این بیت از کیست؟*
همچو فرهاد بود کوهکنی پیشۀ ما / سنگ ما: سینۀ ما، ناخن ما: تیشۀ ما
حسین مسرّت
میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی (زادۀ ۱۰۵۴ ه. ق .درگذشتۀ ۱۱۳۳ ه.ق) از سخنوران نامی سبک هندی. وی گوید:
نخل شمعیم که در شعله دود ریشهٔ ما
عافیت سوز بود سایه اندیشهٔ ما
و
میخورد خون نفس اندر دل غم پیشهٔ ما
جوهرتیغ بود خارو خس بیشهٔ ما
محمّدکاظم آشُفْتۀ شیرازی (۱۲۰۰- ۱۲۸۸ ه. ق)، سخنور و صاحبمنصب دیوانی عصر قاجار.
وی گوید:
هر که را حرفتی و عشق بود پیشه ما
شیر را خانه به نی برق بود بیشه ما
محمّدحسین صغیر اصفهانی (زادهٔ ۱۳۱۲ ه.ق، درگذشتهٔ ۱۳۹۰ ه.ق) سخنور نامی اصفهانی می گوید:
موشکافی به جهان گرچه بود پیشهٔ ما
به میان تو نبرده است ره اندیشهٔ ما
و واپسین سخنوری که از آن استقبال نموده ، میرزا حسن خان وثوقالدوله (زادۀ ۱۳ فروردین 1247 تهران[1] – درگذشتۀ ۱۴ بهمن ۱۳۲۹ تهران) است که بعدها نام خانوادگی وثوق برگزید، وی نخستوزیر ایران و از دولتمردان تأثیرگذار اواخر دورۀ قاجار بود. او برادر احمد قوام (قوامالسلطنه) است. وی غزل خود را به مطلع زیر سروده است:
کرد بنیاد ستم یار ستم پیشۀ ما
تا زبن برفکند سیل غمش ریشۀ ما
( دیوان :186)
کتابنامه
آیتی، عبدالحسین: تاریخ یزد یا آتشکدۀ یزدان، یزد: [گلبهار یزد] ، 1317 ش// تاریخ یزد یا آتشکدۀ یزدان، به کوشش: حسین مسرّت، یزد: اندیشمندان یزد، 1403.
ادیب نیشابوری، عبدالجواد: دیوان اشعار ادیب نیشابوری، به کوشش: یدالله جلالی پندری، تهران: چاپ و نشر بنیاد، 1377.
----------------------: لآلی مکنون ، به کوشش: عبّاس زرّین قلم خراسانی،مشهد: بی نا، 1333.
تارنمای گنجور. https://ganjoor.net
تاهباز زاده (خیّامپور) ، عبدالرّسول: فرهنگ سخنوران، تهران: طلایه، [ویرایش دوم ]، 1368.
جیحون یزدی، محمّد: دیوان جیحون یزدی، به کوشش: احمد کرمی، تهران: ما، 1363// دیوان کامل افصح المتکلمین مرحوم آقا محمّد یزدی متخلّص به میرزا جیحون، تهران: علمی، اسلام، 1336// دیوان .... آقا محمّد یزدی متخلّص به میرزا جیحون... ، بمبئی: مطبع گلزار حسنی، 1316ق، چاپ سنگی.
حمیدی شیرازی، مهدی: دریای گوهر، تهران: امیر کبیر، چاپ سوم، 1349، ج3 .
خاضع، اردشیر: تذکرۀ سخنوران یزد، حیدرآباد دکن: کتابفروشی خاضع، 1341.
درایتی، مصطفی: فهرستوارۀ دست نوشت های ایران (دنا) ، مشهد: مؤسّسۀ فرهنگی پژوهشی الجواد، ویرایش دوم،1398، ج14.
رازی،امین احمد: هفت اقلیم، به کوشش:محمّدرضا طاهری (حسرت) ، تهران:سروش، 1378، ج1.
ظهیرالدوله (صفا)، میرزا علی خان : مجموعه اشعار ظهیرالدوله و ظهیر السلطان، به کوشش: سیف الله وحید نیا، تهران: وحید، 1363. نام دیگر: مجموعه اشعار ميرزا علي خان ظهيرالدوله (صفا).
فرّخی يزدی، میرزا محمّد: ديوان فرّخی يزدی؛ همراه با اشعار نویافته، به کوشش: حسین مسرّت، (با مقدّمۀ دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن) ، تهران: مولی [ويرايش سوم]، 1391.
مدرّسی�شهلا�، محمّدعلی، تذکرۀ شبستان، به کوشش: اکبر قلمسیاه، یزد: گیتا، 1379.
مستوفی بافقی، محمّدمفید: جامع مفیدی، به کوشش: ایرج افشار، تهران اساطیر، [چاپ دوم] ، 1385، ج3.
مستشار، حسین: تضمین های شعر فارسی، تهران: مجرّد، 1364.
مشتاق اصفهانی، میرسید علی: دیوان غزلیّات و قصائد رباعیّات مشتاق، به کوشش: حسین مکّی، [تهران]: مروّج، 1320 .
مصاحبی، نائینی، محمّدعلی: تذکرۀ مدینة الادب، تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، 1376، ج1.
مکی، حسین : گلزار ادب، تهران: امیر کبیر،1364.
وثوق، حسن: دیوان وثوق �وثوق الدوله�، تصحیح و مقدّمه: ایرج افشار، به کوشش: احمد کرمی تهران:ما، 1363.
*برگرفته از کتاب یکی ارموی مرد شهنامه دان: رضا غفوری
[1] - در برخی منابع 1254 ق است.
حسین مسرّت