیشابوری، بنیانگذار دانشکده های ادبیّات ایران»، سخنرانی در یادمان دو ادیب نیشابوری، در محلّ تالار ادیب ادارۀ فرهنگ وارشاد اسلامی نیشابور (بهار 1380)// هستی، دورۀ دوم، س چهارم، ش 15(پاییز 1382):107-98.

«استاد ما در میان دو انقلاب»، بخارا (یادنامۀ دکتر محمّدرضا شفیعی کدکنی)، (زیر چاپ 1400).

«اسرارالتوحید»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی،1384، جلد 1: 385-381؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 1: 687-681.

«اشعار نویافتۀ ادیب نیشابوری»، دیهیم هفتاد: مهرنامۀ استاد دکتر محمّدجعفر یاحقّی، به کوشش: محمود فتوحی رودمعجنی، سلمان ساکت، اصغر ارشاد سرابی، تهران: سخن، با همکاری دانشگاه فردوسی،1397: 284-274.

«افق انتظار خواننده و صداقت نویسنده در کتاب روزها»، سخنرانی در محلّ کتابخانۀ وزیری یزد در آیین رونمایی از کتاب روزها (10/12/1391)// کتاب هفته (دربارۀ ادبیّات و فرهنگ و هنر)، س 4، ش 84(آذر 1394):48-42// دیدگاه ها؛ دربارۀ آثار دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن: حسین مسرّت و پیام شمس الدّینی، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1394، ج 2: 146- 135// در کتاب: جشن نامۀ دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن: زیر نظر: محمدجواد حق شناس، تهران: بامداد نو (دفترهای تهران،6)، 1399: 142-151.

«امروز با ید‌الله جلالی پندری»، گفت و گو با سایر محمّدی، ایران، ش 3457 (۱۰ /2/ 1385): ۲۴.

«اندوهیاد برای مرد روشن که به سایه رفت»، در انتظار کوچ، گزیده ای از اشعار دکتر ضیاء الله بوترابی، یزد: اندیشمندان یزد، 1396: 13-8// ندای یزد، س 33، ش 1456(9/3/1396): 1 و 4.

«انسان در گذرگاه بهشت و دوزخ»، جشن نامۀ دکتر سیروس شمیسا، به کوشش: یاسر دالوند، تهران: کتاب سده، ‏‫۱۳۹۸: 284-261.

«اینک امّا سیاوشی دیگر»، در کتاب: ج‍اودان‍ه‌ زی‍س‍ت‍ن‌، در اوج‌ م‍ان‍دن‌: ش‍ام‍ل‌ ن‍ام‍ه‌ه‍ا، م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ه‍ا، م‍ق‍الات‌ و خ‍اطرات‌ ف‍روغ‌؛ ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ م‍ج‍م‍وع‍ۀ‌ م‍ق‍الات‌، خ‍اطرات‌، ن‍وش‍ت‍ه‌ه‍ا و س‍روده‍ا درب‍ارۀ ش‍ع‍ر و زن‍دگ‍ان‍ی‌ ف‍روغ‌: فروغ فرخزاد؛ ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌: ب‍ه‍روز ج‍لال‍ی‌، تهران: مروارید، چاپ سوم،1377 (چاپ اوّل، 1372): 47-19.

«باز جستن روزگار وصل، پیونددوباره با "یزد" پس از چهل سال»، خرد ایرانی (جشن‌نامۀ نکوداشت دکتر اصغر دادبه): به کوشش: مجید پویان، یزد: اندیشمندان یزد، 1393: 56-54.

«ب‍ا ش‍وری‍دۀ‌ غ‍زن‍ه‌»(گفتگوی گروهی)، ک‍ت‍اب‌ م‍اه‌ (ادب‍یّ‍ات‌ و ف‍ل‍س‍ف‍ه‌)، ش‌ ۸۳ (ش‍ه‍ری‍ور ۱۳۸۳):29 - ۱۶.

«با نام خالق حوّا و حور» مقدّمه بر کتاب: زنان در داستان: نرگس باقری، تهران: مروارید، 1387: سیزده – پانزده.

«بوستان سعدی در وزن شاهنامه سروده شده است»، خبرگزاری ایبنا (14/9/1388).

«بوستان سعدی و حدیقۀ سنایی»، سعدی شناسی، ش 20 (پاییز 1395):159-143.

«بهار و ادیب نیشابوری»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد [جستارهای ادبی]، س 37، ش 2(پیاپی 145)(تابستان 1383): 105-93// در کتاب: یادی دوباره از بهار، مجموعۀ مقالات، به کوشش: سعید بزرگ بیگدلی، تهران: مؤسّسۀ تحقیقات و علوام انسانی، 1387: 424-409.

«به ياد اديب نيشابوری»، آينده، س ‎۱۰، شمارۀ ۵-۴ (تير و مرداد ۱۳۶۳): ۳۹۴-‎۳۹۳.

«بیدل در تصحیح کتاب کهنه (رقعه ای از بیدل دربارۀ تصحیح)»، نامۀ بهارستان، س 6 و 7، ش 1 و 2، دفتر 11 و 12(زمستان 1384 و تابستان 1385):332-329.

«بیدل دهلوی»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر: کاظم موسوی بجنوردی،، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی،1383، جلد 13:368-364.

«بیدل و نسخه برداری»، در کتاب: پردگیان خیال (ارجنامۀ محمد قهرمان)، به درخواست و اشراف: محمّدرضا شفیعی کدکنی، محمّدجعفر یاحقی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد،1384: 390-385.

«پدران و پسران» در کتاب: مردی که ایران را از یاد نبرد (جشن نامۀ دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن): زیر نظر: محمّدجواد حق شناس، تهران: بامداد نو (دفترهای تهران،6)، 1399: 292-300// روزنامۀ اطلاعات، س 95، ش 27729(26/9/1399): 5. با عنوان: ریشه در خاک.

«تحقیقی دربارۀ داستان های چوبک»،1357. (چاپ نشد).

«تحوّل موضوع و معنا در شعر معاصر»(نقد کتاب)، نامۀ فرهنگستان، دورۀ هفتم، ش اوّل (پیاپی 25)(خرداد 1384):141-136.

«تدریس اخوان در دانشگاه تهران». در کتاب: امید شعر؛ مهدی اخوان ثالث: حسین مسرّت، مشهد: طنین قلم، حوزۀ هنری خراسان رضوی (مشاهیر ادب خراسان،6)،1396: 88-75 // میراث نیاکان (یادنامۀ مهدی اخوان ثالث): به کوشش: حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1396: 163-151.

«تذکرۀ میکده»، نشریّۀ خبری پژوهشی دانشگاه یزد، س 3، ش 13(اسفند 1371):32(بدون نام)// در کتاب: تذکرۀ میکده: محمّدعلی وامق یزدی، به کوشش: حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، ویرایش دوم،1381: 782-781// در کتاب: کاریز فرهنگ، جشن نامۀ استاد حسین مسرّت، به کوشش: فرزانۀ غلامرضایی، زهرا دهقان دهنوی، یزد: اندیشمندان یزد، 1398: 197// تارنوشت کاریز یزد (1/4/1398).

«جمال الدّین عبدالرزّاق اصفهانی»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر: کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، 1389، جلد 18: 422-416.

«جیحون یزدی»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر: کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی،1390 جلد 19: 133-130.

«چهار مقاله»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1386، جلد 2: 616-612؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 4: 122-115.

«حبیب خراسانی»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران،1386، جلد 2: 684-681؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 4: 230-226.

کتابشناسی آثار و گفتارهای دکتر جلالی پندری (1)

 

گردآوری: حسین مسرّت

 

• توضیح در بخش گفتار، تنها گفتارهای مستقل دکتر جلالی آمده و از ذکر گفتارهای مشترک ایشان با دیگران بنا به دلایلی چشم‌پوشی شد.

الف – کتاب

پروین اعتصامی، تهران: مروارید، (دیوان شاعران زن، ‏‫ ۲)،چاپ چهارم، 1397 (چاپ اوّل،1390)،رقعی،380 ص.

 جادوی جاودانگی، شامل نامه‌ها، مصاحبه‌ها، مقالات، داستانواره ها و خاطرات فروغ: فروغ فرّخزاد، به کوشش: بهروز جلالی پندری، تهران: مروارید، چاپ سوم،1399(چاپ نخست،1394)، رقعی، 528 ص، نمونه.

ج‍اودان‍ه‌ زی‍س‍ت‍ن‌، در اوج‌ م‍ان‍دن‌: ش‍ام‍ل‌ ن‍ام‍ه‌ه‍ا، م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ه‍ا، م‍ق‍الات‌ و خ‍اطرات‌ ف‍روغ‌؛ ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ م‍ج‍م‍وع‍ۀ‌ م‍ق‍الات‌، خ‍اطرات‌، ن‍وش‍ت‍ه‌ه‍ا و س‍روده‍ا درب‍ارۀ ش‍ع‍ر و زن‍دگ‍ان‍ی‌ ف‍روغ‌: فروغ فرخزاد؛ ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌: ب‍ه‍روز ج‍لال‍ی‌، تهران: مروارید، چاپ سوم،1377 (چاپ اوّل، 1372)، رقعی،819 ص، نمونه// به‌صورت کتاب گویا برای نابینایان در لوح فشرده.

در غ‍روب‍ی‌ اب‍دی‌ (م‍ج‍م‍وع‍ه‌ آث‍ار م‍ن‍ث‍ور ف‍روغ‌ ف‍رّخ‍زاد) ش‍ام‍ل‌: ن‍ام‍ه‌ه‍ا، م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ه‍ا، م‍ق‍الات‌ و خ‍اطرات‌ ف‍روغ‌ ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ زن‍دگ‍ی ن‍ام‍ۀ م‍ف‍صّ‍ل‌ ف‍روغ‌، ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌: ب‍ه‍روز ج‍لال‍ی‌، تهران: مرواريد، 1376، رقعی، 239 ص.

دی‍وان‌ اشعار ادیب نیشابوری ب‍ه‌ه‍م‍راه‌ پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در زن‍دگ‍ی‌، اح‍وال‌، آث‍ار و م‍ع‍اص‍ران‌ او، به کوشش یدالله جلالی پندری، با گفتاری از دکتر محمّدرضا شفیعی کدکنی، تهران: چاپ و نشر بنیاد، چاپ دوم 1377(چاپ اوّل، 1367)، وزیری، سی‌وشش + 396 ص، نمونه، عکس. (چاپ اوّل با عنوان: زن‍دگ‍ی‌ و اش‍ع‍ار ادی‍ب‌ ن‍ی‍ش‍اب‍وری‌)

ديوان اشعار فروغ فرّخزاد، با ديباچه و كوشش: بهروز جلالى، تهران: مرواريد، چاپ یازدهم، 1398(چاپ اوّل،1371)، رقعى، 468 ص.

دیوان فضل‌الله حروفی استرآبادی و چند شاعر دیگر حروفی. (در دست تدوین).

رهاورد دیدار، مجموعۀ سخنرانی‌ها، مقالات، پیام‌ها و اشعار دیدار دوستانه با دکتر اسلامی ندوشن، به اهتمام: یدالله جلالی پندری، به همراه کتاب‌شناسی دکتر اسلامی ندوشن، به کوشش: حسین مسرّت، یزد: انجمن شعر و ادب یزد، 1384، رقعی، 384 ص، مصوّر.

زبان اهل اشارت، م‍ج‍م‍وع‍ۀ‌ م‍ق‍الات‌ درب‍ارۀ‌ ت‍ف‍س‍ی‍ر ک‍ش‍ف‌ الاس‍رار و ع‍دّه‌ الاب‍رار، ت‍أل‍ی‍ف‌ اب‍وال‍ف‍ض‍ل‌ رش‍ی‍دال‍دّی‍ن‌ م‍ی‍ب‍دی‌‏‫، ی‍زد: ‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ ی‍زد؛ کنگرۀ بزرگداشت ابوالفضل رشید‌الدّین میبدی، کمیتۀ انتشارات و تبلیغات‏‫، ۱۳۷۴، وزیری، ده+ 239 ص، مصوّر.

زندگی و اشعار عمادالدّین نسیمی: ش‍ام‍ل‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ در اح‍وال‌ و آث‍ار ن‍س‍ی‍م‍ی‌، پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ای‌ ح‍روف‍ی‍ّه‌، به اهتمام: یدالله جلالی پندری، تهران: نی، چاپ دوم،1382 (چاپ اوّل،1372)، وزیری، سی و دو +436 ص، نمونه.

غزل های حکیم سنایی غزنوی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1386، وزیری، صدو هفتاد وهشت+ 560 ص، نمونه.

گزینۀ اشعار پروین اعتصامی، با ديباچه و انتخاب: يداللَّه جلالى پندرى تهران: مروارید (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،11)، چاپ سوم، 1378(چاپ اوّل، 1370)، رقعى، 297 ص.

گزینۀ اشعار فروغ فرّخزاد، به انتخاب فروغ و با دیباچه: بهروز جلالى، تهران: مرواريد، (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،1) چاپ چهاردهم، 1398(چاپ اوّل، 1368)، رقعى، 224 ص// تهران: مرواريد، چاپ هشتم، 1399، جیبی، 223 ص.

گزينۀ اشعار نيما يوشيج، ب‍ا م‍ق‍دّم‍ه‌ و ان‍ت‍خ‍اب‌: يداللَّه جلالى پندرى، تهران: مرواريد (گزينه‏هاى اشعار سخنوران معاصر،7)، چاپ بیستم،1398 (چاپ اوّل، 1370)، رقعى، 339 ص.

مقدمه ای بر: نقد و بررسی شعر معاصر: تقریرات درس مهدی اخوان ثالث در دانشگاه تهران (پاييز ‎۱۳۵۸)، به کوشش: یدالله جلالی ‌پندری، یزد: آرتاکاوا، 1394، رقعی، 108 ص.

 نقد و بررسی شعر معاصر: مهدی اخوان‌ثالث، تقریرات درس اخوان ثالث در دانشگاه تهران به همراه چند مقالۀ انتقادی، به کوشش: یدالله جلالی ‌پندری، تهران: مروارید، ‏‫۱۳۹۸، رقعی، 217 ص.

یادنامۀ ابوالفضل رشیدالدّین میبدی، صاحب تفسیر کشف الاسرار و عدّه الابرار، ش‍ام‍ل‌ م‍ج‍م‍وع‍ۀ م‍ق‍الات‌ ک‍ن‍گ‍رۀ‌ ب‍زرگ‍داش‍ت‌ میبدی، به کوشش: يداللَّه جلالى پندرى، یزد: ان‍ت‍ش‍ارات‌ ی‍زد: ادارۀ ک‍لّ‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و ارش‍اد اس‍لام‍ی‌ اس‍ت‍ان‌ ی‍زد: م‍رک‍ز ی‍زدش‍ن‍اس‍ی‌، ۱۳۷۸، وزیری،443 ص، جلد اوّل.

ب – مقالات

«آموزش و پژوهش ادبیات فارسی در یزد»، آفتاب یزد، س 1، پیش شمارۀ 1 (20/11/1377):3 و ش 3(9/12/1377):7.

«ابوسعید ابوالخیر»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران،1384، جلد 1:141-135؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 1: 237-228.

«اخلاص، راز ماندگاری آذر یزدی»، دیباچه بر کتاب: شاعرانگی‌های آذر یزدی: زهرا دهقان‌ دهنوی، تهران: مهرگردان، ‏‫۱۳۹۳: 10-9.

«اخوان ثالث در عرصۀ شعر معاصر»، الدراسات الادبیّه (دانشگاه لبنان)، دوران نو، س 2، ش 5 و 6 (پاییز و زمستان 1381):؟؟؟

«اخوان ثالث، مهدی»، دانشنامۀ ایران، زیر نظر: کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی،، تهران،1384، جلد 1: 766-762.

«اخوان ثالث و تدریس»، کتاب هفته، س 4، ش 95(اسفند 1394):125-119// مقدمه ای بر: نقد و بررسی شعر معاصر: تقریرات درس مهدی اخوان ثالث در دانشگاه تهران (پاييز ‎۱۳۵۸)، به کوشش: یدالله جلالی ‌پندری، یزد: آرتاکاوا، 1394: 31-17.

«ادبیّات غنایی»، دانشنامۀ زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1397، جلد ذیل: 47-40؛ ویرایش دوم، با همکاری نشر سخن،1397، ج 1: 551-541.

«ادبیّات فارسی پیش از مشروطه»، مندرج در: تاریخ جامع ایران، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی، 1394، جلد 16: 263-111.

نامۀ سیّد احمد رضوی

به نام خداوند قادر متّعال

 

بخت به من یاری نمود که حسب ابراز لطف و عنایت خاص دوست دیرین گران‌قدرم که به‌حق از عناصر کم‌نظیر و از مفاخر یزد، جناب مسرّت توفیق زیارت به معنای واقعی کلمه از حضرت امامزاده جعفر و تأسیسات و کتابخانۀ مؤسّسۀ پربرکت ریحانه الرّسول به نصیب افتاد استحضار از بروز و اقدام به چنین خدمت پرارج فرهنگی و اجتماعی از طریق و ناحیه شخصیّت‌های بزرگواری نظیر جناب مستطاب آقای کاظمینی، ریاست ارجمند ارشاد یزد و جناب مسرّت، این‌جانب را با آرزوی دیرینۀ خود نائل نمود. سلامتی و توفیق این برگزیدگان و مفاخر ارزندۀ یزدی و همشهری گرامیم را در این راه بزرگ و صعب فرهنگی از خداوند متعال مسئلت دارم.

 

سیّد احمد رضوی

 5/8/80

کتابشناسی توصیفی آثار میرزا محمّد کاظمینی (2)

 

حسین مسرّت

*ف‍ره‍ن‍گ ‌س‍ازی‌ در دوران‌ ام‍روز، قم: صحیفۀ خرد، چاپ دوم،1385(چاپ نخست، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد‌ ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌، واح‍د ان‍ت‍ش‍ارات‌،ریحانه؛3، ۱۳۸۱)، رقعی، 130ص.

خودشناسی، خودسازی ، رشد اجتماعی و آشنایی با الگوهای فرهنگ سازی در جامعۀ امروز در چهار بخش برای جوانان.

*فرهنگنامۀ شاعران یزد ، به کوشش: م‍ی‍رزا م‍ح‍مّ‍د ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌؛ یزد: آرتاکاوا، ‏‫1401، 2ج (زیر چاپ).

زندگی نامۀ و کوتاه همراه با نمونۀ شعر سخنوران یزد از آغاز تاکنون به ترتیب الفبا با یادکرد منابع شفاهی و کتبی.

*کعبه، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ‌ ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌،(ریحانه؛9)، 1386، رقعی، 130ص، مصوّر.

پیشینۀکعبه، آیین طواف کعبه ، کعبه در سفرنامه ها و شعر فارسی از گفتارهای این کتاب است.

*ک‍ی‍م‍ی‍ای‌ ام‍روز: چ‍ک‍ی‍دۀ ک‍ت‍اب‌ ت‍ن‍دی‍س‌ پ‍ارس‍ای‍ی‌ در اح‍وال‌ و م‍ک‍ارم‌ اخ‍لاق‍ی‌ آی‍ت‌ال‍ل‍ه‌ ح‍اج‌ ش‍ی‍خ‌ غ‍لام‍رض‍ا ی‍زدی‌ (ف‍ق‍ی‍ه‌ خ‍راس‍ان‍ی‌)،           قم: صحیفه خرد،چاپ دوم، ۱۳۸۵(چاپ نخست،ی‍زد: ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌، ۱۳۸۰)، (ریحانه؛۲)، رقعی،198ص.

گزیده ای از کتاب ت‍ن‍دی‍س‌ پ‍ارس‍ای‍ی‌ در سه گلستان زندگی ، مکارم اخلاقی و کرامات و مکاشفات.

*معنی عشق و امید: دست‌نوشته‌های استاد حسین دانشجو و زندگی نامۀ فرزند شهیدش، به کوشش: میرزامحمّد کاظمینی، یزد: ‏‫بنیاد ریحانه الرّسول (س)، واحد انتشارات‏‫( ریحانه‏‫؛ ۱۰)، ۱۳۸۷.، رقعی،           ‏‫۳۰۰ ص، مصوّر، عکس.

حسین دانشجو از فرهنگیان و شاعران یزد بود . این کتاب در سه فصل سامان دهی شده و دربردارندۀ یادداشت های سیاسی، دینی حسین و یادداشت های دینی شهید حمید دانشجوست.

*مفاخر یزد (ویژۀ عالمان دینی از قرن دوم هجری تاکنون)،به کوشش: سیّد محمّد‌كاظم مدرسی، میرزا محمّد کاظمینی، يزد: بنیاد ريحانه‌الرّسول(س)، واحد انتشارات (دانشنامۀ مشاهیر و مفاخر یزد‏‫؛۱) ؛ اندیشمندان یزد‏‫،۱۳۸۲، ‏‫۲ج.(سی و یک،۱۱۰۶ص)،مصوّر، عکس.

زندگی نامه همراه با ذکر منابع روحانیان و واعظان نامی یزد از آغاز تاکنون است که به ترتیب الفبایی نام اشهر تنظیم شده است.

*نخل، آینه گردان عشق، یزد: ب‍ن‍ی‍اد ‌ ریحانة‌الرّسول‏‫،(ریحانه؛ ۸)،چاپ دوم، ۱۳۸۷،(چاپ نخست، 1381با عنوان: ن‍خ‍ل‌ و ن‍خ‍ل ‌ب‍رداری‌ در ی‍زد )، رقعی،      48ص‌،م‍ص‍وّر، ع‍ک‍س‌.

پیشینۀ تعزیه در ایران و نماد نخل همراه با آیین نخل برداری و نخل گردانی در شهرهای ایران و یزد به پیوست نخل در شعر سخنوران.

*نگین ایران، پژوهش های علمی دربارۀ امام علیّ‌بن‌موسی‌الرّضا (ع)، به کوشش: میرزا محمّد کاظمینی، قم: صحیفۀ خرد؛ یزد: بنیاد ریحانه الرّسول (س)، واحد انتشارات، ‏‫۱۳۸۹‏،وزیری، 2ج (638+610ص).

امام رضا (ع) عشق همۀ ایرانیان است که سال ها آرزوی دیدار آرامگاه باشکوه او را  در دل خود می پرورانند . کتاب نامبرده مجموعۀ گفتارهایی است که نویسندگان ایران به ابعاد زندگی، آثار و جایگاه ایشان پرداخته اند .

*واعظ شهر ما، یادداشت ها ، خاطرات و زندگی نامۀ حجّه الاسلام والمسلمین حاج سیّد احمد دعایی ، یزد: بنیاد  ریحانه الرّسول (س) ،(ریحانه؛ 12)،1388، رقعی، 290ص.

دعایی زارچی از واعظان خوش سخن شهر یزد بود که سال ها یزدیان را با معارف دین اسلام و شیوه های درست زندگی و مردم داری آشنا می کرد. کتاب در سه بخش تدوین شده است.

ب: تصحیح

*ت‍رج‍م‍ۀ‌ ن‍م‍از: غ‍لام‍رض‍ا ی‍زدی‌ (ف‍ق‍ی‍ه‌ خ‍راس‍ان‍ی‌)؛ ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌ :م‍ی‍رزا م‍ح‍مّ‍د ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌،ق‍م‌: ت‍ش‍ی‍ّع؛ ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول(م‍ج‍م‍وع‍ه‌ آث‍ار غ‍لام‍رض‍ا خ‍راس‍ان‍ی‌ ی‍زدی؛‌۲)‌،چاپ دوم، ۱۳۸۰، رقعی،224ص.

در آداب ، گزارش ، ترجمه و فضیلت  نماز این نزدیک ترین راه پیوند با خدا از زبان آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی، روحانی نامور یزدی است.

*دیوان ناصر، اشعار سخنور توانا محمّدحسین ناصر ترک، ب‍ه‌ کوشش: ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ‌ ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌(س‌)، (ری‍ح‍ان‍ه؛‌13)‌،  1388، رقعی،238ص، مصوّر.

 ناصر از غزلسرایان خوب و معاصر ایران و یزد است که صاحب امتیاز هفته نامۀ ناصر هم بود. سروده های وی در انواع غزل، قطعه، قصیده، دوبیتی و مادّه تاریخ  همراه با مقدّمه ای در گزارش زندگی ناصر است.

*سی بحث در اصول دین: غلامرضا یزدی (فقیه خراسانی)؛ به کوشش: کاظمینی،قم:  تشیّع؛ یزد: بنیاد ریحانه‌الرّسول (س)، واحد انتشارات‏‫،(م‍ج‍م‍وع‍ه‌ آث‍ار؛۱) چاپ سوم،۱۳۹۶(چاپ نخست،ی‍زد:ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍انه‌ ال‍رّس‍ول‌، ۱۳۸۰)، رقعی،51ص.

رسالۀ کوچکی در مبانی اعتقادات دینی از آیت الله شیخ غلامرضا فقیه خراسانی در سی گفتارکوتاه.

* متن کامل وقف نامۀ امیرچقماق و زوجۀ او ستی فاطمه بنت سلطان محمّد،به کوشش: کاظمینی ، قم: صحیفۀ خرد، ،(ریحانه؛ 16)،1398، رقعی،143ص، مصوّر، نمونه.

امیرچقماق شامی ، فرمانروای یزد در سدۀ نهم قمری بود که او و همسرش، آبادی های فراوانی در یزد کردند که مسجد و آب انبار امیرچقماق یکی از آن هاست . این وقف نامۀ کهن در سال 849 ق نوشته شده است. کتاب به غیر از وقف نامه، گزارشی از آثار آن دو به همراه چکیده گفتارهای رسیده به همایش ستی فاطمه در یزد را دارد.

*معارفی از کتاب و سنّت؛ محقق: محمّدکاظم سادات‌اخوی؛ به کوشش: کاظمینی، قم: صحیفۀ خرد؛ یزد: بنیاد ریحانه الرّسول (س)، واحد انتشارات‏‫، (ریحانه‏‫؛ ۱۱)،۱۳۸۸، رقعی، ‏‫350 ص، مصوّر، نمونه، عکس.

کتاب دربردارنده شرح و تفسیر برخی آیات و روایات و گفتارهایی روشنگرانه در حوزۀ دین اسلام است.

*م‍ف‍ت‍اح‌ ع‍ل‍وم‌ ال‍ق‍رآن‌؛ ت‍ال‍ی‍ف:‌ غ‍لام‍رض‍ا ی‍زدی‌ (ف‍ق‍ی‍ه‌ خ‍راس‍ان‍ی‌)؛ ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌: ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌،ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌‏‫، ۱۳۸۲، وزیری،416ص.

اثری عرفانی در حوزۀ علوم قرآنی از آیت الله شیخ غ‍لام‍رض‍ا ف‍ق‍ی‍ه‌ خ‍راس‍ان‍ی‌ در بردارندۀ گفتارهای گوناگون خداشناسی و قرآن شناسی.

*هدایه المسترشدین، در آداب ظاهری و اسرار باطنی نماز: غلامرضا یزدی (فقیه خراسانی)؛ به کوشش: کاظمینی،قم: مجمع ذخائر اسلامی ،1384، وزیری، 265ص.

کتاب در ترجمه و تفسیر نماز و توضیح آداب و آیین نماز این یگانه و بهترین راه سخن گفتن با خداوند .همراه با توضیح و تشریح خداشناسی.

*یزد دیروز: آداب سنن و رخدادهای ۱۳۰۴ - ۱۳۸۴هـ.ش: یادداشت ها، خاطرات و دیدگاه‌های دکتر جلال گلشن، به کوشش: کاظمینی، قم: صحیفۀ خرد، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌‏‫،چاپ دوم، 1392(چاپ نخست ۱۳۸۴)، وزیری، ۵۳6 ص، مصوّر، نمونه.// یزد: اندیشمندان یزد و قم: صحیفۀ خرد، 1400، وزیری، 2ج (جلد نخست، چاپ سوم)  ، مصور، 530+ 411ص.

یکی از خاطرات مستند معاصر از رخدادهای تاریخی، اجتماعی، اقتصادی ، اداری ، سیاسی و فرهنگی یزد مایبن  سال های  1304ش تا  1400 ش است.

کتابشناسی توصیفی آثار میرزامحمد کاظمینی (1)

 

حسین مسرّت

این کتابشناسی به ترتیب الفبای عنوان کتاب ها در دو بخش تألیف و تصحیح، ساماندهی شده است.

الف- تألیف

* آموزگار فقاهت : سرگذشت فقیه مدقق مرحوم آیه‌الله حاج سید محمّد محقق‌داماد (م۱۳۸۸ق)، تالیف : میرزا محمّد کاظمینی، سید مجتبی میرشاه‌ولدی، علی‌اکبر صفری، قم: مؤسّسۀ کتابشناسی شیعه (شناختنامه و یادنامه‌ها؛ ‏‫۵) ، ‏‫۱۳۹۸، ‫۵۶۷ ص ، نمونه.

این کتاب  به مناسبت همایش پنجاهمین سالگرد ارتحال مرحوم آیه‌الله حاج سید محمّد محقق‌داماد( ‏‫۱۲۸۶‏‏-‏‏۱۳۴۷) تنظیم گشته  در پنج باب و چند فصل از جمله آثار فارسی و عربی آیت الله محقق داماد است.

*از غدیر تا الغدیر، قم: دلیل ما‏‫، ۱۳۹۲.، وزیری،415ص.

کتاب در حوزۀ رخداد غدیر و اثبات خلافت حضرت علی (ع) برپایۀ منابع گوناگون به ویژه کتاب الغدیر ف‍ی‌ ال‍ک‍ت‍اب‌ و ال‍س‍نّ‍ه‌ و الاد ، اثر علامه ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن امینی ‌( ‏‫۱۲۸۱ -‏ ۱۳۴۹ ش) همراه با کتابشناسی غدیر است.

*بهشت بندگی: یادمان عالم ربّانی و عارف کامل سیّدالاعلام حاج ‌سیّد جواد حیدری (ره)، قم: نشر ائمّه (علیهم‌السلام)‏‫، ویرایش دوم ۱۳۹۵(ویرایش نخست،انتشارات سهل: بنیاد  ریحانه‌الرّسول(س)،۱۳۹۴)، رقعی،          ‏‫۳۲۰ص،مصوّر(رنگی).

آیت الله حاج سید جواد حیدریه (حیدری) از روحانیان پارسا، پرهیز کار و مردمی یزد بود که در این کتاب به ابعاد شخصیّتی و عرفانی ایشان پرداخته شده است.

*پرچین راز، قم: صحیفۀ خرد، 1401، رحلی، 2 ج.(زیر چاپ)

مجموعه گفتارهای فرهنگی ادبی، دینی، سیاسی ، اجتماعی و هنری درج شده در پایگاه کاظمینی از آغاز تاکنون.

*ت‍ن‍دی‍س‌ پ‍ارس‍ای‍ی‌: ن‍ان‍وش‍ت‍ه‌ه‍ای‍ی‌ از زن‍دگ‍ی‌ و م‍ک‍ارم‌ اخ‍لاق‍ی‌ حضرت آی‍ت‌ال‍ل‍ه‌ ح‍اج‌ ش‍ی‍خ‌ غ‍لامرض‍ا ی‍زدی‌ (ف‍ق‍ی‍ه‌ خ‍راس‍ان‍ی‌)، به کوشش: میرزا م‍ح‍م‍ّد ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌؛ [برای] بنیاد  ریحانه ‌الرّسول(س) یزد، ق‍م‌: صحیفۀ خرد‏‫،ویرایش سوم(ویرایش نخست، قم: تشیّع، ۱۳۷۸)، چاپ دهم، 1397، وزیری،‏‫۷۹۱ص، مصوّر، نمونه، عکس.

گزارشی از زندگی، آثار و کرامات همراه با شیوۀ زندگی پارسایانه و زاهدانۀ فقیه خراسانی(۱۲۵۶ – ۱۳۳۸ش) این روحانی نام آشنا و مردم دوست یزدی. که هنوز مکارم اخلاقی وی در یادها باقی مانده است.

*حجرالاسود، قم:  صحیفۀ خرد(ریحانه؛ ‏‫‏‏۷)، ویرایش دوم، چاپ سوم ‏‫‏‏۱۳۸۵(ویرایش نخست،ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌، ۱۳79) ، رقعی، ‏‫‏‏۱۶۶ ص، مصوّر، نقشه.

حجرالاسود از سنگ های بسیار مقدّس نه تنها نزد مسلمان، بل بسیاری از ادیان دیگر است و نویسنده در این کتاب، گذری دارد بر پیشینۀ این سنگ از آغاز نصب در مکّه تاکنون.

*حدیث حکمت: در احوالات عمده‌العلماء‌الاعلام آیت‌الله حاج سیّد علی‌محمّد کازرونی،قم: صحیفه خرد؛ یزد: ‏‫بنیاد  ریحانه‌الرّسول (س)( ریحانه‏‫؛ ۱۴)، واحد انتشارات‏‫، ۱۳۸۹، وزیری، ‏‫۱۲۰ ص، مصوّر، عکس، نمونه.

آیت الله کازرونی(‏‫۱۳۱۷ -‏ ۱۳۹۹هـ.ق.) از روحانیان کمتر شناخته شدۀ یزد است.  که افزون بر جایگاه فقهی ، فیلسوف و حکیمی توانا بوده است .

*خط در امپراطوری ایران، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌(س‌)، ( ریحانه‏‫؛ ۴)،1385، رقعی،177ص، مصوّر، نمونه.

پیشینۀ خط در ایران و جهان و سیر تطور و تکمل خط از آغاز تا به امروز و انواع خط های رایج در این از مباحث عمدۀ این کتاب است.

*دان‍ش‍ن‍ام‍ۀ‌ ائ‍مّ‍ۀ‌ ج‍م‍ع‍ۀ‌ ک‍ش‍ور، ب‍ه‌ کوشش: سیّد م‍ح‍مّ‍ّدک‍اظم‌ م‍درّس‍ی‌، م‍ی‍رزا‌م‍ح‍مّ‍د ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌؛  [ب‍ه‌ س‍ف‍ارش‌] شورای سیاستگذاری ائمّۀ جمعه،      قم : صحیفه خرد، ویرایش دوم، ۱۳۹۶ (ویرایش نخست،تهران: برگ رضوان،1384)، وزیری،2ج (1662ص)، مصوّر.

فهرست و زندگی نامه های امام جمعه همراه با عکس در سراسر کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون همراه با مقدّمه ای در زمینۀ امامان جمعه در ایران و اهمیّت نماز جمعه در اسلام.

*دانشنامۀ فقهاى شيعه(1300-1430)، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌(س‌)، 1393،رحلی،573ص.

فهرست و زندگی نامه های فقیهان نامدار شیعه بر اساس متون مستند شیعه به ترتیب الفبایی.

*دان‍ش‍ن‍ام‍ۀ‌ م‍ش‍اه‍ی‍ر و مفاخر دام‍غ‍ان‌، ب‍ه‌ کوشش:‌ م‍ی‍رزا م‍ح‍مّ‍د ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌،ت‍ه‍ران‌ : ب‍رگ‌ رض‍وان‌ ؛ بنیاد ریحانه‌الرّسول(س)، ۱۳۸۵، 2ج‌. (۱۳۲۸ص)، مصوّر.

فهرست و زندگی نامه های بزرگان، ادیبان ، رجال سرشناس و نامی شهرستان دامغان همراه با عکس. از آغاز تاکنون. همراه با دیباچه ای در شناخت تاریخ و جغرافیا و گویش دامغان.

*دان‍ش‍ن‍ام‍ۀ‌ م‍ش‍اه‍ی‍ر ی‍زد ، ب‍ه‌ کوشش: م‍ی‍رزا م‍ح‍مّ‍د ک‍اظم‍ی‍ن‍ی‌؛ [ب‍رای‌] ان‍ج‍م‍ن‌ آث‍ار و م‍ف‍اخ‍ر ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ اس‍ت‍ان‌ ی‍زد،    ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌(س‌)،ویرایش دوم، ۱۳۸۲(ویرایش نخست، 1381)،رحلی،      ۳ ج‌ (ی‍ک‍ص‍د و چ‍ه‍ار ،۲۲۱۰‎ ،23ص‌).م‍ص‍وّر، ج‍دول‌، ن‍م‍ون‍ه‌، ع‍ک‍س‌.

فهرست و زندگی نامه های بیش از 6000 نفر از نامداران یزد در رشته های گوناگون تاریخ، سیاست فرهنگ ، ادب ،هنر ، ورزش، صنعت و... همراه با عکس.

*در اقلیم حضور : (در احوالات گروهی از نخبگان معاصر یزد)، یزد:آرتاکاوا، ‏‫۱۳۹۶،وزیری،۵۰۹ ص،مصوّر، عکس(رنگی)، نمونه.

زندگی نامۀ مفصّل چند تن از چهره های سرشناس علمی و دینی و کنونی استان یزد از جمله دکتر جلال مجیبیان ، آیت الله علاقبند و دکتر عرب خردمند.

*ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌(س)، دُرّ م‍ک‍ن‍ون‌ خ‍زان‍ۀ‌ ع‍رش‌ ال‍ه‍ی،‌ ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول‌ (ری‍ح‍ان‍ه؛‌۱) ‏‫‏‏‏، ۱۳۸۴، رقعی، ۱۸۰ ص‌، م‍ص‍وّر، ن‍م‍ون‍ه‌، ع‍ک‍س‌.

زندگی نامه، جایگاه و کرامات  دخت پیامبرگرامی اسلام ، حضرت فاطمۀ زهرا (س) در هفت فصل است.

*زندگی نامۀ آیت‌الله حاج‌ شیخ‌ محمود فرساد اردکانی،[قم]: صحیفۀ خرد، یزد: بنیاد ریحانة‌الرّسول (س)،واحد انتشارات (          ریحانه؛ 6)،ویرایش دوم، ‏‫‏۱۳۸۴،(ویرایش نخست،1383)، رقعی،‏‫‏۱۹۴ص، مصوّر،عکس،نمونه.

 کتاب در ده فصل به گزارش زندگی، شعر و آثار آیت الله فرساد (۱۲۷۰-۱۳۴۲ش) می پردازد. وی از روحانیان اهل ادب و سخنوری و مدّتی ریاست انجمن ادبی یزد را برعهده داشت.

*زن‍دگ‍ی ن‍ام‍ۀ اس‍ت‍اد اح‍م‍د ک‍رم‍ی‌، ی‍زد: ب‍ن‍ی‍اد ری‍ح‍ان‍ه‌ ال‍رّس‍ول، (ری‍ح‍ان‍ه؛‌۵)‌، ۱۳۸۴،رقعی،133ص، مصوّر، نمونه.

احمد کرمی از معماران و سخنوران یزدی و مدیر انتشارات ما بود. در این کتاب زندگی ، آثار و کتابشناسی آثار وی در پنج فصل آمده است.

*سیمای دلآرام : زندگی نامه، اشعار و مقالات عرفانی حجّه‌الاسلام و‌المسلمین حاج شیخ جلال قانعی(رحمه‌الله علیه)، قم: صحیفۀ خرد، یزد: ریحانه‌الرّسول‏‫، ‏‫۱۳۸۹،رقعی، ۱۳۶ص، مصوّر، نمونه.

در این کتاب به زندگی ، کرامات و آثار روحانی وارسته، قانعی (‫۱۳۰۲ -‏ ۱۳۸۷ش) از شاگردان  آیت الله شیخ غلامرضا فقیه خراسانی پرداخته شده است.

*شورش در خلق عالم؛ جستارهایی دربارۀ امام حسین و عاشورا ، به کوشش: میرزا محمّد کاظمینی، قم: صحیفۀ خرد ، 1399،وزیری،488ص.

گزارش کامل و مستندی از حماسۀ جاودانی و ماندگار حضرت سیّدالشّهدا (ع) در روز عاشورا و پیامدهای تاریخی و دینی آن از زبان نویسندگان ایرانی.

ناردانه ها ، گزیده ای زیبا از رباعی های فارسی*

 

 

حسین مسرّت

 

ناردانه ها : محمّدعلی اسلامی ندوشن ، تهران: نغمۀ زندگی،1385 ، رقعی،   316 ص.

اين كتاب گزيده ای از رباعی های زیبا  و نغز فارسی است كه دکتر اسلامی ندوشن با نظر کارشناسی و هنرمندانۀ خود برگزیده است . اسلامی خود در آغاز چهار پاره می سرود و دو کتاب به نام های «گناه» و «چشمه» را در دهۀ 1330ش چاپ کرد ، وی  در سالیان اخیر رو به سرودن رباعی این زیبا ترین قالب شهر فارسی آورده و اندیشه های انسانی، عرفانی و ملّی خود را در  74 رباعی  شورانگیز و جاودانی در کتاب « بهار در پاییز»  به سال 1384چاپ کرد.

دکتر اسلامی، در این گزیده نامه ، چهارگانه هایی (رباعی ها) را که برگزیده ، توضيحاتی را  هم دربارۀ آن ها به خوانندگان داده است. به درستی كسی نمی تواند برآورد كند و یا شاید سخت باشد برشمرد كه طیّ اين هزار و چهار صد سال، چه تعداد رباعی در زبان فارسی سروده شده است، امّا چنين می نمايد كه اين نوع شعر، بيشترين طبع آزمايی شاعران را به خود جلب كرده و علّت آن است كه به غیر از تک بیت های ماندگار ، كوتاه ترين نوع سخن موزون است، گرچه نمی توان گفت آسان ترين، زيرا هنر ویژه ای می طلبيده كه انديشه ای ظريف و بس متعالی را در قالبی كوتاه بگنجاند.

در این کتاب رباعی هایی از خیّام ، مولوی، عطّارنیشابوری، ابوسعید و دیگر سخنوران نام آشنا و رباعی گو آمده است.

*ایران ، ش72926

کتابشناسی دکتر جلالی پندری (2)

 

 

گردآوری: حسین مسرّت

 

مسرّت، حسین:

«غزل‌های حکیم سنایی غزنوی» (تحریر دیگر)

جهان کتاب، س 13، ش 5 و 6، مسلسل 232 – 231 (امرداد –  شهریور 87 13): 50 – 49// تارنوشت کاریز یزد (24/7/1398)// یزد امروز، س، ش739(22/7/1398): 2 تا ش740 (29/7/1398):2// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

------------:

«کارنامۀ علمی دکتر یدالله جلالی پندری»

تارنوشت کاریز یزد (2/8/1398).

-----------:

«نگرشی بر دو مجموعۀ شعر»

ندای یزد، س 10، ش 444 (5 / 10 / 73 13): 3 و 6// کاریز یزد (8/3/1398) با عنوان : «نگرشی بر دو ره آورد»// خاتم یزد، س 4، ش 320 (28 / 1 / 86 13): 4. با عنوان: «کتابی دربارۀ پروین، آسمان ادب ایران»// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

م‍ی‍ران‍ص‍اری [‌ بته‌کن ]، ع‍ل‍ی‌:

 « ن‍گ‍اه‍ی‌ ب‍ه‌ ک‍ت‍اب‌ زندگی و اشعار ادیب نیشابوری»، کیهان فرهنگی، س  6،ش 1، (فروردین 1368): 44.

م‍ی‍ران‍ص‍اری‌، ع‍ل‍ی‌:

«ن‍گ‍اه‍ی‌ ب‍ه‌ ک‍ت‍اب‌ (زن‍دگ‍ی‌ و اش‍ع‍ار ع‍م‍ادال‍دّی‍ن‌ ن‍س‍ی‍م‍ی‌)»، طلای‍ه‌، س‌ ۱، ش‌ ۱(خ‍رداد ۱۳۷۴): 69-67.

وفایی، محمّدافشین:

«غزل‌های حکیم سنایی غزنوی»، بخارا، س 12، ش 12، پی در پی ،ش75 (فروردین – تیر 1389): 629-626.

 

ب- پایان نامه

توکّلی‌دینانی، سمیه:

بررسی عقاید حروفیه با تکیه بر دیوان عمادالدّین نسیمی ‌؛ استاد راهنما: دکتر محمّدرضا رحمتی ؛ استاد مشاور دکتر یدالله جلالی‌پندری، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ ایرانشناسی، گروه تاریخ، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه یزد، ۱۳۹۰، رحلی، ؟؟؟ص.

دیباج نیا، مسیح:

تحلیل محتوایی و تطبیقی مؤلّفه های ادبیّات پایداری در دیوان حافظ و عمادالدین نسیمی ؛ استاد راهنما: دکتر کاظم دزفولیان، پایان نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ فرهنگ وارتباطات دانشگاه سوره  ،1397، رحلی،؟؟؟ص.

شجاعی، کیوان:

مقایسۀ  اشعارحافظ و عمادالدین نسیمی؛ استاد راهنما: دکتر سید علی محمّد سجادی ، پایان نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، 1379، رحلی، ؟؟؟ص.

 

پ- بخشی از کتاب و نشریه

آشنایی با بنیاد ریحانه الرسول ، یزد : بنیاد ریحانه الرسول یزد (در دست چاپ) :49-48.

اخوان ثالث، مهدى: بدايع و بدعت ها و عطا و لقاى نيما يوشيج، تهران: بزرگمهر،  1369: 20.

افشار، ایرج:«مقدّمه» بر کتاب : تذکرۀ شعرای یزد: عباس فتوحی یزدی، یزد: اندیشمندان یزد، ویرایش سوم، 1382: 7-6.

افشار، ایرج:«یاداشت گردآورنده» در کتاب: واژه نامۀ یزدی ، یزد: اندیشمندان یزد، چاپ سوم، 1390: بیست و هشت – بیست ونه.

بالازاده، امیرکاوس: پسر شهرزاد، نامه ها و گفتارهایی از مهدی آذر یزدی: ، تهران: یزدا،1390: 140.

شفیعی کدکنی، محمّدرضا: ادوار شعر فارسی از مشروطیّت تا سقوط سلطنت، تهران: توس، 1359: 11.

---------------------:حالات و مقامات م. امید: ، تهران: سخن، 1391.

عابدی شال ، کامیار:«تو را کُشتم تا سپس دوستت بدارم!» (بررسی سه تألیف زندگی‌نامه‌ای دربارۀ فروغ فرّخزاد)»، وبگاه کانون انسان شناسی و فرهنگ (31/2/1397).

کاظمینی،محمّد: دانشنامۀ مشاهیر یزد ، یزد : بنیاد ریحانه الرّسول، ویرایش دوم،1382، ج1: 374.

مسرّت ،حسین:«تنى چند از ميبدى‏شناسان»، کتاب‌شناسی ابوالفضل رشيدالدّين ميبدی (تحلیلی – توصیفی): یزد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی (سلسله انتشارات كنگره، ش 4)، 1374: 177-184.

 

ت- منابع مجازی:

پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه های ایران.

پایگاه تخصّصی مجلات نور.

تارنمای دانشگاه یزد  https://yazd.ac.ir/people/jalali

تارنمای سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران، www.nlai.ir

تارنمای نا کجا http://www.naakojaa.com

نرم افزار سیمرغ آستان قدس رضوی.

کتابشناسی دکتر جلالی پندری (1)

 

 

گردآوری: حسین مسرّت

 

• در این گفتار به یادکرد گفتارها و بخش‌هایی از کتاب دربارۀ آثار، افکار و زندگی دکتر جلالی پرداخته‌شده است.

الف – مقاله

باقری ملا‌حسنعلی، نرگس:

‏«غزل‌های حکیم سنایی غزنوی»(بررسی کتاب)، کتاب ماه (ادبیّات)، س 4، ش 36، پیاپی، ش ۱۵۰ (فروردین ۱۳۸۹): 47-44.

بردستانی، رضا:

«پروین اعتصامی، شاعره‌ای که به‌جای غزل، درد سرود!، نگاهی به دیوان پروین اعتصامی»، وبلاگ رضا بردستانی. بلاگفا.

جعغری جزی، مسعود:

«زندگی و اشعار عمادالدّین نسیمی»، آینۀ پژوهش، ش 23 (بهمن و اسفند 1372): 82-81.

؟:

«جلالی پندری كتابی دربارۀ سنایی می‌نویسد»، خبرگزاری فارس (13/5/1387).

ذک‍اوت‍ی‌ق‍راگ‍زل‍و، ع‍ل‍ی‌رض‍ا:

‏«زن‍دگ‍ی‌ و اش‍ع‍ار ع‍م‍ادال‍دّی‍ن‌ ن‍س‍ی‍م‍ی»‌، آی‍ن‍ۀ ‌پ‍ژوه‍ش‌، س 8، ش‌ ۴۷ (آذر- دی‌ ۱۳۷۶): ‌ 85-84.

----------------------:

«ی‍ادن‍ام‍ۀ ابوالفضل رشیدالدّین م‍ی‍ب‍دی»‌، ک‍ت‍اب‌ م‍اه‌ (ادب‍ی‍ّات‌ و ف‍ل‍س‍ف‍ه)‌، ش‌ ۳۳ (ت‍ی‍ر ۱۳۷۹): 41-40.

راستی پور، مسعود:

«بررسی انتقادی غزل های سنایی غزنوی»، کتاب ماه (ادبیّات)، ش 69، پیاپی، ش 183 (دی 1391): 25-12// تارنمای راسخون (22/5/1398).

رحیم اف، ابوالفضل

«[تقریظ بر دیوان نسیمی]»، روزنامۀ؟ جمهوری آذربایجان.

زینی، مهری:

«زندگی و اشعار ع‍م‍ادال‍دّی‍ن نسیمی»، کتاب ماه (ادبیّات و فلسفه)، س 8، ش 3 و 4، ش پیاپی (دی و بهمن 1383): 149-146.

محمّدزاده صدّیق، حسین:

«دیوان فارسی سید عماد الدّین نسیمی (به مناسبت چاپ تصحیح جدید دیوان فارسی نسیمی)»، تارنمای نوید آذربایجان (14/11/1392).

محمّدی، سایر:

«امروز با یدالله جلالی پندری»

روزنامۀ ایران، ش ۳۴۵۷ (10/2/1385): 24.

مسرّت، حسین:

«ادیب نیشابوری از نگاه دکتر جلالی پندری»

        ندای یزد، س 5، ش 190 (9 / 5 / 68 13): 3 // پرگار، س 6، ش 148(27/5/1397):4// تارنوشت کاریز یزد (31/5/1397)// تارنمای تابناک یزد (10/5/1397) و (12/6/1397)// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

-----------:

«استاد جلالی پندری، دانشوری از کرانۀ کویر» (گفت وگو)

خبرگزاری ایسنای مرکز یزد (27/9/1400)// تارنوشت کاریز یزد (28/9/1400)// بشارت یزد، س9، ش1444 (1/10/1400):4.

------------:

«برای جلالی»

ندای یزد، س 5، ش 190(9/5/1368): 3// پرگار، س 6، ش 148(27/5/1397):4// تارنوشت کاریز یزد (31/5/1397).

----------:

«دانشوری از کرانۀ کویر: دکتر جلالی پندری»

آینۀ پژوهش،س31، ش 3، ش پیاپی 183( مرداد و شهریور 1399): 37-47// تارنوشت کاریز یزد (10/10/1399) تا (13/10/1399).

------------:

«دکتر جلالی پندری، درّی نایاب در پهنۀ کویر یزد»

شهر کهن ،سال 5، شمارۀ  44 (تیر و مرداد 1398) : 12-10.

-----------:

«دو کتاب درزمینۀ نیما شناسی»

ندای یزد، س؟،ش؟(1374/1375):؟// بشارت یزد، س7، ش945(24/10/1398): 1// تارنوشت کاریز یزد (24/10/1398)// بشارت نو، س17، ش2155 (1/11/1398):8// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

----------:

«دو معلّمی که بدان ها مدیونم»

پویش مردمی معلّمان الهام بخش (اردیبهشت 1400)// یزد امروز، س20، ش835 (3/8/1400):2// تارنوشت کاریز یزد (19/9/1400).

-----------:

«رهاورد دیدار»

خاتم یزد، س 3، ش 184 (2 / 6 / 85 13): 8// تارنوشت کاریز یزد (5/6/1385)// تارنمای یزد فردا (6/6/1385) با عنوان: به همّت دکتر یدالله جلالی پندری مجموعه‌ای با عنوان رهاورد دیدار چاپ شد//  یزد، یادگار تاریخ: حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد،1400 ، ج3: 441-442.

--------------:

«زبان اهل اشارت، گنجینه‌ای گران‌سنگ»

نشریّۀ خبری. پژوهشی دانشگاه یزد، س 5، ش 25 (شهریور 74 13): 34 // ندای یزد، س 13، ش 545 (20 / 12 / 75): 3 (هر دو با عنوان: زبان اهل اشارت) // یزد، یادگار تاریخ، ج 1: 941 – 940، ویرایش دوم، همان:472 // خاتم یزد، س 3، ش 284 (5 / 11 / 85): 4. (با عنوان: زبان اهل اشارت)// // کاریز یزد (14/5/1398)// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

-----------:

«سواد دل‌نشین‌ترین اشعار نیما یوشیج»

ندای یزد(؟؟؟)// جهان کتاب، س 1، ش 22 و 23 (مهر 75): 17و س 12، ش 1 و 2 پیاپی 216 و 217(اردیبهشت – خرداد 86): 45 – 44. (با عنوان: گزینۀ اشعار نیما یوشیج)  // خاتم یزد، س 3، ش 263 (4 / 10 / 85): 4//   نشريّۀ خبرى - پژوهشى دانشگاه يزد. (؟؟؟)// تارنوشت کاریز یزد (5/3/1398)// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

--------------:

«غزل‌های حکیم سنایی غزنوی»

   گزارش میراث، دورۀ دوم، س 3، ش 29 و 30 (بهمن و اسفند 87 13): 67 – 65// // یزد امروز، س18 ، ش723(4/6/1398):2// کاریز یزد (8/6/1398)// دربوتۀ نقد: حسین مسرّت، تهران: ورّاقان، 1400 (زیر چاپ).

بزرگمرد یگانۀ روزگار*

 

حسین مسرّت

کاش واژه‌ها یاری می‌کرد و می‌توانستم آنچه را در اندیشه دارم و آن چنانکه شایسته و بایسته است دربارۀ بزرگ‌مرد یگانۀ این دوران بنویسم، او که با نگارش ده‌ها کتاب ارجمند، دین خود را به ایران و فرهنگ ایران و بزرگان ادب فارسی ادا کرده است.

نادره مردی چون دکتر محمّدعلی اسلامی که در کورۀ روزگار آبدیده شده است و آموخته است چه سان باید زیست و چگونه باید گام زد و چه‌کار باید کرد. از خُردی با نیروی قلم آشنا شد، به‌سوی شعر رفت؛ دفترهایی را چاپ کرد و آنگاه روی به نثر آورد و در آن به استادی رسید. چنانکه آثارش را پس از چندی دست‌به‌دست می‌بردند و چندی پس‌ازآن آثارش اندازه و پیمانه (معیار) نثر کنونی شد.

اسلامی ندوشن با نگارش نزدیک به هفتاد عنوان کتاب، دین خود را به فرهنگ و دانش و بینش ایرانی و بزرگان فرهنگ و ادب فارسی ادا کرده است. اگر از او تنها یک کتاب «روزها» مانده بود، یا «نامۀ نامور» یا «داستان داستان‌ها» یا ترجمۀ «شور زندگی» بسنده بود که او را جاودانه بدانیم، زیرا همه آثارش، سرآمد کتاب‌های موضوع خود هستند.

او که هر کتابش، درس‌نامه‌ای برای امروز و آیندۀ ایرانیان است و خواهد بود؛ او که همواره به یاد ایران بود و ایران را از یاد نبرد؛ او که «روزها» را نوشت که کتابی گران‌سنگ است؛ او که «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه» را نوشت؛ «سرو سایه فکن» را، «داستان داستان‌ها» را نوشت.

او که پیوسته بر زبانش ایران بود، دردها را می‌شناخت؛ از گذشته، کوله باری از آزمودگی داشت و اکنون را می‌دید و در اندیشۀ آینده بود.

او در هر دفتر از آثارش، دریچه‌ای را به‌سوی افق‌های دور گشود. اگر دربارۀ ایران نوشت از «ایران و تنهایی‌اش» گفت و افزود نباید «ایران را از یاد برد»، چنان دل‌بستگی خردمندانه و باورمندانِ بدان سخن نشان داد که هر ایرانی دوستدار سرزمین ایران را شیفته و دل‌بستۀ «دیروز و امروز و فردا» ی ایران کرد و گفت: «ایران چه حرفی برای گفتن دارد».

اگر دربارۀ «سرو سایه فکن» ایران، فردوسی توسی نوشت. استادانه نوشت که او به‌راستی پرچم‌دار زبان و ادب پارسی است و وی با «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه» به اوج «داستان داستان‌ها» رسید. اگر دربارۀ «چهار سخنگوی وجدان ایرانی» نوشت. آن‌ها را زیبا و فریبا شناساند. اگر به سفر رفت، چونان چشم بیدار به هر جا که پا نهاد از روی درستی نوشت.

و به‌راستی‌که او اکنون «سخنگوی وجدان ایرانی» است. نادره مردی در کشاکش روزگار سخت و پرآشوب دهه‌های 20 تا 90 تاریخ پرفرازونشیب ایران. داوری سختگیر، نویسنده‌ای توانا جامعه‌شناسی آگاه، سخنوری نکته‌سنج، مترجمی زبردست و والاتر از همه انسانی خردمند و فرزانه بود.

 

*کتاب پاژ، ش45.

نامۀ دکتر احمد شعبانی در بارۀ مسرّت

سركار خانم الهۀ دهقان         

                                                               21/2/1401

صاحب امتياز و مدير مسئول محترم دو ماهنامۀ فرهنگي و اجتماعي يزد و يزدي ها

با اداي احترام و عرض ارادت به آن بانوي فرهنگ دوست و دوستدار مردم مهربان يزد ؛ اندي پيش شمارۀ 53 آن مجلّۀ ارجمند را كه مزيّن به تصوير عزيز گران قدر استاد فاضل حسين مسرّت است ، زيارت كردم و از نقل گفتارها و ارائۀ گزارش ها در باب اين مرد پاك صفت و خواستار دانش بسي التذاذ حاصل شد . مرا از طريق آثار بنياد موقوفات دكتر محمود افشار يزدي بيش از سي سال است كه با نوشته هاي قلمي مسرّت آشنايي است و از دهۀ هفتاد شمسي با ايشان قرابت روياروي مي باشد ؛ مسرّت از مردان پر گوهر آن سامان است كه چراغ ادب و تاريخ و فرهنگ را در يزد به دوستداران اين حوزه بازتاب داده و به يقين نيك مردي است كه در مجامع فرهنگي ذكر نيكويي هاي وي زبانزد است ، آثار مسرّت از منظر موضوعي همواره چشمگير بوده ، چنانچه در حوزه هاي ادبيّات ، تاريخ ، مردم شناسي ، معماري ، كتابداري و ابواب غیر، چه به صورت نگارش و تحرير و يا تصحيح و تحشیه، جايگاه در خوري را حائز است و چنانچه پژوهشگري متمايل به تحقيق در حوزۀ يزد و كرمان و نواحي مذكور باشد، از تورق تحريرها و قلمي هاي مسرّت عزيز بي نياز نيست و نخواهد بود . بسي مايۀ شادكامي است كه در واپس مجلّه فهرستي از « كارنامۀ آثار » ايشان استخراج يافته. تا پژوهندگان  را راهنمايي به آثار نامبرده باشد .

از خداوند متعال آرزوي توفيق آن مقام ارجمند و همكاران گرامي را در تداوم نشر مجلّه « يزد و يزدي ها » خواستارم .

دكتر احمد شعباني

استاد علم اطّلاعات و دانش شناسي

دانشگاه اصفهان

بایستگی های برگزاری دومین همایش یزدشناسی*

 

 

حسین مسرّت

             یزد دیار آرمیده در کویر که پیشینه ای به اندازۀ ایران کهن دارد ،  هنوز سنگ نگاره های باستانی کوه های ارنان  و خرابه های نیایشگاه های آناهیتای چشمۀ غربال بیز و تپّه های باستانی کسنویّۀ و سریزد آن پابرجاست  و نشانی از دیرینگی این دیار  دارد ، امّا آن گونه که شایسته و بایسته بوده ، پژوهشی ژرف و باستان شناسانه در تاریخ و فرهنگ آن انجام نشده است ، و این امر وظیفۀ دوستداران و پژوهشگران این کهن بوم را سنگین تر می کند .

      برگزاری نخستین همایش یزدشناسی شاید تلنگری بود برای همه دانش جویان و دانش پژوهان و مدیران فرهنگی استان که چه بسیار کارهای ناشده در پیش است .

    هنوز کتابی جامع دربارۀ تاریخ یزد از سده های پیش از اسلام تا سدۀ 8 قمری پژوهش و تدوین نشده است . متنی عالمانه دربارۀ جغرافیایی این دیار کهن وجود ندارد . صدها چشمه در هنر معماری این سرزمین وجود دارد که هنوز کاوشگری ژرف نگر به یکی ازسرچشمه های آن دست نیافته است .

       بسیاری از صنایع دستی و هنرهای بومی آن ، هرساله در ردیف هنرهای از یاد رفته قرار می گیرند ، بزرگترین دستاورد کاریز گران کویر که قنات باشد . هنوز ظرافت هایش بر همگان آشکار نگشته است .

     تاریخ ادب و فرهنگ سدّه های باستانی و آغازین قمری این دیار محصور در کویر ، راهی به درون کتاب های تاریخ ادبیّات ایران نجسته است . انگار نخستین شاعر یزد در سدّه 6 یا 7 پیدا شده است . وهزاران هزاران ناشناختۀ دیگر .

     برگزار کنندگان  همایش پیشین می کوشند تا در سال های آینده ، ضمن فراخوان عمومی دریافت مقاله و شرکت صاحبان مقاله در همایش های چندروزۀ یزدشناسی ، برگزاری کتاب سال را با همکاری سازمان ها و نهادهای فرهنگی و کتابخانه ای ، تدارک ببیند ، تا اهل علم بدانند که سالانه در این استان چه کتاب های وزینی  چاپ و منتشر می گردد و زمینۀ چاپ کتاب های ارزندۀ دیگری نیز با پشتی بانی سازمان های فرهنگی فراهم گردد .  نیز با پشتی بانی مدیران ارشد فرهنگمدار استان یزد ، دوباره مرکز یزد شناسی رونق گیرد .

       بنای کار براین است که این همایش هرساله به یاد و نام یکی از مشاهیر و مفاخر استان یزد که سهم ارزنده ای را در شناخت استان یزد داشته است ، نامگذاری گردد و نخستین آن به نام یزدشناس نامور ، ایرج افشار زینت یافته است .

دومین همایش می تواند در سال 1401خورشیدی  به یاد استاد دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن برگزار شود.

 

*ملک یزد، ش 2927

 

 

آثار و خدمات کاظم سعیدی، مدیر نشر آرمان*

 

حسین مسرّت

کاظم سعیدی در سال 1306 در شهر یزد به دنیا آمد .وی آخرین فرزند حاج میرزا حسن قنّاد (سعیدی) (ف حدود 1312 ش) بازرگان خوشنام یزدی در حرفۀ تجارت قند و شکر که مقیم شهر بمبئی در هندوستان بود و به یزد برگشته و در بازار یزد، اتاق تجارت داشت. مادرش فاطمه، دختر حجّت‌الاسلام ملّا عبدالکریم مسگر (ف 1302 ش)، ملقّب به «عماد الاسلام» و متخلّص به «مجاهد» و از روحانیون و خطبای مشروطه‌خواه نامی یزد بود که به نمایندگی از مردم یزد در نخستین دورۀ مجلس شورای ملّی شرکت داشت.

 برادران بزرگش آقا رضا و علی اصغر، وارد صنعت چاپ شده و به کار چاپ و نشر و کتابفروشی به نام بنگاه گلبهار در شهرهای یزد و کرمان مشغول شده بودند . او نیز پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در یزد ،هنگامی که سیزده ساله بود، برای ادامه تحصیل در حدود سال 1319ش راهی تهران شد و پس از پایان تحصیل درهمان جا ماندگار گشت و همچون برادران خود وارد صنعت چاپ شد . وی ضمن کار چاپ و نشر، بین سال های 1320تا 1330ش با نشریات آن روز تهران مانند: نسیم صبا (با مدیریّت حسین کوهی کرمانی)، مشروطیّت (با مدیریّت مشایخ فریدنی)، صدای مردم (با مدیریّت محمّدحسین فری پور) و رمز ترقی (با مدیریّت رضیانی) همکاری قلمی داشت. سعیدی بر اثر علاقه ای که به کار نشر داشت، نخست چاپخانۀ دانش و سپس چاپخانۀ آرمان و سرانجام در سال 1333ش مجوّز نشر بنگاه مطبوعاتی آرمان (بعدها مؤسّسۀ انتشارات آرمان شد) را گرفت که در آن روزگار  بیست ویکمین  موسسۀ انتشاراتی بود.وی پیش از گرفتن نشر آرمان چندین کتاب با نام چاپخانۀ دانش چاپ کرد . حتی مجوز اولیۀ کتاب «پیغمبر دزدان» اثر دکتر محمّد ابراهیم باستانی پاریزی که به وسیلۀ برادر بزرگش آقا رضا سعیدی در کرمان چاپ شد، به نام او بود. انتشارات آرمان نخست در امیریه، سپس در ناصرخسرو، کوچۀ حاج نایب  و سپس به جلوی دانشگاه تهران ، پاساژ بلور انتقال یافت و از آغاز تا حدود سال 1384 ش صدها عنوان کتاب در زمینه های گوناگون چاپ و منتشر کرد.

 سعیدی درهمان سال 1333ش حدود بیست گزیدۀ شعر از بهار ، شهریار و دیگر سخنوران فارسی چاپ کرد و خود نیز به همراه حسین گلپایگانی، کتاب «اثرها»، دربردارندۀ ۶۱ قطعه شعر از شعرای معاصر ایران گردآوری  و در دسترس خوانندگان گذاشت.دیگر کارمهمّ سعیدی این بود که  کتاب های قابل توجّهی در حوزۀ ترجمۀ داستان های معروفی چون: آرزوه‍ای‌ ب‍زرگ‌، راب‍ی‍ن‍س‍ون‌ کروز، شاهزاده و گدا، رابین هود، گ‍وژپ‍ش‍ت‌ ن‍ت‍ردام‌ ، موبی دیک، اولیور تویست، از نویسندگان ناموری چون: آلکساندر دوما، چارلز دیکنز، جک لندن، مارک تواین، ویکتور هوگو، مایکل وست، دانیل دوفو ، هرمان ملویل و دیگران را با ترجمۀ فرامرز برزگر، رضا سیّدحسینی ، ایاز حدّادی و فریدون حاجتی به گونۀ دوزبانه برای زبان آموزی و آشنایی بیشتر دانشجویان با ادبیّات انگلیسی و اروپایی  در قطع جیبی و ارزان چاپ و منتشر کرد (بیش از 20 عنوان) و از این راه خدمتی بس مهم و ماندگار انجام داد، زیرا بسیاری از ایرانیان حتی نام برخی از این نویسندگان نامی مانند جک لندن را نشنیده و نخستین بار به همت و پیگیری او آثار این نویسندگان ترجمه و چاپ می شد. کار دیگر آرمان، چاپ کتاب هایی با عنوان های «داستان هایی با قهرمانان کوچک از نویسندگان بزرگ» و «قصّه هایی از نویسندگان بزرگ برای نوجوانان»، هر دو گردآوری و برگردان مترجم نامی، رضا سیّدحسینی  و «شاهکارهای جاویدان ادبیّات جهان»، ترجمه و تلخیص ایاز حدّادی بود که به دفعات چاپ شد.

سعیدی به دلیل حُسن خلق و شناخت خوبی که از صنعت نشر داشت  و مورد وثوق واعتماد ناشران بود ، به عضویّت هیئت مدیرۀ اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران انتخاب شد و نزدیک به 23  سال در سمت های منشی و معاون این اتحادیه که یکی از  بزرگ‌ترین انجمن های صنفی کشور بود، برگزیده شد و با صداقت و امانت داری، وظیفۀ خود را انجام می داد.

همو به همراهی تعدادی از ناشران نامدار و خوشنام تهران، شرکت تعاونی ناشران و کتابفروشان تهران را بنیان گذاشت و به مدّت ده سال سرپرست و مدیر عامل این شرکت تعاونی بود.

از دیگر کارهای فرهنگی وی ارشاد و راهنمایی در بنیان گذاری انتشارات یزد در سال 1366ش در شهر یزد بود که با همکاری پسرش دکتر نادر سعیدی و همراهی سید عبدالرّضا و سید محمد مهدی خانجانخانی در یزد به نشر کتاب پرداختند (البته مجوّز نشر یزد در سال 1370صادر شد) و تعدادی کتاب نیز به صورت مشترک با انتشارات آرمان چاپ کردند.

آقای کاظم سعیدی در سال 1370 ش به دلیل بیماری قلبی از سمت های خود در اتحادیه و شرکت تعاونی استعفاء داد و به اصرار پسرش به زادگاه خود یزد برگشت و با یاری انتشارات یزد، چندین کتاب چاپ کرد. او در یزد موفق به چاپ سه اثر از نویسندۀ نامدار  دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن به نام های « نوشته های بی سرنوشت» (مشترک با انتشارات یزد در سال های 1375و 1376) ، بازتاب ها» و« یگانگی در چندگانگی» ( درسال 1383) شد که گویا جزو آخرین کارهای نشر آرمان بود.

در سال 1379ش به مناسبت پنجاهمین سال فعالیّت وی در حوزۀ نشر از سوی اتحادیۀ ناشران و کتابفروشان تهران در آیین باشکوهی با حضور ناشران و گروهی از چهره های فرهنگی از خدمات وی تقدیر و به دریافت لوح ویژه مفتخر گردید.

همچنین  در سال 1381 ش همزمان با آیین هفتۀ کتاب به پاس خدماتش به عنوان پیشکسوت حوزۀ نشر و خدمتگزار صدّیق حوزۀ فرهنگ، لوح سپاس از سوی رئیس جمهور وقت و وزیر فرهنگ وارشاد اسلامی به او اهدا گردید.

 استاد سعیدی در سال های پایانی عمر، روزگارش را با خواندن کتاب می گذرانید و سرانجام در 12 اسفند 1400چشم از دنیا فروبست. از  او دو فرزند به نام های: ناهید و دکتر نادر برجای مانده است.

 

کتابنامه

پروندۀ کاظم سعیدی در مؤسّسۀ فرهنگی پژوهشی ریحانة الرّسول یزد،ش 6174(23/9/1381).

تارنمای کتابخانۀ ملّی ایران www .nlai.ir.

کاظمینی، محمد: دانشنامۀ مشاهیر یزد، یزد:بنیاد فرهنگی پژوهشی ریحانة الرّسول، ویرایش دوم، 1382 ج1: 751-752.

گفت و گو با دکتر نادر سعیدی (17/12/1400).

گفت و گو با سید هادی خانجانخانی (17/12/1400).

 

*جهان کتاب ، ش392.

 

عارف موسیقی‌دان*

 

 

حسین مسرّت

 

عارف موسیقی‌دان: مهدی نورمحمّدی، تهران: ماهور،1400، وزیری، 552 ص، مصوّر، نمونه.

 

ابوالقاسم عارف قزوینی (1257-1312 ش) را یک‌تن از چهار سخنور آزادی می‌دانند و در کنار فرّخی یزدی، بهار و عشقی می‌نشانند. حُسن و ویژگی عارف نسبت به آن سه تن، جنبۀ هنری و موسیقی‌دانی اوست.

در این چند دهه به‌ویژه پس از 1357 و خیزش مردم ایران و توجّه به شاعران عصر مشروطه و آزادی‌خواه، بار دیگر نام او را بر سر زبان‌ها انداخت و کتاب‌های فراوانی از سوی پژوهشگران ادبی گردآوری، ساماندهی و چاپ شد.

یک‌تن از این افراد، همشهری او مهدی نورمحمّدی است که تاکنون با گردآوری و چاپ آثار وی خدمتی بس بزرگ به عرصۀ عارف پژوهی نموده و تاکنون کتاب‌های چندی با نام‌های: عارف قزوینی نغمه‌سرای ملّی ایران (انتشارات عبید زاکانی 1378)؛ دیوان عارف قزوینی (انتشارات سنایی 1381)، خاطرات عارف قزوینی با مقدّمۀ استاد ایرج افشار (انتشارات سخن 1388)؛ دیوان عارف قزوینی به همراه اشعار چاپ‌نشده (انتشارات سخن 1389) نامه‌های عارف قزوینی (انتشارات نگاه، ویرایش دوم، 1400 ش)؛ اخبار عارف قزوینی در مطبوعات (از دورۀ قاجار تا عصر حاضر)(انتشارات علم،1399 ش)؛ عارف قزوینی و شاعران زمانه اش (انتشارات علمی،1400) از سوی او منتشرشده است که واپسین آن، همین پژوهش «عارف موسیقی‌دان» است و چنانکه از نامش برمی‌آید دربارۀ زندگی و آثار موسیقایی بوده و در هشت بهره به ترتیب زیر سامان‌دهی شده است:

1-استادان عارف؛ 2-صدای عارف؛3- تصنیف‌های عارف؛ 4-کنسرت‌های عارف؛5- عارف و موسیقی؛ 6-همکاران هنری عارف؛ 7-خاطرات؛ 8-اسناد شکایت عارف از گماشتگان سپهدار تنکابنی.

نورمحمّدی در دیباچۀ کتابش می‌آورد: «شخصیّت عارف از سه بُعد هنر، ادب و سیاست حائز اهمیّت و بررسی است. کتاب حاضر پژوهشی است دربارۀ بُعد موسیقایی وی که آگاهی‌ها و اطلاعات کم‌نظیری در این خصوص در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهد و زوایای پنهانی از زندگی هنری وی را که تاکنون به آن‌ها پرداخته نشده و یا کمتر مورد توجّه قرارگرفته است آشکار می‌سازد. این کتاب با توجّه به ویژگی‌های عنوان‌شده باید آن را در حکم دانشنامۀ موسیقایی عارف دانست»

حُسن و ویژگی کارهای نورمحمّدی، پی‌جویی آثار ناشناخته و گم‌شده از خلال اسناد کهن، روزنامه‌های معاصر عارف و نزد خاندان، دوستان، دوستداران، فرهنگ دوستان و حتی مجموعه‌داران است. چنانکه در کتاب «نامه‌های عارف» هم دیده‌شده است.

 در این کتاب نیز وی اسناد، تصانیف و اشعار تازه یابی را در دسترس پژوهشگران گذاشته است. امید می‌رود به‌رغم گذشت نزدیک به نود سال از درگذشت این شاعر پاکباخته، بازهم اسنادی رخ بنمایید و به همّت نورمحمّدی و دیگران، نکته‌های تاریک زندگی عارف روشن‌تر شود.

 

* جهان کتاب ، ش392.

ننه زهرا و پسرش*

 

حسین مسرّت

ننه‌زهرا‌ و پسرش: محمّد تقي عسكری كامران، به کوشش: اسماعیل شریف نژاد و ذبیح جلیلی، يزد: یادداشت نو، 1399، رقعی،173 ص، مصوّر.

 

درست سی سال پس از چاپ داستان ننه زهرا و پسرش به روایت محمّدتقی عسکری کامران(1310- 1373 ش)، صاحب امتیاز و سردبیر هفته نامۀ ندای یزد که در دهۀ 1340  سلسله گفتارهایی را باعنوان:« یزدی ها معتقدند که....» در کتاب هفته و کیهان هفته می نوشت و با جراید تهران و یزد همکاری داشت ، این کتاب به کوشش آقایان: اسماعیل شریف نژاد و ذبیح جلیلی از فعالان فرهنگی یزد با ویرایش و رسم الخط نو به چاپ می رسد.

«داستان ننه زهرا و پسرش، داستانی است كه نويسنده در پرداختن آن، ضمن ايجاد يك فضای عاطفی، سعي در نشان دادن آداب و رسوم تودۀ مردم، وضع زندگی، اعتقادات، سرگرمی‌ها، بازی‌ها، و خصوصيّات طبقة كاسب و روابط اهالی محل با يكديگر يا به طور کلّی فولكلور منطقه‌‌ای از يزد در پنجاه سال پيش داشته است.»[1]

به غير از حاشيۀ چندكتاب و چندمقاله، همچون: «روزها» (دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن)، «فرهنگ بهدينان» (جمشید سروش سروشیان)، «امثال يزدي در فرهنگ ايران زمين» (ایرج افشار) تا سال 1369 اثری كه به اين گستردگی به فولكلور و فرهنگ يزد پرداخته باشد،[2] سراغ نداشتيم و خوشبختانه اين مهم به كوشش زنده یاد محمّد تقي عسكری كامران به انجام رسيد و با آنكه آن را سال‌ها پيشدر ندای يزد خوانده بوديم(1364-1365ش) ، امّا همچنان تازگی و لطافت خود را از دست نداده، شايد هم، چون نگارنده يزدی است، براين باور است.

امّا چنانچه در يادداشت‌های خبرگان، به ويژه نقد عالمانۀ زنده یاد شمس‌ آل احمد نيز آمده، كمترين كاری كه نويسنده كرده، يادبوده‌های نسل خود را بر روی كاغذ آورده و نگذاشته بسيار واژه‌های روان و دلنشين پارسی ناب به بوتۀ فراموشی رود. شايد روزی فرهنگستان‌نشين‌ها، پيش از آنكه به انديشۀ ساختن واژه‌ای بيفتند، به درستي ببينند در مركز ايران، يزديانِ پايبند به فرهنگِ پربار خود، واژه‌ای دارندكه هنور زنده است. واژه‌ای همچون «باشنده» به معنی «ساكن و مقيم»، به آسانی در يزد به كار می‌رود. يا مثلاً پونه را يزدی‌ها سده‌هاست بر همان ساخت نخستين و باستانی خود «پودونه» می‌گويند. خوشبختانه دربارۀ‌ اين داستان، حقّ مطلب را اهل قلم به ويژه آقای آل احمد ادا كرده است. وی از نبودن آوانگاری كلمات كه يكی از دشواري‌های خواندن كتاب‌های بومي است، سخن رانده بود که در این چاپ انجام شده است. آنچه می ‌ماند، تنها چند پيشنهاد است كه اميد می ‌رود حمل بر خرده‌گيری نشود و کوشندگان آن نيز بداند تنها از باب علاقه‌ای است كه اين كمترين برای بهتر شدن آن دارد:

نخست بخش‌های آن را بر مي‌شماريم: ص1: بخشی از شعر زيبای ظريف‌زاده / ص13-10: پیشگفتار روشنگرانۀ استاد سيدمحمّد نوّاب ی/ ص14: پيشگفتار نويسنده / ص130-15: متن داستان / ص 140-131: واژه‌نامه/ ص146-142 یادآوری های لازم و از 160-148: افزوده های کوشندگان شامل برخی واژه ها ، اصطلاحات و زندگی نامۀ نویسنده است.

آنچه مسلّم است، نويسنده كوشش نموده در چهارچوب داستانی گيرا، فرهنگ، فولكلور، بازی‌ها و ترانه‌های يزدی را زنده كند و اين بخش از كار، مطئمناً هدف نويسنده بوده، تا نوشتن يك داستان و الحق كه دربرآوردن هدفش پيروز بوده، البته ضعف‌های فنّي در داستان‌نويسی و در بيان گفتگو‌ها ديده می ‌شود، امّا چنانچه گفته شد، بيشتر، هدف، احيای فرهنگ يزد بوده است.

صفحۀ 165 در بردارندۀ طرحی گويا و هنرمندانه از چاهخانه به وسيلۀ‌استاد روح‌الله مفيدی است و چه خوب می ‌بود نه تنها در متن، از عكس‌ها و طرح‌ها بهره گرفته می‌شد. بلكه اَشكالِ ريزتر وسايلي مانند: اُفتوُهَ كُلُك، تِجَه، تَقّا، جارو نِشكُك، چراغ موشی، چَرچين، حَرَمی، دَبّـَه، كليدِ رومی، كِواره و غيره نيز در واژه‌نامه و كنار همان واژه نقش مي‌شد.

اگر كوشش مي‌شد، معاني واژه‌ها در همان صفحه توصيح داده شود، بسيار به فهم داستان كمك می‌شد و خوانندۀ غير يزدی ناچار نبود رشتۀ ‌افكارش گسسته شود و در واژه‌نامه دنبال معنی آن بگردد و به ناچار در برخی موارد از آن بگذرد. هرچند اِعراب‌گذاری (نه آوانگاري- آوانويسي) واژه‌ها در متن انجام شده است، خوب می‌بود اين كار در واژه‌نامه هم انجام می ‌شد.

چنانكه برمی‌آيد، واژه‌نامۀ نخستین،  كار استادانۀ آقاي نوّاب رضوی بودهاست و با اينكه بسيار واژه‌های يزدي به كار رفته در متن همچون: كلوته= چارقد / بوگو= بگو / موندگی= ماندگی، خستگی / موندگی چاغ كردن= خستگی به در كردن / دول= دلو / رِجِن= لجن / بُوْنه= بهانه / خاطيری= به خاطر / نَباس= نبايستي و... در این واژه‌نامه نيامده، امّا همان اندازه هم كه آمده، خوب است و بايسته است در برخی موارد همچون: جو و... توضيحات بيشتری دربارۀ آن داده شود.امّا کوشندگان در این کار تنها به آوانویسی واژگان ویرایش پیشین و افزودن 17 واژۀ یزدی پرداخته اند؛ در حالی که واژگان یزدی این کتاب بیش از این هاست.

چند نكتۀ كوچك ديگر:

روی جلد و صفحۀ عنوان باید درست شود، نام کتاب به گویش یزدی: «ننه زهرا و پُسرش» است.ضمن آنکه هر دو جا عنوان کتاب ناخواناست.

ص132- بافتی به اهالی بافت كرمان هم گفته می ‌شود.

ص134- چاغ كردن= رفع كردن و به در كردن. چاغ كردن به تنهايی معني چاق كردن و پروراندن و پروار كردن دارد و در مورد «موندگی چاغ كردن» در اين‌جا چاغ البته معني به در كردن را دارد و در موارد قليان يا چپق چاغ كردن به معنای آماده كردن آن آمده است، همچنين است «كار چاغ كن» یا فتنه چاغ کردن.

ص134- «چُلفته»- معنی مصطلح آن در يزد به چيز توده مانند يا پُرآب گويند، مثل برنج كه گاه «چلفته» می‌شود. آقاي جلاليان در کتاب«پلّه‌های سنگی» هم به معني درهم و كلاف سردرگم آورده و به هرحال با معنی داده شده، يعنی آشيانۀ پرندگان منافات دارد.

ص135- «خَش» به معنی خوب، زيبا، نيك، پسنديده نيز در يزد به كار می‌رود.

ص135- «خوْ» به غير از «كه» معنی خوب را نيز دارد، مثل «خيلوخو»= خيلی خوب.

ص137- قلينگری- برابر قلع گری است و گويا قلعنگری اشتباه چاپي است.

ص137- كَرَه به معنی تار عنكبوت است و معني كارتونك كه در واژه‌نامه آمده، بيشتر اطلاق به عنكبوت می‌شود و بدين روی يزدی‌ها به عنكبوت چون كارش كره تنيدن است، كره‌تين گويند. (در فرهنگ معين، كره تَن آمده است).

اميد كه کوشندگان با بررسی مجموعه نظريّاتی كه تاکنون دربارۀ این کتاب در نشریات درج شده مانند: نقد نگارنده بر ویرایش نخست این کتاب در هفته نامۀ ندای یزد ، س 6، ش 245 (9 / 7 / 69 13) تا ش 247 (7 / 8 / 69 13) ،و نیز نوشتۀ استاد شمس آل احمد (در ندای یزد) و دیگران،  موفق شوند ویرایش  بعدی آن را با غنای بيشتری در دسترس خوانندگان قرار دهد.نیز با مطالعۀ زندگی نامه های چندگانۀ نویسنده در نشریات ندای یزد(ش 1624) ، پیمان یزد(ش5283) و نشریۀ دانشگاه یزد(ش24)، آن را کامل تر کرده و مأخذ آن را ذیل همان گفتار درج کنند.

 

 

 

---

[1]. پیشگفتار همان كتاب به خامۀ سيّد محمّد نواب رضوي(سال 1369): 10.

[2]. تا آن‌جا كه نگارنده آگاه است، واژه‌نامة يزدي به كوشش: ايرج افشار به چاپ سوم رسیده است. نيز علي‌اكبر شريعتي مجموعه‌اي را به نام «شهر من يزد» گردآورده از سوی نشر لالۀ کویر چاپ کرده است. همچنين افرادي: چون استاد مهدي آذر يزدي، دكتر عبدالحسين جلاليان، و... به صورت جنبي بدين كار مشغول‌بوده و هستند. کتاب «بررسی گویش یزدی»، نگارش فخرالسادات خامسی و کتاب«واژه ها ی گویش یزدی» به کوشش حاتمی زاده چاپ شده است . نیز صدیقۀ رمضان خانی ، واژه نامه یا فرهنگ یزدی را در دست کار دارد. در زمینۀ گویش کلیمیان یزد و زرتشیان یزد(3 جلد) ، دو کتاب به کوشش ایران کلباسی و کتایون مزداپور چاپ شده است.

 

*ماخذ: جهان کتاب شماره 392

آموختن ادبیّات فارسی ، هدف یا وسیله ؟*

 

حسین مسرّت

آنچه در طیّ قرون متمادی ایران را از سایر کشورهای جهان متمایز می کند . ادبیّات غنی و پربار آن است ، چهره های شاخصی چون: فردوسی ، خیّام ، سعدی و حافظ به عنوان مشاهیر ادبی جهان مورد توجّۀ دوستداران ادب و فرهنگ قرار دارند ، یک انگلیسی به همان اندازه که از شکسپیر آشنایی دارد از حافظ نیز دارد و بر همین سیاق است شناخت از گوته در آلمان ، هومر در یونان ، دانته در ایتالیا ، پوشکین و تولستوی در شوروی ، تاگور در هند ، اقبال در پاکستان و الخ .

اگر حمل بر گزافه گویی نشود، بهترین متون تاریخ ادبیّات فارسی ، نگارش یافتۀ ایران شناسانی است که با عشق و علاقه و پی گیری ، جنبه های گوناگون شعر و نثر ادب فارسی را در نظر گرفته و پیرامون آن به تحقیق و بررسی دست زده اند ، و چنان به شیفتگی رسیده که گاه ادبیّات فارسی را برتر از ادبیّات کشور خود ( علیرغم عرق ناسیونالیستی که در طبیعت و سرشت هرکس است ) دانسته اند ، « نور و ظلمت در ادبیّات ایران » ( میخائیل ای زند ) « تاریخ ادبیّات ایران » ( میخائیل یوگنی برتلس ) ، « تاریخ ادبی ایران » ( ادوارد جی براون)، «تاریخ ادبیّات ایران » ( یان ریپکا ) ، « مقالات تحقیقی ( ولادیمیر  بار تولد ) ، « مقدّمه فقه اللغه ایرانی ( ای .م . اوارنسکی ) و ده ها کتاب نگارش یافته و ترجمه نشده ، جزء گنجینۀ پربار تاریخ ادبیّات ایران است که بوسیلۀ غیر ایرانیان نگارش یافته است .

با این همه علاقه مندی که در اثر گسترش ارتباطات و نزدیک شدن مردم جهان ، یکدیگر بر دامنۀ آن روز به روز افزوده تر می شود و کشورهای جدیدی هر ساله به جرگۀ ادب دوستان زبان فارسی می پیوندند و با لطایف الحیل سعی می کنند ، کرسی زبان فارسی را در دانشگاه های معتبر خود برپای دارند ( چین جدیدترین کشور است که با دعوت از استادان زبان وادبیّات فارسی ایران به برپایی کرسی زبان در دانشگاهای شانگهای و پکن مبادرت کرده و اکنون با کمک ایرانی ها در کار چاپ فرهنگ دوز بانۀ چینی و فارسی هستند ) ، از انصاف بدور خواهد بود که ما وارثان این ادبیّات چند هزارسالۀ تاریخ ایران با بی مهری بدان برخورد کنیم .

نمونۀ بارز این بی توجّهی را در نظام آموزشی کشور می بینیم که تعداد دبیرستان های دارای رشتۀ علوم انسانی ، سال به سال کمتر می شود و تازه این دبیرستان ها محلّ تبعید و تنبیه و آخرین پناهگاه دانش آموزان تنبل و درس نخوان شده است ، در بخش های استخدامی صحبت از دیپلمه های ادبی ( یا به اصطلاح علوم انسانی ) نیست . دیپلمه های فنّی و تجربی و ریاضی در الویّت کار قرار دارند ، این است

که می بینیم در اثر بهاء ندادن به ادبیّات و نگارش و دستور زبان فارسی ، یک پزشک یا یک مهندس از نوشتن یک مقالۀ کوتاه پیرامون رشتۀ کاری و مورد علاقۀ خود عاجز است و چنان جملات را در کنار هم قرار می دهد که جز خندیدن بر آن نمی توان کاری کرد ، بگذریم از اینکه برخی فارغ التحصیلان رشته های فوق لیسانس و دکترای ادبیّات فارسی نیز بواسطۀ افت آموزش سال های اخیر به اندازۀ یک دیپلمۀ عادی سال های گذشته معلومات ندارند و آنچه می نویسند انشای ساده ای بیش نیست که چند واژۀ قلمبه سلمبۀ عربی را در خود جای داده است .

آنچه در این سال های اخیر نمود بیشتری یافته ، رشد مدرک گرایی در ایران و بهاء دادن عناصر دست اندر کار این گونه مسائل به این قبیل مدارک است ، دانشگاه های بی صلاحیّت هر روز مثل قارچ سبز می شوند . در این  دانشگاه ها یک دبیر دارای مدرک فوق دیپلم یا لیسانس ، دروس مقطع فوق لیسانس یا دکترا را تدریس می کند و سالانه چند هزار نفر فوق لیسانس و چند صد نفر دکتر محصول تولیدی این شرکت های مقاطعه کاری و مضاربه ای است .

هر سازمان و اداره و وزارتخانه ای برای خود دانشگاه دارد و مدرک می دهد . در حالی که یک دانشجوی دانشگاه معماری تهران با سال ها رنج ، مرارت و تحقیق ، سفر و گردش در ایران ، ترسیم صدها نقشه و پلان در عرض 4 الی 6 سال ، دارندۀ مدرک لیسانس می شود ، یک دانشجوی دانشکدۀ معماری فلان جا ، با دو سال تحصیل زیر نظر مهندسان ساختمان ( نه مدرّسان رشتۀ معماری ) به آسانی و بدون کمترین زحمتی مدرک لیسانس می گیرند و آنگاه می بینیم از لحاظ ارزش مادّی هر دو یکسان ارزیابی می شوند ، و اینجاست که می بینیم یک پذیرفته شدۀ دانشگاه ترجیح می دهد ، از دانشگاه انصراف داده و در کلاس های آموزشی ضمن خدمت شرکت کند ، زیرا که هم راحت تر است ، هم مدّت کمتری طول می کشد ( در چند تابستان ) و هم می تواند بواسطۀ دوستی و رفاقت با فلان دبیر ، به راحتی نمره بگیرند و در پایان با دریافت مدرک لیسانس موفّق به دریافت ماهیانه دوهزار تومان اضافه حقوق شوند ، به اصطلاح خودشان مگر مرض دارند ، 4 سال درس بخوانند و کتاب های مختلف زیرو رو کنند و آن همه تکلیف و تحقیق و امتحان پس دهند . فقط کافی است که با دبیر مربوطه که اتّفاقاً با هم دبیر شدند و در یک مدرسه درس می دهند آشنا باشند .

حال در نظر بگیریم رشتۀ ادبیّات فارسی برای آن هایی که به ناچار دبیر ادبیّات شدند و هیچ علاقه ای بدان دارند ، آنها تنها در سر کلاس درس ، دبیر ادبیّات هستند، پس ناچارند برای دریافت حقوق بیشتر و

گذراندن بهتر زندگی ، دست به کار تهیّۀ مدرک شوند ، از بخت خوش50 % سهمیّۀ دانشگاه پیام نور از آن کارمندان دولت و در مرتبۀ اولی دبیران و آموزگاران آموزش و پرورش است . کافی است یک معلّم

ادبیّات فقط در دانشگاه پیام نور ثبت نام کند ، دیگر او مطمئن خواهد بود که در اوّلین ترم سر کلاس درس است ، نه رقابت علمی در پیش رو دارد . نه سنجش آن ، حتّی گاه از سهمیّۀ خود نیز کمتر می آیند، او سر کلاس درس زجر می کشد ، نه به مطالب اهمیّت می دهد و نه استاد ، در فکر 4 سال دیگر است که با گرفتن مدرک حقوقش اضافه می شود ، درس ها را طوطی وار حفظ کرده و در سر امتحانات پس می دهد و چند روز بعد نیز تمامی از یادش رفته است . اینجاست که به علاقه مندان واقعی ادبیّات فارسی ظلم می شود . آنان که سعی در بالا بردن دانش و بینش و آگاهی خود دارند ، ناچارند تابستان های متمادی کتاب های درسی خود را مرور کنند ، حتّی گاه دیده شده، سالهای چندی را پشت کنکور می ماند ، چرا که بخت یارشان نشده و شامل انواع سهمیه ها نشده اند ، برخی پس از چندبار شکست در کنکور سرخورده شده و وارد بازار کار و کاسبی و بعضاً شغل های انگل می شوند و به کل یادشان می رود که زمانی با شوق و ذوق مایل به رفتن به دانشگاه و تحصیل در رشتۀ ادبیّات فارسی بوده اند .

کلاس های دانشگاه های مختلف یکدست نیست ، آن هایی که با استفاده از سهمیه های گوناگون به دانشگاه راه یافته اند، در مرتبۀ پایین تری از بقیّۀ شاگردانی هستند که در اثر یک رقابت فشرده و سخت علمی به دانشگاه راه یافته اند، قرار دارند و بالطبع در کیفیّت آموزشی این برجستگان نیز تأثیرگذار خواهد بود . و حتّی استاد ناچار است طوری درس بدهد که این طفلی ها هم بفهمند ، در نتیجه کلاس برای برجستگان چیزتازه برایشان ندارد ، شاید زمانی که این سهمیّه ها و پالایشگاهها برداشته شوند . بتوان امیدوار بود که آموزش ما کیفیّت مطلوب خود را بیابد ، البتّه به شرط آنکه آن زمان این طفلی ها در مقام استاد دانشگاه نباشند .

برگردیم بر سر سخن اصلی خودمان که اگر علاقه مند به حفظ این میراث گرانقدریم ، بایستی علی رغم دشواری های موجود از قبیل: گرانی کتاب ، لوازم التحریر و غیره با جان سختی پاسدار این میراث گرانقدر باشیم ، کوششی در حدّ از خود گذشتگی .

 

• ماخذ: روزنامه اطلاعات ، ش28108.

 

 

گذری بر زندگی یکی از بازرگانان فرهنگ دوست یزد*

 

ایسنا/یزد محقق و پژوهشگر یزدی از استاد «حسین بشارت» به عنوان یکی از بازگانان خوشنام، فرهنگ‌دوست و خدمتگذار به عالم کتاب در استان یزد یاد کرد.

«حسین مسرّت» در گفت‌وگو با ایسنا ضمن بیان این که «حسین بشارت» را شاید برخی از اهالی کتاب نشناسند امّا در میان رجال و بازرگانان خوشنام یزد، مردی سرشناس است، او را پرکار و کمتر اهل خودنمایی خواند.

وی افزود: «حسین بشارت» تحصیلات مقدماتی را در یزد فرا گرفت و سپس به تهران رفت و لیسانس خود را در رشته‌ی حقوق از دانشگاه تهران اخذ کرد و پس از آن به یزد بازگشت و در کنار پدر خود حاج محمّد آقا بشارت به فعالیت بازرگانی پرداخت و در سال ۱۳۳۵ بنگاه پشم‌ریسی شرق را بنیان نهاد.

به گفته‌ی مسرت، بشارت مدّتی عضو انجمن شهر یزد بود و هم چنین مدّت زمانی عضویت شورای فرهنگی آموزش و پرورش استان یزد را داشت و در بازه‌ای زمانی، با نهضت سوادآموزی همکاری داشت.

وی از بشارت به عنوان یکی از فرهنگ‌دوستان و خدمت‌گذاران عالم کتاب نام برد و گفت: نخستین آشنایی من با ایشان به سال‌های ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷ برمی‌گردد که قصد پژوهش در تاریخ مشروطیت یزد را داشتم و به سفارش بسیاری از بزرگان یزد،روزهای زیادی را به محضر ایشان در تیمچۀ پاینده رفته و از دریای بیکران و حافظه‌ی سرشارشان به ویژه نسب‌شناسی رجال یزد بهره‌ها می‌بردم که تلخیصی از آن گفت‌وگوها بعدها در دیباچه‌ی سلسله گفتارهای «مطبوعات یزد» در کتاب‌های نامواره‌ی دکتر محمود افشار،یزدنامه و یزد یادگار تاریخ درج شد.

مسرت که خود پیشنهاد ثبت خاطرات استاد بشارت را داده است، اضافه کرد: حاصل خاطرات استاد «حسین بشارت»، کتابی است که نخست نام شهر من یزد را برخود داشت امّا  به واسطه‌ی وجود کتاب مرحوم «علی اکبر شریعتی» به همین نام، عنوان «یزد، شهر من» برآن نهاده شد که تاکنون سه بار ویرایش و چاپ شده و در هر چاپ نیز اطّلاعات آن غنی‌تر شده است.

این پژوهشگر فرهنگی استان یزد در ادامه گفت: خوشبختانه در سال ۱۳۹۴ از سوی اداره‌ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد از «حسین بشارت» به عنوان تلاشگر حوزه‌ نشر استان تجلیل و قدردانی شد.

وی با اشاره به وفات این مرد فرهنگدوست در یازدهم بهمن ماه سال گذشته و به خاکسپاری او در آستان مقدس امامزاده جعفر یزد، به برخی از خدمات فرهنگی این چهره شهیر یزد پرداخت و گفت: بنیان‌گذاری «گنجینه‌ی حسین بشارت برای پژوهش در فرهنگ و تاریخ یزد» به سفارش و ارشاد زنده یاد استاد ایرج افشار در سال ۱۳۶۴ که ویژه‌ی چاپ کتاب‌های درباره‌ یزد و از یزدیان است از جمله اقدامات او بود که از سال ۱۳۶۹ تاکنون در این سلسله، ۱۸ عنوان کتاب چاپ شده است.

وی از ساخت تالار کتاب‌های خطّی کتابخانۀ وزیری یزد در سال ۱۳۴۷ به مساحت ۷۰ مترمربع، اهدای کتابخانه‌ شخصی و ارزشمند خود به کتابخانه وزیری در تیرماه ۱۳۷۶، همراهی با استاد ایرج افشار در سفرهای تحقیقاتی که به یزد برای نگارش تاریخ و فرهنگ یزد داشت، همراهی با انجمن دوستداران کتاب یزد در بزرگداشت استاد دکتر اسلامی ندوشن، استاد ایرج افشار و دکتر اصغر دادبه، چاپ یاداشت‌هایی در زمینۀ تاریخ و فرهنگ یزد در نشریۀ یزد امروز و اهتمام به بنیان مرکز یزدشناسی در کتابخانه وزیری یزد به همراهی جمعی از افراد فرهنگی یزد در سال ۱۳۶۹، به عنوان بخشی از خدمات استاد حسین بشارت به فرهنگ یزد اشاره کرد.

این نویسنده یزدی، همچنین از نهایت نگارش و گردآوری و چاپ پنج عنوان کتاب با نام‌های «یزد، شهر من» حاوی خاطراتی درباره‌ی یزد کهن، «سفرها و سخن‌ها» حاوی متن گفت‌وگوهای شفاهی با سازمان اسناد ملّی یزد و چند سفرنامه به کشورهای گوناگون به صورت مصوّر، دو «سفرنامه به هند به همراهی شاعر معاصر استاد علی باقرزاده یزدی بقا» و «بر بال یادها» حاوی اشعار برگزیده از شاعران ایرانی توسط استاد بشارت خبر داد.

مسرت در پایان نیز از جمله فهرست کتاب‌های گنجینۀ حسین بشارت نیز به عناوینی همچون تذکرۀ شعرای یزد، واژه نامۀ یزدی، تاریخ سالشماری یزد، تذکره میکده، یزد در سفرنامه‌ها، یزد در اسناد امین الضرب، خاطرات شازده حمّام، یزد شهر من، منشآت شرف الدّین علی یزدی، دیوان سعیدای نقشبند یزدی، نغمه های سبز برگزیده متون ادب فارسی، سفرها و سخن‌ها، بربال یادها(مجموعه شعر)، تحقیق در احوال و آثار ابن شهاب یزدی، تاریخ ملوک و انبیا-اولاد تیمور( تاریخ جعفری)، گزیده اسناد اجتماعی شهرستان تفت، گزیده اسناد موقوفات شهرستان تفت و دیوان غیاث الدّین نقشبند یزدی، اشاره و عنوان کرد: این کتاب‌ها طی سال‌های گذشته به وسیله‌ی ناشران گوناگون در یزد و تهران چاپ شده است.

 

*خبرگزاری ایسنای یزد (1401/3/10)

نامۀ دکتر سول جعفریان

بسم الله الرّحمن الرّحیم

 

در ایّام عید سال 1380 (آخرين روز ذی حجّۀ 1420) فرصت دیدار از شهر دارالعبادۀ یزد را یافتم و در نخستین ساعات دیدار، توفیق زیارت امامزاده جعفر به دست آمد. در کنار آن از مؤسّسۀ ریحانه الرّسول که مرکزی برای تدوین دائرة‌المعارف شهر یزد است، دیدن کردیم. این مؤسّسه به همّت دوست دانشور جناب آقای کاظمینی به راه افتاده و دوست قدیمی ما جناب آقای حسین مسرّت نیز در آنجا فعّالانه مشغول کار هستند. ان شاء الله که با یاری خداوند و برکات قدسی امامزاده جعفر، عزیزان بتوانند این کار را با دقّت و سرعت به پایان ببرند.

 

رسول جعفریان

6/1/1380

 

کتابشناسی توصيفی آثار دکتر شیرین بیانی (4)

 

حسین مسرّت

نظام اجتماعی مغول : فئودالیسم خانه بدوشی [کتاب گویا] ، ترجمه: شیرین بیانی ؛ گوینده: معصومۀ نصیر نیا ، تهران : مرکز امور توانبخشی نابینایان کشور(رودکی) ، بی تا. ۱ لوح فشرده (ح. ′۱۳،°۱۳)؛۱۲ س م.

(تاریخ جامعه شناختی و سیاسی مغولان .‏عنوان دیگر: ف‍ئ‍ودال‍ی‍س‍م‌ خ‍ان‍ه‌ ب‍ه‌ دوش‍ی‌)

(ع‍ن‍وان‌ ب‍ه‌ف‍ران‍س‍ه‌:‎Le re'gime social des mongols: le fe'odalisme nomade.)

هنر در قرن پریکلس ؛ عصر زرّین آتن:  پیر دووامبز؛ ‏‫ترجمه: شیرین بیانی، تهران: اطلاعات، ‏‫۱۳۹۴، رقعی، ‏‫۲۷۹ ص، ‏‫مصوّر، نقشه‏‫.

‫(عنوان اصلی: L’art au siècle de Périclès, [1955].‎)

(تاریخ هنر یونان در عصر استیلای آتن، ۴۷۹ - ۴۳۱ق.م)

 

بخش چهارم: برخی گفتارهای لاتین

این گفتارها ترجمه دو گفتار ذیل است :

داریوش بزرگ، تهران: شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران، 1350، 19ص، مصوّر.

(داريوش هخامنش یکم، شاه ايران، ۵۵۰ - ‎۴۸۵؟ق.م/ تاريخ ايران در عصر هخامنشيان، ۵۵۸ -‎۳۳۰ق.

کوروش کبیر، تهران: شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران‏‫، ۱۳۵۰، ‏‫20 ص، مصوّر (بخشی رنگی).

(کورش هخامنشی، شاه ايران، - ‎۵۲۹ق.م همراه با بررسی‏‫کتیبۀ‌ منشور کورش)

 

          Cyrus le Grand/ ‎Par Chirine Bayani

‏          ‎Teheran: ‎Le Conseil Central de Celebration, du 2500 eme anniversaire de la fondation de I'Empire Perse Par

cyrus -Le-Grand, ‎1871 = 1350; 20 p.

 

          Darius le Grand/ ‎Chirine Bayani

‏          Teheran: ‎Le Conseil Central de Ia Celebration, du 2500 eme anniversaire de la fondation de I'Empire Perse Par cyrus -Le-Grand, ‎1971 = 1350; 20 p..

 

                   Cyrus the Great/ ‎by Shirin Bayani

‏          ‎Tehran: ‎The Central Council of the Celebration of the 2500th Anniversary of the Founding of the Persian Empire by Cyrus the Great, ‎1971 = 1350 ; 20 p..

 

          Darius the Great/ ‎by Shirin Bayani

‏          ‎Theran: ‎Te central council of the celebration of the 2500th Anniversary of the founding of the persian Empire by cyrus the Great, ‎1971 = 1350 ; 20 p.

 

          La medaille de Bahram III, roi sassanide/ ‎Chirine Malekzadeh Bayani ;? ;?

 

дарий великий ; баяни;ширин; (тегеран ) : централным советом ;1971; 20p.

‏          داریوش بزرگ،[ت‍ه‍ران‌]: ش‍ورای‌ م‍رک‍زی‌ ج‍ش‍ن‌ ش‍اه‍ن‍ش‍اه‍ی‌ ای‍ران‌, ۱۹۷۱م‌. = ۱۳۵۰،         ۲۰ ص‌.م‍ص‍وّر. (به زبان روسی)

(ایران-شاهان و فرمانروایان - سرگذشتنامه ایران - تاریخ - هخامنشیان، 558 - 330ق. م -داریوش هخامنشی دوم، شاه ایران، 424 - 404ق. م)

         

1971; 20p.، Кир великий

کورش کبیر،[ت‍ه‍ران‌]: ش‍ورای‌ م‍رک‍زی‌ ج‍ش‍ن‌ ش‍اه‍ن‍ش‍اه‍ی‌ ای‍ران‌, ۱۹۷۱م‌ = ۱۳۵۰ ، 20ص‌،م‍ص‍وّر، رنگی .(به زبان روسی)

 

کتابنامه

«امروز؛ نکوداشت دکتر شیرین بیانی»، آفتاب‌‌نیوز (11/11/1388).        

https://aftabnews.ir   

ایمان پور، محمّدتقی:« شامگاه اشکانیان و بامداد ساسانیان، دریچۀ آشنایی با تاریخ نگاری فرهمند»، ایران نامگ ، س ۵، ش ۱، (بهار ۱۳۹۹): 85-89.

«بیانی، حلقۀ واسطه بین تاریخ‌نویسی سنّتی و تاریخ‌نگاری مدرن است»، خبرگزاری کتاب ایران: (30/8/1392).

ب‍ی‍ان‍ی‌، ش‍ی‍ری‍ن: گردونۀ روزگار؛ گفت و شنود با دکتر شیرین بیانی، گفت وگو کننده: کریم فیضی، تهران: اطلاعات‏‫، چاپ دوم، 1395.

پرتال جامع علوم انسانی http://ensani.ir/fa/article/author/11036

زن‍دگ‍ی‌ن‍ام‍ه‌ و خدمات علمی و فرهنگی دک‍ت‍ر ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی‌، مصاحبه و تدوین: ام‍ی‍د ق‍ن‍ب‍ری‌، ت‍ه‍ران‌ : ان‍ج‍م‍ن‌ آث‍ار و م‍ف‍اخ‍ر ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ،چاپ دوم، 1385. 

سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی  library.razavi.ir

سامانۀ مدیریّت کتابداری نهاد کتابخانه های عمومی کشور www.samanpl.ir

«شیرین بیانی »، تارنمای راسخون (21/1/1390).

https://rasekhoon.net 

عبّاسی، جواد: «بانوی نخستین‌ها: نگاهی به تاریخ‌نگاری استاد شیرین بیانی» ، ایران نامگ ، س ۵، ش ۱، (بهار ۱۳۹۹): 3-15.

------------: «دکتر شیرین بیانی، معلّم دلسوز و پژوهشگر برجسته»، رشد آموزش تاریخ ،س 3، ش 6 (تابستان 1380): 4-14.

فاضلی، محمود: «گردونۀ روزگار، گفت و شنود با دکتر شیرین بیانی»، تارنمای تاریخ شفاهی ایران (بی تا).

کتابخانۀ ملی ایران www.nlai.ir

فاضلی پور، طوبی: «خیّام کیست؟»، ایران نامگ ، س ۵، ش ۱، (بهار ۱۳۹۹): 57-66.

قریب، قاسم:«سیر تحول متون درسی تاریخ مغول و ایلخانی در نظام درسی ایران»، ایران نامگ ، س ۵، ش ۱، (بهار ۱۳۹۹): 67-83.

 گفت و گو با دکتر شیرین بیانی (6/10/1399)

گفت و گو با دکتر جواد عبّاسی (12/10/1399)

 

کتابشناسی توصيفی آثار دکتر شیرین بیانی (3)

 

حسین مسرّت

دین و روایت عهد ساسانی، تهران : روایت فتح ، ١٣٨٢ ، ‏ ٩٩ص. (کتابخانۀ ملی) [دکتر بیانی اطلاعی از آن ندارد]

زن در ایران باستان [جزوه]، بی جا: بی نا، ‏‫‏بی تا، 16ص.(محلّ نگهداری کتابخانۀ ملّی ایران)

(جایگاه اجتماعی زنان در ایران پیش از اسلام)

زن در ایران عصر مغول، تهران: دانشگاه تهران،چاپ چهارم، 1397(چاپ نخست، 1352)، وزیری، ‫۱۷۴ ص‌، م‍ص‍وّر .

(وضع اجتماعی و اخلاقی زنان ایرانی در عهد مغول و ایلخانان، ۶۱۶ - ۷۵۶ق.«نخستین کوشش برای مطالعه دربارۀ زنان در حکومت مغولان» کتاب در سال 2015م از سوی مصطفی اویار به ترکی ترجمه و از سوی دانشگاه آنکارا شد. و به خط سیرلیک در تاجیکستان چاپ شد. نیز با ترجمۀ مصطفی شرف به عربی برگردانده و در سال 2018م در کویت چاپ شده است. )

سعدی: خاک شیراز و بوی عشق، تهران: یزدا‏‫، ۱۳۸۹، وزیری، ‫۲۸۸ص، نقشه.

(سرگذشت نامه وشعر شیخ م‍ص‍ل‍ح‌‌ ب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه ‌س‍ع‍دی‌ شیرازی ، ؟‏‫ ‏‫ - ‏۶۹۱؟ق.‏‏ همراه با نگرشی به  تاریخ شیراز در عصر سعدی)

شامگاه اشکانیان و بامداد ساسانیان، تهران: دانشگاه تهران،چاپ چهارم، 1392(چاپ نخست، 1355)، وزیری، ‏‫۱۰۷ص، م‍ص‍وّر.

(در زمینۀ تاریخ ایران در دورۀ اشکانیان، ۲۴۹ ق.م. - ۲۲۶م. و ساسانیان، ۲۲۶ - ۶۵۱م. ترجمۀ ترکی این کتاب در دست انجام است. این کتاب به گونۀ پایان نامۀ ارشد رشتۀ مترجمی از سوی مصطفی رجاء به عربی ترجمه شده است.)

شوش [جزوه]،بی جا: بی نا، ‏‫‏بی تا، رحلی، ۶۵ برگ. (محلّ نگهداری کتابخانۀ ملّی ایران)

(گفتاری کوتاه در باره تاریخ شوش)

المغول الترکيبة الدينية و السياسية: شیرین بیانی، ترجمه به عربی: علی، سيف، ويراستار و مقدّمه ‌نويس : نصير عبدالحسين کعبی،  بیروت: المرکز الاکاديمی للابحاث، 2013م،وزیری، 557ص.

(در زمینۀ دين و اساطير مغولان و نیز تاريخ مغولان و ايلخانان در ايران ، ۶۱۶ - ‎۷۵۶ق . ترجمۀ این کتاب است: مغولان و حکومت ایلخانی در ایران)

مغولان و حکومت ایلخانی در ایران، تهران: س‍ازم‍ان‌ م‍طال‍ع‍ه‌ و ت‍دوی‍ن‌ ک‍ت‍ب‌ ع‍ل‍وم‌ ان‍س‍ان‍ی‌ دان‍ش‍گ‍اه‍ه‍ا (س‍م‍ت‌)‏‫ ( ت‍اری‍خ‌‏‫؛‏‏ ۱۱) پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی‏‫، چاپ سیزدهم، 1397(چاپ نخست، 1379)، وزیری،هفت، 399ص//  مغولان وحکومت ایلخانی درایران، تهران : وزارت امور خارجه، مؤسّسۀ چاپ و انتشارات (مباحث کشورها و سازمان های بین المللی ۵٣ )، ١٣٧۵.

م‍غ‍ولان‌ و ح‍ک‍وم‍ت‌ ای‍ل‍خ‍ان‍ی‌ در ای‍ران ‌[کتاب گویا] ، گوینده: مژدۀ محمّدی، تهران: مرکز امور توانبخشی نابینایان کشور (رودکی)،‏ ۱۳۸۷. ۱ لوح فشرده (ح. ′۷۰،°۱۵)؛ ۱۲ س‌م.

مغولان و حکومت ایلخانی در ایران [کتاب گویا] ، گوینده: سیما فولادپور تهران : دانشگاه تهران ،۱۳۹۴. ۱ لوح فشرده (ح. ′۳۳،°۱۵)؛۱۲ س م.

(بررسی و تشریح تاریخ، آداب ، رسوم و زندگی مغولان و  ایلخانان و یورش آنان به ایران و در پی آن، حکومت صد و اندی سالهٔ آن‌ها برایران ، ۶۱۶ - ۷۵۶ق. گزیده‌ای است از کتاب «دین و دولت در ایران عهد مغول»)

نظری به روابط فرهنگی ایران باستان با شرق و غرب [جزوه]، بی جا: بی نا، ‏‫‏بی تا، رحلی، 39ص. (محلّ نگهداری کتابخانۀ ملّی ایران)

(تاریخ فرهنگ ایران باستان)

نقش زن در ایران باستان، تهران: انجمن زنان پژوهشگر تاریخ‏‫ (مجموعۀ تاریخ‏‫؛ ۲)، ۱۳۷۹، پالتویی، 24ص// تهران : برگ زیتون ، ١٣٧٩، 24ص/ تهران : سیمن ، ١٣٧٩، 24ص/ تهران : نادر خلیلی ، ١٣٧٩، 24ص/ تهران : حسین جلیلی ، ١٣٧٩، 24ص.( این کتاب از سوی چند ناشر به غیر از انجمن زنان پژوهشگر فیپا گرفته، ولی روشن نیست که چاپ شده است یانه)

(تاریخ زنان ایران در عهد باستان)

هشت مقاله در زمینهٔ تاریخ، تهران:  توس، 1352، رقعی، ۳۲۴، [۱۶] ص.

(گفتارهایی در زمینۀ تاریخ ایران پیش‌ از اسلام و تاریخ ایران در عهدمغول و ایلخانان، ۶۱۶ - ۷۵۶ق)

 

بخش سوم: ترجمه

اساطير : سيمون الکسيوويچ مارکيش، ترجمه به فارسی: شیرین بیانی، بی جا: دنيای دانش، 1351، 61ص.

(دربارۀ پرومته از اساطير يونانی) [دکتر بیانی اطلاعی از آن ندارد]

تاریخ سرّی مغولان ؛ ی‍وان‌ چ‍ائ‍وپ‍ی‌ ش‍‍ه یا  منگغول، اون، نی اوچا، توبچي، ان ، ترجمه به فرانسوی: پل پیو، ماری دومینیک‌اون، رودریکا پوپ، ترجمه به فارسی: شیرین بیانی، تهران: دانشگاه تهران،( گ‍ن‍ج‍ی‍ن‍ۀ ت‍اری‍خ‌ و ت‍م‍دّن‌‏‫؛ ۳۳) چاپ چهارم، 1398،(چاپ نخست،1350) وزیری، ث، ‏‫۲۶۵ ص، جدول.

(این کتاب به زبان مغولی نوشته شده و عنوان آن یوان‌چائوپی‌شه است، که در ۱۲۴۰م تدوین شده است. این نخستین و کهن ترین متن دربارهٔ مغولان و لشکرکشی‌های آنان در زمان زندگی تموچین (چنگیزخان) است.

عنوان اصلی: .Monggol-un-niuča-Tobči-an  کتاب حاضر از متن فرانسه با عنوان « Histoire secrète des Mongols» به فارسی برگردانده شده است.چاپ جدید این کتاب متن کامل آن است.)

 

ت‍اری‍خ‌ ع‍ی‍لام‌: ‌ پ‍ی‍ر آم‍ی‍ه‌، ت‍رج‍م‍ه:‌ ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی،‌ تهران: ‌ دان‍ش‍گ‍اه‌ ت‍ه‍ران‌ ( گ‍ن‍ج‍ی‍ن‍ۀ‌ ت‍اری‍خ‌ و ت‍م‍دّن‌؛  ۳۱)،چاپ ششم، 1394(چاپ نخست، 1349)، ۲۲۰ ص‌.م‍ص‍وّر (ب‍خ‍ش‍ی‌ رن‍گ‍ی‌)، ن‍ق‍ش‍ه‌، ع‍ک‍س‌، ن‍م‍ودار.

ت‍اری‍خ‌ ع‍ی‍لام‌ [کتاب گویا] :‌ پ‍ی‍ر آم‍ی‍ه‌؛ ت‍رج‍م‍ه:‌ ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی‌‌، گوینده: ملاحت طلائی، تهران: مرکز امور توانبخشی نابینایان کشور(رودکی)،۱۳۸۵. ۱ لوح فشرده (ح. ′۴۰،°۲۵)؛۱۲ س‌م.

          ‌ ( ت‍اری‍خ و هنر ای‍ران ‌در زمان ع‍ی‍لام‍ی‍ان‌، ۶۴۵ - ۲۲۲۵ق‌.م‌)

چ‍ن‍گ‍ی‍زخ‍ان‌ : ب‍اری‍س‌ ی‍اک‍وول‍ی‍وچ‌ ولادی‍م‍ی‍رت‍س‍وف‌،  ترجمه به  فرانسوی: م‍ی‍ش‍ل‌  ‌ک‍ارس‍و، ترجمه به فارسی : ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی‌ ، ت‍ه‍ران‌ : اساطیر (مجموعۀ تاریخ ایران‏‫ ؛ ۱۳)،چاپ جدید، 1396(چاپ نخست، 1363)، وزیری،‫۲۱۲ ص‌، م‍ص‍وّر.

(این کتاب در بارۀ تاریخ مغولان، برآمدن و زندگی چ‍ن‍گ‍ی‍زخ‍ان‌ (‌۶۲۴ – ۵۴۹ق) بزرگ ترین فاتح جهانی است . )

ﺷﺎﻫﺰﺍﺩﻩ کوﭼﻮﻟﻮ: آنتوان دو سنت اگزوپری ، ترجمه: شیرین بیانی، 1342. ( درج شده در بخش پنجم کتاب گردونۀ روزگار: 619-680)

(این داستان کوتاه و خواندنی کودکانه دربارۀ دوست داشتن و عشق است و تاکنون به 300 زبان و گویش زندۀ دنیا ترجمه شده و از پر فروش ترین کتاب های دنیاست.)

مهمانخانۀ آنژ گاردین : کنتس دو سگور ، ترجمه: شیرین بیانی، تهران: [بی‌نا]، ۱۳۳۲، 206ص.

(كتاب داستان برای نوجوانان و جوانان. نخستین اثر شیرین بیانی)

ن‍ظام‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ م‍غ‍ول‌ (ف‍ئ‍ودال‍ی‍س‍م‌ خ‍ان‍ه‌ ب‍دوش‍ی‌):  ب‍اری‍س‌ ی‍اک‍وول‍ی‍وی‍چ ‌ ولادی‍م‍ی‍رت‍سو‍ف‌؛ ترجمه به فرانسوی: رنه گروسه ، ت‍رج‍م‍ه به فارسی:‌ ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: ب‍ن‍گ‍اه‌ ت‍رج‍م‍ه‌ و ن‍ش‍ر ک‍ت‍اب، 1345، وزیری، 333ص‌ // تهران: ش‍رک‍ت‌ ان‍ت‍ش‍ارات‌ ع‍ل‍م‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌،چاپ چهارم، 1386،وزیری، ه‍ش‍ت‌، ‌ ۳۳۳ ص.

کتابشناسی توصيفی آثار دکتر شیرین بیانی (2)

 

حسین مسرّت

 

بخش نخست: درباره

 

ایران نامگ، فصل نامۀ ایرانشناسی (دانشگاه تورنتو کانادا) ،  سال ۵، شمارۀ ۱، (بهار ۱۳۹۹ش/ 2020م) ، 141+ 21ص. ویژه نامۀ استاد شیرین بیانی. سردبیر: محمّد توکلی طرقی، ویراستار مهمان: جواد عبّاسی.

 

(دربردارندۀ گفتارهایی در زمینۀ  تحلیل و نقد آثار دکتر شیرین بیانی)

بخارا، س26، ش143(خرداد - تیر 1400)، ؟؟؟ ص .ویژه نامۀ دکتر شیرین بیانی. صاحب امتیاز : علی دهباشی.

(دربردارندۀ گفتارهایی در زمینۀ  زندگی ، آثار و کتابشناسی دکتر شیرین بیانی)

تاریخ نگاران زن در ایران معاصر( مطالعۀ موردی منصورۀ اتّحادیه، شیرین بیانی، فرشتۀ نورایی و هما ناطق): زهرا قنبری‌مله ؛ استاد راهنما: داریوش رحمانیان ؛ استاد مشاور اوّل: سیمین فصیحی ؛ استاد مشاور دوم: علی صوفی ، پایان نامۀ‏‫ دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه پیام نور شیراز، تحصیلات تکمیلی،1392، ن ، ۲۶۰ برگ، نمودار.

زن‍دگ‍ی‌ن‍ام‍ه‌ و خدمات علمی و فرهنگی دک‍ت‍ر ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی‌، مصاحبه و تدوین: ام‍ی‍د ق‍ن‍ب‍ری‌، ت‍ه‍ران‌ : ان‍ج‍م‍ن‌ آث‍ار و م‍ف‍اخ‍ر ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ (م‍ج‍م‍وع‍ۀ زن‍دگ‍ی‌ن‍ام‍ه‌ه‍ا‏‫؛ ۴۴)‏‫،چاپ دوم، 1385(چاپ نخست ۱۳۸۲)، رقعی،  ‫۲۲۴ ص‌،م‍ص‍وّر، ن‍م‍ون‍ه‌، ع‍ک‍س‌.

          (این کتاب همزمان با آیین بزرگداشت وی در انجمن آث‍ار و م‍ف‍اخ‍ر ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ به سال 1382منتشر شد. ع‍ن‍وان‌ دی‍گ‍ر کتاب: زن‍دگ‍ی‌ن‍ام‍ۀ دک‍ت‍ر ش‍ی‍ری‍ن‌ ب‍ی‍ان‍ی‌)

گردونۀ روزگار ؛ گفت و شنود با دکتر شیرین بیانی، گفت وگو کننده: کریم فیضی، تهران: اطلاعات‏‫، چاپ دوم، 1395(چاپ نخست، ۱۳۹۲)،وزیری ‫۶۸۰ ص، مصوّر.

(کتاب، حاصل گفت وگوهای چندین ساعته با دکتر بیانی دربارۀ سیر زندگی ، تحصیل، ازدواج ، تدریس، یادبوده ها ،افکار و آثار اوست. ع‍ن‍وان‌ دی‍گ‍ر کتاب:  گفت و شنود با خانم دکتر شیرین بیانی)

 

بخش دوم: تألیف

 

اندیشۀ خیّام ، تهران: فرهنگ جاوید،چاپ  ‏‫‏‏‏۱۳۹۵، رقعی 184 ص.

(نقد و تفسیر زندگی و رباعیّات عمربن ابراهیم خیّام،  ۴۳۲ - ۵۱۷؟ ق ، شاعر و ریاضی دان نامی سدۀ پنجم قمری. چاپ دوم کتاب «خیّام کیست» است.)

ایران در برخورد با مغول (از مرگ چنگیز تا آمدن هلاکو) ، تهران: طهوری(  زبان و فرهنگ ایران‏‫؛ ‏‫‏‏۶۸)، 1353، وزیری، 100 ص.

(در بردارندۀ تاریخ  اجنماعی و نظامی ایران در عصر مغول و ایلخانان، ۶۱۶ - ۷۵۶ق)

 

پنجره‌ای رو به تاریخ،  ت‍ه‍ران‌: اساطیر‏‫، ۱۳۸۷،412ص.

(مجموعۀ نوزده مقاله در زمینۀ  تاریخ ایران )  

تاریخ آل جلایر، تهران: دانشگاه تهران (گ‍ن‍ج‍ی‍ن‍ۀ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‍ات‌ ای‍ران‍ی‌؛  ۴۷)،چاپ دوم، 1382(چاپ نخست، 1345)، وزیری، ۴۷۴ ص‌، م‍ص‍وّر،ن‍ق‍ش‍ه‌، ج‍دول‌، ن‍م‍ون‍ه‌.

تاریخ آل جلایر ،گوینده: مرجان طاهرخانی. تهران : مرکز امور توانبخشی نابینایان کشور(رودکی) ، ١٣٨٩ ،‏ لوح فشرده.

          (ت‍اری‍خ‌ سیاسی ، اجتماعی و ادبی ای‍ران از سقوط حکومت ایلخانان مغول تا ورود تیمور به ایران در زمان  ج‍لای‍ری‍ان‌ ،‌۸۳۶ – ۷۳۶ ق. اين كتاب به زبان فرانسه و رسالۀ دكتری وی بوده است كه در دانشگاه سوربن پاريس از آن دفاع شده است. اين اثر به زبان ترکی قزّاقی نيز ترجمه و در قزاقستان چاپ شده است.)

تاریخ ایران باستان ۲: از ورود آریایی‌ها به ایران تا پایان هخامنشیان، تهران: س‍ازم‍ان‌ م‍طال‍ع‍ه‌ و ت‍دوی‍ن‌ ک‍ت‍ب‌ ع‍ل‍وم‌ ان‍س‍ان‍ی‌ دان‍ش‍گ‍اه‍ه‍ا (س‍م‍ت‌)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی‏‫ ( ۶۶۱. ت‍اری‍خ‌؛ ۲۲)، چاپ یازدهم،1398(چاپ نخست، 1381)، وزیری، 237ص، مصوّر.

(موضوع این کتاب، تاریخ ایران پیش از اسلام از ورود آریایی‌ها به ایران تا پایان دورۀ هخامنشی است)

تاريخ و فرهنگ و تمدّن مغول تا صفويه بخش دورۀ مغول ،تهران:دانشگاه تهران، 1366، 75ص.

(تاريخ فرهنگ و تمدّن ايران در دورۀ مغولان و ايلخانان، ۶۱۶ - ‎۷۵۶ق) [دکتر بیانی اطلاعی از آن ندارد]

تیسفون و بغداد در گذر تاریخ، تهران:  جامی (م‍ج‍م‍وع‍ۀ ت‍اری‍خ؛‌۳)، 1377، وزیری، ۳۲۸ ص‌،م‍ص‍وّر، ن‍ق‍ش‍ه‌.

 (تاریخ بغداد ، بین النهرین و تیسفون در کشور عراق)

حافظ و جام جهان نما، تهران: جامی و مصدّق‏‫، ‏‫1397، رقعی، 392ص.

(همراه با 11 مقاله ، در نقد و تفسیر اشعار شمس‌الدّین محمّد حافظ شیرازی،726 ؟ - ۷۹۲ق )

خسرو انوشيروان ، نوآوری‌ها و هشدارها، تهران: جامی، 1399، وزیری، 256ص.

          ( زندگی خ‍س‍رو س‍اس‍ان‍ی‌ یکم، شاه ایران،‏‫ 531؟- ‏۵۷۹م. همراه با نگرشی به  تاریخ  ایران در عهد ساسانیان، ۲۲۶ - ۶۵۱م)

خیّام کیست؟ تهران: یزدا ،۱۳۹۰ ، رقعی، 216 ص.

          (همراه با گزیده رباعیّات ، زندگی و نقد و تفسیر افکار حکیم عمربن ابراهیم خیّام،   ۴۳۲ - ۵۱۷؟ق . این کتاب پس از این با نام اندیشۀ خیام تجدید چاپ شد.)  

دمساز دو صد کیش: دربارۀ مولانا جلال‌الدّین،  تهران:  جامی، ۱۳۸۴، وزیری، 347 ص، مصوّر.

(ن‍ق‍د و ت‍ف‍س‍ی‍ر زندگی ، خاندان ، سرچشمه‌های فکری و اندیشه‌های عرفانی، علمی و سیاسی ج‍لال‌ال‍دّی‍ن ‌‌م‍ح‍مّ‍د ب‍ن‌‌ م‍ح‍مّد م‍ول‍وی ، ۶۰۴ - ۶۷۲ق‌)

دی‍ن‌ و دول‍ت‌ در ع‍ه‍د س‍اس‍ان‍ی‌ و چ‍ن‍د م‍ق‍ال‍ۀ‌ دی‍گ‍ر، تهران: جامی،  وزیری،1380 ، وزیری،294ص.

دی‍ن‌ و دول‍ت‌ در ع‍ه‍د س‍اس‍ان‍ی‌ و چ‍ن‍د م‍ق‍ال‍ۀ‌ دی‍گ‍ر [کتاب گویا]،  گوینده: طاهره رحمانی، تهران: مرکز امور توانبخشی نابینایان کشور (رودکی)، ۱۳۸۳. ۱۳ نوار کاست (′۶۰ هرکدام). ۱ لوح فشرده (ح. ′۵،°۱۳)؛۱۲ س م.

(در بردارندۀ گفتارهایی در زمینۀ ادب‍یّ‍ات‌ ف‍ارس‍ی، ای‍ران‍ش‍ن‍اس‍ی و تاریخ ایران.)

دین و دولت در ایران عهد مغول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی،چاپ سوم،1381(چاپ نخست، 1367-1375)، وزیری، 3ج، ۱۱۷۱ ص‌، م‍ص‍وّر، ن‍ق‍ش‍ه‌.

دی‍ن‌ و دول‍ت‌ در ای‍ران‌ ع‍ه‍د م‍غ‍ول ‌[کتاب گویا] ، گوینده: اعظم زرنوشه، تهران: مرکز امور توانبخشی نابینایان کشور (رودکی)، ۱۳۸۷. ۱ لوح فشرده (ح. ′۴۰،°۲۵)؛۱۲ س‌م/ دی‍ن‌ و دول‍ت‌ در ای‍ران‌ ع‍ه‍د م‍غ‍ول ‌[کتاب گویا]: س‍ی‍اس‍ت‌ خ‍ارج‍ی‌ ای‍ل‍خ‍ان‍ان‌ در ج‍ه‍ان‌ اس‍لام‌؛ گ‍وی‍ن‍ده‌: ف‍اطم‍ه‌ ش‍ی‍رآل‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: م‍ؤسّ‍س‍ۀ‌ ن‍ه‍ادگ‍ذاری‌ م‍طال‍ع‍ات‌ ع‍ل‍م‍ی‌ و پ‍ژوه‍ش‍ی‌ گ‍وی‍ا‏‫‏، ۱۳۷۸. ۱۶ ن‍وارک‍اس‍ت‌ (′۶۰ هرکدام).

( دین ، اساطیر و تاریخ ایران در عهد مغول و ایلخانان، ۶۱۶ - ۷۵۶ق.ج‌. ۱. از ت‍ش‍ک‍ی‍ل‌ ح‍ک‍وم‍ت‌ م‍ن‍طق‍ه‌ای‌ م‍غ‍ولان‌ ت‍ا ت‍ش‍ک‍ی‍ل‌ ح‍ک‍وم‍ت‌ ای‍ل‍خ‍ان‍ی‌ .ج‌. ۲. ح‍ک‍وم‍ت‌ ای‍ل‍خ‍ان‍ی‌: ن‍ب‍رد م‍ی‍ان‌ دو ف‍ره‍ن‍گ‌ .ج3. س‍ی‍اس‍ت‌ خ‍ارج‍ی‌ ای‍ل‍خ‍ان‍ان‌ در ج‍ه‍ان‌ اس‍لام‌/ دربارۀ جنبه های اخلاقی، فرهنگی و مذهبی مغولان. جامع ترین اثر در زمینۀ مغول پژوهی. کتاب برگزیدۀ سال 1376)

کتابشناسی توصيفی آثار دکتر شیرین بیانی (1)

 

حسین مسرّت

 

 

 دکتر شیرین بیانی[1] (زادۀ 11/5/1317ش) از  استادان دانشگاه ، پژوهشگران و فرزانگان نامور تاریخ ایران بویژه در زمینۀ ایران دوران باستان و دورۀ مغول است. پدر و مادرش، دکتر خان بابا بیانی ( تاریخ نگار، استاد ممتاز دانشگاه تهران، بنیان گذار دانشگاه تبریز و گروه تاریخ دانشگاه تهران، مستقل نمودن دانشسرای عالی و تبدیل آن به دانشگاه تربیت معلم) و ملکزاده ملک ‌زادۀ بیانی (باستان‌شناس ، سکه‌شناس ، نقاش ، مدرّس دانشگاه تهران و از مدیران ارشد موزۀ ملّی ایران) هر دو از نویسندگان و نام آوران عرصۀ فرهنگ و تاریخ ایران بودند . جدّش، دکتر مهدی ملک‌زاده ( پزشک، سیاستمدار ، مورّخ و نویسندۀ تاریخ انقلاب مشروطیّت ایران) و نیایش «ملک المتکلمین» (1277- 1326ق) از سران مشروطه و آزادی خواه نامدار است.به گفتۀ جمشید کیانفر:« در کمتر خانواده‌ای سه مورخ از سه نسل وجود دارد. » (بیانی، حلقۀ واسطه بین تاریخ‌نویسی سنّتی)

شیرین بیانی  کارشناسی خود را در رشتۀ تاریخ از دانشگاه تهران در سال 1339ش گرفته و دورۀ دکترای تاریخ خود را در سال 1341 ش در دانشگاه سوربُن  پاریس با ارائۀ پایان نامۀ خود با عنوان «تاریخ آل جلایر»زیر نظر دکتر کلود کائن با درجۀ عالی گذرانده است .او در سال 1342 با مرتبۀ استادیاری وارد گروه تاریخ دانشگاه تهران شد و از جمله در رشته‌های تاریخ قرون وسطی؛ تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران در دوران باستان  و تاریخ سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مغول - ایلخانی با عنوان پروفسور (استاد) تدریس کرده است. ایشان موفق به  تألیف ، ترجمه و چاپ حدود ۳۰ اثر ارزنده در زمینۀ تاریخ و ادبیّات ایران شده است .نخستین کتاب او به سال 1332 ش (در 15 سالگی) چاپ شده است. وی به زبان فرانسوی تسلّط کامل دارد. ویژگی برجستۀ آثار او «نگاهی علمی و بی طرفانه به رویدادهای تاریخ ...و شیوۀ تاریخ نگاری منحصر به فردش است.» ( ایمان پور، شامگاه اشکانیان: 87) و به گفتۀ دکتر اسماعیل حسن‌زاده:«بیانی، حلقۀ واسطه بین تاریخ‌نویسی سنّتی دانشگاهی و تاریخ‌نگاری جدید است و از لحاظ روش، پایبند تاریخ‌نگاری سنّتی امّا از لحاظ موضوعی دیدگاهی مدرن دارد.» (بیانی، حلقۀ واسطه بین تاریخ‌نویسی سنّتی)

در سال 1375ش دورۀ  سه جلدی کتاب «دین و دولت در ایران عهد مغول» او برندۀ جایزۀ کتاب سال ایران  و کتاب سال دانشگاه تهران تهران شد وبه گفتۀ کریم فیضی: «کتاب دین و دولت در ایران عهد مغول بیش از آنکه شاهدی بر قدرت قلم بیانی باشد، نشا ن دهندۀ اجتهاد او در تاریخ است.»(قریب، سیر تحول متون درسی: 77 ) و ایشان بنا به توجه و علاقه‌ای که به فرهنگ و همسرش و زادگاه او شهر ندوشن یزد داشت،  تمامی جایزۀ خود را که 150 سکۀ بهار آزادی  بود ، یک جا در اختیار ادارۀ کلّ فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد نهاد تا  به تکمیل خانۀ فرهنگ دکتر اسلامی ندوشن (خاور) در شهر ندوشن یاری رساند.  از بختیاری های زندگی دکتر شیرین بیانی، مصاحبت و همسری با یکی از مفاخر نامی ایران در عرصۀ  فرهنگ و ادب، یعنی دکتر محمد علی اسلامی ندوشن است .که صد البته این بختیاری متقابل است.

«شهرت علمی بیانی به فراتر از مرزهای ایران نیز رفته است. علاوه بر ”نخستین“ بودن برخی آثار او در عرصۀ مطالعات مغولی در مقیاس جهانی و ترجمۀ برخی آثارش، دریافت نشان عالی دولت مغولستان به پاس مطالعاتش در تاریخ امپراتوری مغولان در فروردین سال 1395ش/ مارس 2017م در تهران آوازۀ او را تا خاستگاه این امپراتوری نیز کشانیده است.»( عبّاسی، بانوی نخستین‌ها:15)

«شیرین بیانی به بیست وهفت کشور سفر تحقیقاتی داشته؛ و به اخذ بیش از بیست تقدیرنامه (لوح تقدیر) از مؤسّسات فرهنگی و دانشگاه ها نائل آمده است. در دی ماه سال 1382ش. طیّ مراسم بزرگداشتی از جانب "انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران" به اخذ "لوح تقدیر" و جایزه نائل آمده؛ و نام وی در فهرست "مفاخر فرهنگی ایران" ثبت گردیده است؛ و به همین مناسبت تمبر یادبودی از وی به چاپ رسیده است. وی استاد راهنمای هفت رسالۀ دکتری و بیش از [چهل] رسالۀ کارشناسی ارشد بوده؛ و سرانجام در [شهریور 1385ش] به افتخار بازنشستگی نائل آمده است؛ ولی همچنان به کار پژوهش، تألیف [و ترجمۀ] کتاب، مقاله، ایراد سخنرانی و راهنمائی دانشجویان اشتغال دارد.»( امروز؛ نکوداشت دکتر شیرین بیانی ، آفتاب نیوز)

 (چون بی گمان در دیگر گفتارها به زندگی نامۀ کامل ایشان پرداخته شده است ازجمله در گفتار جامع «زندگی شیرین» نوشتۀ مهرداد صادقیان ندوشن در بخارا ش 143، از این رو در اینجا تنها به اشاره ای گذرا بسنده شد. )

******

         كتابشناسی توصیفی آثار دکتر شیرین بیانی در آغاز در دو بخش كلّی : كتاب و مقاله سامان يافته بود، امّا چون شمار گفتارهای دكتر بیانی  فراوان و از اندازۀ اين گفتار بيرون بود، از ياد آن چشم پوشی گرديد. تنها يادآور می شود بيشتر اين گفتارها كه در زمينۀ  ایران عصر مغول و به گونۀ کلی «مغول پژوهی» است ؛ از جمله  در کتاب های: زن‌ در تاری‍خ‌ ایران ‏‫م‍ع‍اص‍ر: مجموعه مقالات سمینار بین‌المللی زن در تاریخ ایران معاصر دانشگاه زنجان (در سال 1383، چاپ 1390) ؛ مجموعه مقالات همایش بین المللی کمال الدّین بهزاد (1383)، محيط ادب (1358) ؛ يادگارنامۀ استاد زرّين كوب ( 1376) و و «سکه‌های ايران قبل از اسلام»(1389) چاپ شده و بخش ديگری از گفتارها كه بيشتر در زمينۀ ایران دوران باستان و تاریخ ایران در عصر مغول است ، و در نشريات : اطلاعات، ايرانيكا ( چاپ دانمارك ) ،بررسی های تاریخی، پژوهش‌نامۀ فرهنگ و ادب، راهنمای كتاب ، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، کتاب ماه هنر، گلستان بهار، مجلّۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، مطالعات ملی، هستی ، هفت هنر و یغما درج گرديده است . نیز حدود چهل سخنرانی ایراد شده در همایش های بین‌المللی و داخلی مانند: كنگرۀ بزرگداشت بابا طاهر همدانی (همدان)، كنگرۀ بين المللی خواجه رشيدالدين فضل الله همدانی (تهران)، كنگرۀ بين المللی بيهقی (مشهد) ، كنگرۀ زبان فارسی (شيراز) كنگرۀ بين المللی مغول شناسی (تهران)،كنگرۀ هويت ايرانی(لندن) ،همایش بین المللی کمال الدّین بهزاد (تهران) و....دارد که بیشتر آن ها به چاپ رسیده است.

 

       از این رو در اينجا تنها كتابشناسی توصيفی كتاب های دكتر شیرین بیانی  در پنج بخش : درباره ، تأليف، ، کتاب های لاتین و ترجمه ، در دسترس پژوهشگران تاریخ و ادبيّات فارسی نهاده می شود[2].

(توضیح: پس از چاپ این گفتار در مهنامۀ بخارا ، ش 143، تیر 1400، خانم دکتر شیرین بیانی با مهربانی آن را ویرایش کردند و دستور حذف برخی مدخل ها را دادند و با این عبارت که «نمی دانم از کجا آمده؟» درخواست حذف آن را داشتند. امّا نگارنده که تمامی این موارد را از پایگاه های گوناگون کتابشناسی ایران استخراج کرده بود و با گمان اینکه برخی از این کتاب ها بدون آگاهی وی چاپ شده است. برای اینکه در آینده از سوی کتابشناسان بازخواست نشود که چرا این آثار را نیاورده است . از حذف آن خودداری کرد.البته با توضیح اینکه دکتر بیانی از آن اطلاعی ندارد.دیگر موارد دکتر بیانی به کاربسته شد.)

 

 

---

دربرخی منابع به نادرست نام وی شیرین ملک زادۀ بیانی آمده است.   -[1]

نام و مشخصات کتاب ها و تعداد صفحه در برخی منابع کتابشناسی نادرست است.  -[2]

نامه دکتر حسن انوری

 

 

در تاريخ 26/8/79 توفيق حاصل شد كه در شهر تاريخ يزد خدمت دوستان عزيز آقاي كاظميني، مدير كلّ فرهنگ و ارشاد اسلامي، آقاي دكتر جلالي، استاد و مدير گروه ادبيّات دانشگاه يزد و آقاي حسين مسرّت، پژوهندۀ نازنين و مدير داخلي بنياد پژوهشي ريحانه برسم و از طرح بزرگ گردآوري آثار و احوال بزرگان يزد مطلع شوم. بزرگان و به‌طور كلّي مردمان يزد را به‌عنوان انسان‌هایی سخت‌کوش از سابق می‌شناختم و امروز بالعيان آثار اين كوشندگي را در برنامه‌ها و طرح‌های استان ديدم. اميدوارم توفيق نصيب بنياد پژوهشي ريحانه بشود و بتوانند دايره المعارف گونه‌ای دربارۀ يزد تهيّه كنند.

 

حسن انوري

26/8/79 

ردپای کمرنگ انجم یزدی در تاریخ معاصر*

 

ایسنا/یزد «میرزا محمّدعلی اَنجُم یزدی» از شاعران و خوشنویسان برجسته استان یزد در عصر قاجار است که همواره توجه ویژه‎ای به ادبا و ظرفای زمانه خود داشته و ضمن دم خور بودن با ارباب و اصحاب فضل و کمال و شعرا، در دستگاه اداری و دیوانی خود به تربیت و پرورش افراد مستعد و با فضل همّت می‌گماشته است.

«حسین مسرّت» نویسنده و محقق فرهنگی استان یزد در مورد این شاعر و خوشنویس برجسته یزدی در گفت وگو با ایسنا اظهار کرد: «میرزا محمّدعلی اَنجُم یزدی» متخلّص به انجم از احفاد «محمّدتقی‌خان بافقی» معروف به خان بزرگ از سلسله خاندان مشهور به «خوانین» و حاکم یزد در دوران افشار و زندیه است.

وی اضافه کرد: میرزا محمّدعلی که خود نیز همچون پدر و اجدادش از افراد حکومتی و دیوانی یزد بوده، حاصل پیوند دو خاندان نامدار یزد یعنی «خوانین» و «نوّاب مصلی» (نوّاب یزدی) بوده و از این رو در برخی تذکره‌ها از او با نام میرزا محمّدعلی نوّاب یزدی یاد شده است.

مسرت خاطرنشان کرد: بنا بر مندرجات جامع جعفری، محمّدتقی‌خان دارای ۲۲ پسر و ۲۶ دختر بوده که یازده نوۀ پسری او به نام محمّدعلی بوده که دو تن از آنان میرزا محمّدعلی هستند، یکی فرزند علی عسکرخان و دیگری فرزند محمّدحسین خان و در آن کتاب تنها اشاره به سه نوۀ دختری او به نام میرزا محمّدعلی شده که فرزندان میرزا ابوالحسن، میرزا محمّد و میرزا محمّدرضا هستند.

وی ادامه داد: همچنین تنها دو نفر از دامادهایش هم شامل نوّاب میرزا عبدالحی و نوّاب میرزا علیرضا، پیشوند نوّاب دارند و شش نفر از آنها  سیّد هستند؛ امّا در یک جای این کتاب اشاره به نوّاب میرزا محمّدعلی خان، صدر خاصّۀ شریفه شده که از یاران محمّد زمان اصفهانی، حاکم یزد و میرزا عبدالعلی صدر رکاب مشهور به کوکب یزدی بوده که تقریبا از لحاظ زمانی با انجم یزدی مطابقت دارد.

این پژوهشگر فرهنگی استان یزد عنوان کرد: میرزا محمّدعلی انجم در تمام مدّت زندگانی خود، منصب صدارت خاصّه را داشت و بیشتر اوقات عمر خود را صرف تحصیل کمالات صوری و معنوی آن روزگار به ویژه صنعت خط کرد، چنان که در خطّ نستعلیق به پیروی از مکتب میر (محمّدبن حسن حسینی سیفی قزوینی، ملقّب به عمادالملک و مشهور به میر) بزرگ‌ترین و معروف‌ترین خوشنویس نستعلیق ایران، سرآمد شد.

به گفته وی، میرزا محمّدعلی پیوسته با ارباب و اصحاب فضل و کمال و شعرا دم‌خور بود و در دستگاه اداری و دیوانی خود به تربیت و پرورش افراد مستعد و با فضل همّت می‌گماشت و همواره در محفل خاصّ خود، ادبا و ظرفا را راه می‌داد و به آنها توجّهی ویژه داشت و خود نیز به نگارش متون و سرودن اشعار بویژه غزل می‌پرداخت.

وی افزود: صاحب میکده با عبارات زیر، شعر و نثر او را ستوده است: «گلشن طبعش در ترتیب نظم و نثر، مجمع بحرین رموز غیبی و قلمش در نگارش معانی، قرین خامۀ لاریبی، شاهد معنی از امداد مداد خامه‌اش سرمۀ سلیمانی کشیده و صفحه‌ای از آثار اشعار دلپذیرش زره داوودی پوشیده».

مسرت با بیان این که در تذکره‌های موجود تنها ابیاتی از غزلیات او درج است، متذکر شد: اتّفاق نادر این که درست در همان زمان، شاعر دیگری با نام میرزا محمّدعلی متخلص به انجم در شهر تفت واقع در پیرامون یزد زندگی می‌کرد، که پدرش از اکابر تفت و مادرش از سادات جعفری یزد و از بستگان سیدمرتضی حیران یزدی از شعرای این خطه بوده است.

این نویسنده یزدی در پایان اظهار کرد: صاحبان میکده و حدیقه الشّعرا که معاصر او بودند، شرحی از زندگانی و اشعار او را در تذکرۀ خود آورده‌اند و در «تذکرۀ منظوم رشحه» هم شرحی منظوم به نام محمّدعلی انجم تفرشی آمده که ظاهراً با توجّه به سکونت محمّدباقر رشحه در یزد و مشابهت نام تفت و تفرش، باید مراد انجم تفتی باشد زیرا در یک زمان، نمی‌تواند سه شاعر با نام محمّدعلی و تخلص انجم  وجود داشته باشد.

 

*ایسنای یزد (1401/3/1)